Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), tính chung 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá tra Việt Nam đạt khoảng 1,3 tỷ USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm 2025. Mặc dù đà tăng trưởng chung được giữ vững nhờ sự bứt phá tại thị trường Trung Quốc (đạt 357 triệu USD, tăng 31%) và nhóm thị trường CPTPP (6 tháng đầu năm đạt 196 triệu USD, tăng 15%), bức tranh xuất khẩu tại thị trường Hoa Kỳ lại suy giảm rõ rệt.
Kim ngạch xuất khẩu cá tra sang Mỹ trong 7 tháng đầu năm đạt 189 triệu USD, giảm 8% so với cùng kỳ. Tính chung 8 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này giảm gần 14%, riêng trong tháng 8/2026 ghi nhận mức sụt giảm nghiêm trọng trên 50%.
Thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp tại thị trường Mỹ hiện nay là áp lực “thuế chồng thuế” làm gia tăng mạnh chi phí đưa hàng vào nội địa. Sau khi hết thời hạn 150 ngày áp dụng phụ thu nhập khẩu tạm thời 10% (từ ngày 24/2/2026), kể từ ngày 24/7/2026, hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục chịu mức thuế bổ sung 12,5% theo các biện pháp điều tra thuộc Điều 301. Mức thuế này áp dụng song song và cộng dồn với thuế chống bán phá giá.
Bên cạnh áp lực “thuế chồng thuế”, cá tra Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ còn đối mặt với nguy cơ bị áp hạn ngạch 84 triệu kg/năm cùng mức thuế lên tới 200% theo Dự luật S.4945. Ảnh: Quỳnh Chi.
Ngày 12/8/2026, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) công bố kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) với mức thuế xác định là 1,00 USD/kg đối với Công ty Biển Đông; 0,38 USD/kg đối với NTSF; 0,84 USD/kg đối với Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thủy sản Cần Thơ cùng Công ty Nam Việt; và mức áp dụng cho thực thể Việt Nam giữ ở mức 2,39 USD/kg.
Bên cạnh áp lực thuế quan hiện hữu, theo VASEP, xu hướng bảo hộ ngành cá da trơn nội địa Mỹ đang có dấu hiệu gia tăng mạnh mẽ. Đáng chú ý là sự xuất hiện của đề xuất Dự luật Khôi phục thị trường nội địa năm 2026 (số hiệu S.4945). Dù chưa chính thức có hiệu lực, dự luật này đưa ra đề xuất áp hạn ngạch 84 triệu kg mỗi năm đối với cá da trơn nhập khẩu từ Việt Nam thuộc mã HS 0304.62.00.
Trong đó, lượng hàng nằm trong hạn ngạch dự kiến chịu mức thuế 50%, còn lượng hàng vượt hạn ngạch có thể phải gánh mức thuế lên tới 200%. Nếu các biện pháp này được thông qua, lợi thế cạnh tranh về giá của dòng sản phẩm phi lê đông lạnh truyền thống Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Bối cảnh thương mại càng trở nên khó khăn khi sức thụ hưởng của thị trường tiêu dùng Mỹ rơi vào giai đoạn suy yếu. Trong tháng 8/2026, doanh số bán lẻ thủy sản tươi tại Mỹ giảm hơn 7% so với cùng kỳ; thủy sản đông lạnh cũng sụt giảm trên 7% về doanh số và trên 8% về sản lượng. Do sức mua kém, các hệ thống bán lẻ và nhà nhập khẩu Mỹ không thể chuyển phần chi phí thuế tăng thêm sang giá bán lẻ cho người tiêu dùng, dẫn đến áp lực ép giá ngược lại các đơn vị xuất khẩu Việt Nam.
Ngoài ra, dù Việt Nam đã được công nhận có hệ thống kiểm soát tương đương, các lô hàng vẫn phải qua quy trình kiểm tra hồ sơ, nhãn quan và lấy mẫu của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) tại các cơ sở kiểm tra nhập khẩu chỉ định, phát sinh thêm chi phí lưu kho và thời gian chờ đợi.
Sự cộng hưởng đồng thời giữa thuế nhập khẩu bổ sung, thuế chống bán phá giá, xu hướng bảo hộ và sức mua yếu khiến việc duy trì thị phần tại Mỹ gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp chịu thuế cao hoặc phụ thuộc vào mặt hàng phi lê đông lạnh giá rẻ.
Trong bối cảnh đó, rào cản từ thị trường Mỹ đặt ra yêu cầu toàn ngành cá tra phải tái cơ cấu chuỗi giá trị, kiểm soát chặt chẽ quy trình tuân thủ kỹ thuật và đẩy mạnh đa dạng hóa sang các thị trường tiềm năng khác nhằm giảm thiểu rủi ro thương mại.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
