Giải pháp sinh học giúp nông dân hướng đến giá trị bền vững

Môi trường sạch, lợi nhuận cao hơn 10 triệu đồng/ha

Trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển mình theo hướng xanh và bền vững, khu vực ĐBSCL đang ghi nhận những chuyển biến rõ nét trong việc thay thế dần sản phẩm phân, thuốc BVTV hóa học bằng các sản phẩm sinh học. Đây không chỉ là giải pháp giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng nông sản phục vụ xuất khẩu.

Tại Đồng Tháp, mô hình sử dụng thuốc BVTV an toàn, hiệu quả và ưu tiên thuốc sinh học trên lúa đã và đang tạo được sức lan tỏa lớn trong cộng đồng nông dân. Mô hình do Map Pacific Singapore phối hợp triển khai, thu hút hàng trăm nông dân tham gia tham quan, học hỏi.

Cánh đồng của ông Nguyễn Thanh Xuân ỏ xã Thạnh Lợi, tỉnh Đồng Tháp có diện tích 6,4ha trồng giống lúa OM18 đang bước vào giai đoạn cuối chuẩn bị thu hoạch. Theo ông Xuân, việc sử dụng thuốc BVTV sinh học đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Chi phí sản xuất vụ này khoảng 23,7 triệu đồng/ha, năng suất đạt gần 9 tấn/ha, giá bán 6.300 đồng/kg. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt gần 30 triệu đồng/ha.

Chuyển sang sử dụng thuốc sinh học, chi phí thuốc BVTV giảm đáng kể do số lần phun xịt ít hơn, đồng thời cây lúa phát triển khỏe, ít sâu bệnh. Không chỉ vậy, giá bán lúa luôn cao hơn nhờ chất lượng hạt tốt, đáp ứng yêu cầu thị trường.

Không riêng ở Đồng Tháp, nhiều nông dân ở các tỉnh lân cận như An Giang, Cần Thơ và Tây Ninh cũng bắt đầu chuyển sang hướng canh tác sinh học.

Ông Huỳnh Văn Thoi ở xã Tân Thạnh, tỉnh Tây Ninh cho biết đã tham quan mô hình ruộng lúa của gia đình ông Nguyễn Thanh Xuân ở xã Thạnh Lợi, tỉnh Đồng Tháp và thấy việc canh tác lúa nhiều vụ qua chỉ sử dụng thuốc BVTV sinh học mà lúa luôn xanh tốt, ít sâu bệnh, hạt chắc đầy tận cổ bông, nhìn thấy mê. Từ vụ lúa đông xuân 2025 – 2026, gia đình ông Thoi đã sử dụng thuốc sinh học trên diện tích 1,5ha, còn lại 2,7ha ông vẫn tiếp tục sản xuất theo cách truyền thống.

Tính đến thời điểm này, lúa chuẩn bị thu hoạch, cho kết quả thấy rõ ở ruộng mô hình. Ruộng sử dụng thuốc sinh học lúa xanh, hạt chắc mẩy, ít sâu bệnh, trong khi ruộng còn lại ông Thoi sản xuất theo cách truyền thống (sử dụng 100% phân, thuốc BVTV hóa học) lúa bị lem lép nhiều hơn, sâu bệnh xuất hiện nhiều nên kéo theo chi phí tăng hơn khá nhiều so với ruộng sử dụng thuốc sinh học.

Theo đánh giá của ông Thoi, năng suất có thể chênh lệch khoảng 50 – 100kg/công. Quan trọng là môi trường trong lành hơn, không ảnh hưởng sức khỏe khi phun thuốc, hạt lúa làm ra được thị trường chấp nhận.

“Việc giảm số lần phun xịt không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn giảm công lao động, phù hợp trong bối cảnh giá vật tư và nhân công ngày càng tăng. Nếu được hỗ trợ kỹ thuật đầy đủ, nông dân hoàn toàn có thể yên tâm chuyển đổi sang hướng sinh học ở những vụ lúa tiếp theo”, ông Thoi nói.

