Áp lực thiếu nước
Theo dự báo của Đài Khí tượng Thủy văn Hà Tĩnh, hiện tượng Enso sẽ chuyển dần sang trạng thái El Nino từ tháng 7/2026, kéo theo nắng nóng gay gắt, lượng mưa thiếu hụt khiến vụ sản xuất hè thu 2026 đối mặt nguy cơ hạn hán khốc liệt.
Mực nước nhiều hồ chứa thấp hơn trung bình nhiều năm khiến việc cấp nước tưới cho sản xuất vụ hè thu đối mặt nhiều áp lực. Ảnh: Thanh Nga.
“Năm nay nắng nóng đến sớm hơn trung bình nhiều năm (TBNN), từ đầu tháng 4 đã lập kỷ lục về nhiệt độ và thời gian nắng kéo dài. Tuy nhiên, cường độ nắng mạnh nhất sẽ tập trung trong các tháng 6 và 7. Nhiệt độ trung bình toàn tỉnh có thể cao hơn từ 1 đến 1,5 độ C, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và phát triển của cây trồng, đặc biệt là lúa trong giai đoạn trổ bông.
Lượng mưa từ tháng 6 đến nửa đầu tháng 9 dự báo cũng thấp hơn TBNN, phân bố không đều và chủ yếu là các đợt mưa nhỏ, cục bộ, càng gia tăng nguy cơ thiếu nước tưới trong suốt quá trình sản xuất”, ông Trần Đức Bá, Giám đốc Đài khí tượng Thủy văn Hà Tĩnh cảnh báo.
Vụ hè thu 2026, Hà Tĩnh đặt mục tiêu sản xuất hơn 54.000ha, trong đó lúa chiếm trên 45.000ha. Tỉnh quán triệt các địa phương sử dụng nhóm giống có thời gian sinh trưởng dưới 110 ngày, đã gieo cấy ổn định qua các năm, có năng suất cao, sản phẩm dễ tiêu thụ, chủ lực gồm nếp 98, nếp 87, nếp 97, Khang dân đột biến, Khang dân 18, Xuân Mai, Bắc Thịnh, BT09, TBR97, BQ… Phấn đấu gieo cấy kết thúc trước 5/6 để lúa trổ tập trung từ 30/7 – 5/8, kết thúc thu hoạch trước 5/9.
Công nhân Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh điều tiết nước chống hạn. Ảnh: Thanh Nga.
Riêng các xã Đức Minh, Đức Quang (vùng ngoài đê La Giang), Tứ Mỹ (vùng hạ Hương Sơn), Bắc Hồng Lĩnh, Nghi Xuân… phải gieo cấy các giống có thời gian sinh trưởng dưới 95 ngày để chạy lũ cuối vụ.
Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Giám đốc Sở NN-MT Hà Tĩnh nhận định vụ hè thu 2026 sẽ đối mặt nhiều thách thức hơn so với các năm gần đây. Ngoài yếu tố giá vật tư đầu vào (giống, phân bón…) và các chi phí dịch vụ cơ giới hóa (làm đất, thu hoạch) đang tiếp tục tăng cao, làm giảm khả năng đầu tư sản xuất của người dân, từ tháng 6 đến nửa đầu tháng 9/2026 lượng mưa khá thấp, trong khi mực nước tại các hồ chứa lớn không đạt so với dung tích thiết kế và đạt thấp so với cùng kỳ dẫn đến nguy xảy ra hạn hán, thiếu nước, nhất là vùng cao cưỡng, cuối kênh.
Sáng 23/4, UBND tỉnh Hà Tĩnh tổ chức hội nghị triển khai đề án sản xuất và phòng, chống hạn vụ hè thu 2026. Ảnh: Thanh Nga.
“Đến ngày 17/4, một số hồ chứa lớn như Kẻ Gỗ chỉ đạt 81,65% so với cùng kỳ năm 2025, hồ Sông Rác đạt 78,83% so với cùng kỳ, hồ Ngàn Trươi đạt 50,2% so với thiết kế. Các hồ chứa vừa và nhỏ dung tích chỉ đạt phổ biến từ 60% đến 80% so với thiết kế”, ông Hải thông tin.
Đa dạng giải pháp
Tại hội nghị trực tuyến triển khai đề án sản xuất và phòng, chống hạn vụ hè thu năm 2026 diễn ra sáng 23/4, ông Hồ Huy Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh quán triệt: “Ngành chuyên môn, các xã phường và người dân phải chuyển từ tư duy sản xuất theo kế hoạch sang sản xuất thích ứng, an toàn và hiệu quả.