Các mô hình thực tế cho thấy việc sử dụng thuốc BVTV sinh học không chỉ mang lại hiệu quả về kinh tế mà còn góp phần cải thiện môi trường. Các sản phẩm sinh học không tiêu diệt thiên địch, giúp duy trì cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng, đây được xem là yếu tố then chốt để kiểm soát dịch hại bền vững.

Ông Phạm Ngọc Thành, Giám đốc bộ phận đăng ký và sở hữu trí tuệ – Công ty TNHH Map Pacific Singapore cho biết: Các vụ lúa vừa qua tại ĐBSCL, Công ty đã triển khai các mô hình sử dụng thuốc BVTV sinh học trên cây lúa và các giải pháp sinh học giúp cải tạo đất, cân bằng pH và bổ sung khoáng chất, tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển tốt. Nhờ đó, cây lúa tăng khả năng chống chịu với thời tiết bất lợi và giảm áp lực sâu bệnh.

Kết quả theo dõi nhiều vụ cho thấy ruộng áp dụng quy trình sinh học có thể tiết kiệm hơn 10% chi phí đầu tư, đồng thời năng suất tăng khoảng 10 – 11% so với phương pháp truyền thống. Lợi nhuận vì thế cao hơn gần 10 triệu đồng/ha.

Nông dân không còn chạy theo hiệu quả ngắn hạn

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu lúa gạo ngày càng siết chặt tiêu chuẩn dư lượng hóa chất, việc chuyển sang sử dụng thuốc BVTV sinh học là xu hướng tất yếu.

Ông Trần Thanh Tùng, Giám đốc Trung tâm Kiểm định và Khảo nghiệm thuốc BVTV phía Nam (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) cho rằng đây là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị nông sản. Việc nhân rộng mô hình sử dụng các sản phẩm sinh học không chỉ giúp kiểm soát dịch hại hiệu quả mà còn nâng cao chất lượng nông sản, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường, đặc biệt là xuất khẩu.

Theo ông Tùng, thực tế cho thấy, việc chuyển đổi từ thuốc hóa học sang sinh học không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là sự thay đổi tư duy trong sản xuất nông nghiệp. Từ đó giúp nông dân không còn chạy theo hiệu quả ngắn hạn mà hướng đến giá trị bền vững.

Nhiều năm qua, việc sử dụng thuốc BVTV sinh học ở ĐBSCL đã giúp giảm ô nhiễm đất, nước, không khí, bảo vệ sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng. Đồng thời góp phần bảo tồn đa dạng sinh học trong hệ sinh thái nông nghiệp.

Khi nông dân tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, các sản phẩm làm ra không chỉ an toàn mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam theo hướng bền vững.

Ở góc độ quản lý địa phương, ông Trần Thanh Tâm – Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Đồng Tháp đánh giá cao hiệu quả bước đầu của các mô hình canh tác nông nghiệp theo hướng sinh học, hữu cơ. Các mô hình do doanh nghiệp và người dân triển khai đều cho kết quả cao. Ông Tâm cho biết, địa phương đang khuyến khích doanh nghiệp phối hợp mở rộng quy mô, tổ chức thêm nhiều lớp tập huấn để nông dân ngày càng tiếp cận và áp dụng sử dụng rộng rãi các sản phẩm sinh học trong canh tác nông nghiệp.

“Ngành nông nghiệp Đồng Tháp mong muốn bà con giảm được chi phí đầu tư nhưng vẫn đạt hiệu quả cao, hướng tới nền nông nghiệp xanh và bền vững”, ông Tâm nói.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ tham gia hơn 50.000ha trong Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL. Trong đó, việc sử dụng thuốc BVTV sinh học được xem là một trong những giải pháp then chốt cho ra sản phẩm gạo chất lượng cao, có thể cạnh tranh ở các thị trường lớn trên thế giới.