Ông Hồ Huy Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh quán triệt phương châm phải chuyển từ tư duy sản xuất theo kế hoạch sang sản xuất thích ứng, an toàn và hiệu quả. Ảnh: Thanh Nga.
Ông Thành đề nghị áp dụng tối đa các giải pháp kỹ thuật sản xuất trồng trọt giảm phát thải: Làm đất đảm bảo mặt ruộng bằng phẳng để quản lý nước hiệu quả hơn. Sử dụng giống có chất lượng tốt, giống từ cấp xác nhận trở lên (phấn đấu đạt trên 15% tổng diện tích). Áp dụng cơ giới hóa khâu gieo cấy, chăm sóc (cấy máy, bón phân và phun thuốc BVTV bằng thiết bị bay không người lái). Quản lý nước theo phương pháp tưới ngập – khô xen kẽ (AWD). Bón phân hợp lý theo nguyên tắc “nặng đầu, nhẹ cuối”, khuyến khích sử dụng phân hữu cơ, vi sinh, sử dụng phân bón cân đối, đúng liều lượng theo nhu cầu của từng giống lúa, loại đất và mùa vụ, tránh bón thừa đạm, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Tiếp tục duy trì và nhân rộng diện tích sản xuất lúa giảm phát thải trong vụ hè thu 2026, phấn đấu đạt diện tích 8.700ha.
Đối với diện tích hơn 23.800ha/766 vùng đã được rà soát, định hướng quy hoạch lúa năng suất, chất lượng cao tại 56 xã, phường, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp xây dựng vùng sản xuất tập trung, cánh đồng mẫu theo hướng “1 cánh đồng – 1 giống – 1 thời vụ – tạo 1 loại sản phẩm đồng nhất số lượng lớn” nhằm thu hút các doanh nghiệp thu mua lúa tươi ngay tại ruộng, đồng thời liên kết với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ thông qua hợp đồng kinh tế, đảm bảo lợi ích hài hoà giữa doanh nghiệp và nông dân.
“Về chống hạn, phải rà soát, đánh giá, cân đối khả năng nguồn nước thực tế ở các hồ đập, sông suối của từng vùng, từng khu vực để điều tiết nước hợp lý, tiết kiệm ngay từ đầu vụ, hạn chế thấp nhất ảnh hưởng năng suất do hạn hán gây ra”, ông Hồ Huy Thành nhấn mạnh.
Hà Tĩnh khuyến khích áp dụng các tiến bộ kỹ thuật như mạ khay, máy cấy, tưới ngập – khô xen kẽ… vào sản xuất. Ảnh: Thanh Nga.
Ông Lê Ngọc Hà, Chủ tịch UBND xã Cẩm Hưng cho rằng, để vụ hè thu sản xuất đạt hiệu quả, các địa phương cần tổ chức hội thảo đánh giá kết quả vụ xuân làm cơ sở nhân rộng mô hình kinh tế và cơ cấu bộ giống lúa phù hợp. Riêng Cẩm Hưng hiện đã đăng ký cùng với Sở NN-MT tỉnh tổ chức hội thảo đánh giá mô hình mạ khay, máy cấy gắn với quy trình SRI tại thôn Tiến Thắng, xã Cẩm Hà (cũ).
“Vụ xuân 2026 là năm đầu tiên chúng tôi đưa kỹ thuật mạ khay, máy cấy vào áp dụng tập trung trên cánh đồng 5ha. Qua thăm đồng, ước năng suất thu hoạch đạt 58 – 60 tạ/ha, nhân dân phấn khởi và đồng tình cao nhân rộng mô hình này trong vụ hè thu 2026 và các vụ sản xuất tới”, ông Hà cho biết, đồng thời khẳng định trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, giải pháp tưới ngập – khô xen kẽ (AWD) được xem là “cứu cánh”, giúp tiết kiệm tài nguyên nước, giảm phát thải khí nhà kính nhưng vẫn đảm bảo năng suất, chất lượng lúa gạo.
Dự kiến vụ hè thu năm nay, tỉnh Hà Tĩnh sẽ nhân rộng các mô hình ứng dụng tiến bộ kỹ thuật (áp dụng mạ khay, máy cấy, cơ giới hóa từ khâu làm đất, bón phân, phun thuốc BVTV, thu hoạch, tưới ngập – khô xen kẽ) với diện tích 205ha, tại 14 xã, phường.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
