Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long vừa ban hành Công văn số 4934/CV-KTN về việc tăng cường kiểm tra việc hạ độ cao đất mặt ruộng và xử lý nghiêm các hành vi khai thác, vận chuyển đất mặt ruộng trái phép trên địa bàn tỉnh.
Theo chỉ đạo, Giám đốc Công an tỉnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Chủ tịch UBND các xã, phường căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao, tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động hạ độ cao đất mặt ruộng; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo đúng quy định của pháp luật.
Đáng chú ý, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu Chủ tịch UBND các xã, phường chịu trách nhiệm toàn diện nếu để tiếp tục xảy ra tình trạng khai thác, vận chuyển đất mặt ruộng trái phép trên địa bàn quản lý.
Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi khai thác, vận chuyển đất mặt ruộng trái phép trên địa bàn tỉnh. Ảnh: Minh Đảm.
Chỉ đạo này được đưa ra trong bối cảnh hoạt động lấy đất mặt ruộng đã phát sinh tại một số địa phương. Theo báo cáo ngày 10/4/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, qua kiểm tra tại các xã Song Phú và Cái Ngang, có 182 hộ liên quan đến hoạt động lấy đất mặt ruộng với tổng diện tích 112,1 ha.
Nguyên nhân chủ yếu do một số diện tích đất gò sản xuất lúa kém hiệu quả, khó giữ nước, trong khi nhu cầu cải tạo vườn, san lấp ao tại địa phương tăng cao. Tuy nhiên, cơ quan chuyên môn cảnh báo việc khai thác, vận chuyển đất mặt ruộng không đúng quy định có thể làm suy giảm tầng canh tác, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và tính bền vững của sản xuất nông nghiệp.
Đừng vì lợi ích trước mắt mà “bức tử” đất lúa
Liên quan đến thực trạng này, ông Nguyễn Thanh Bình, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Vĩnh Long cảnh báo, lớp đất mặt là “tài sản” quý giá nhất của ruộng lúa, nơi tích tụ dinh dưỡng và hệ vi sinh có lợi qua nhiều năm canh tác. Việc tự ý bóc tách, vận chuyển lớp đất này không chỉ làm biến dạng địa hình mà còn khiến đất nhanh chóng suy kiệt.
Theo ông Bình, hệ quả sẽ bộc lộ rõ ở các vụ sau khi năng suất giảm mạnh, cây lúa sinh trưởng kém. Để bù đắp, nông dân buộc phải tăng chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, khiến lợi nhuận thực tế thấp hơn nhiều so với khoản thu từ việc bán đất.
“Đây là hành vi ‘bóc ngắn cắn dài’, gây thiệt hại lâu dài đến độ phì nhiêu của đất và đe dọa trực tiếp sinh kế bền vững của chính người nông dân”, ông Bình nhấn mạnh, đồng thời khuyến cáo người dân cần tuân thủ quy định pháp luật, tránh vì lợi ích trước mắt mà làm tổn hại tư liệu sản xuất cốt lõi.
Tại Phú Quới, Công an xã tăng cường nắm tình hình, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi khai thác, vận chuyển đất không rõ nguồn gốc. Ảnh: Minh Đảm.
Trước đó, nhiều địa phương đã triển khai các biện pháp chấn chỉnh như lập biên bản đình chỉ hoạt động thu gom, không cho vận chuyển đất khi chưa rõ nguồn gốc, đồng thời tăng cường tuần tra, giám sát tại cơ sở.
Tại cấp cơ sở, ngày 7/4/2026, ông Võ Trung Sơn, Chủ tịch UBND xã Phú Quới đã ban hành văn bản yêu cầu ngăn chặn, xử lý nghiêm việc khai thác đất mặt ruộng trái phép, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân ký cam kết không vi phạm.
Theo quy định, tầng đất mặt của đất chuyên trồng lúa phải được bảo vệ, chỉ sử dụng vào mục đích nông nghiệp; mọi hành vi khai thác trái phép đều có thể bị xử phạt và buộc khôi phục hiện trạng ban đầu của đất.
Cụ thể, Phòng Kinh tế xã được giao rà soát, kiểm tra các khu vực có dấu hiệu hạ thấp đất mặt ruộng; Công an xã tăng cường nắm tình hình, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi khai thác, vận chuyển đất không rõ nguồn gốc. Cùng với đó, hệ thống Mặt trận và các đoàn thể đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật, vận động người dân ký cam kết không vi phạm.
Đáng chú ý, 29/29 trưởng ấp được giao trực tiếp theo dõi địa bàn, tổ chức họp dân, giám sát và báo cáo kịp thời các trường hợp vi phạm. Những trường hợp cố tình tái diễn sau khi đã được tuyên truyền, ký cam kết sẽ bị lập hồ sơ xử lý theo đúng quy định.
Việc siết chặt quản lý từ cơ sở được xem là giải pháp then chốt nhằm ngăn chặn tình trạng khai thác đất mặt ruộng trái phép, góp phần bảo vệ tài nguyên đất và duy trì năng lực sản xuất nông nghiệp bền vững.
Hành vi đào, múc lớp đất mặt của đất trồng lúa để mua bán, vận chuyển đi nơi khác là vi phạm pháp luật. Đây được xem là hành vi hủy hoại đất hoặc tự ý chuyển mục đích sử dụng đất khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Căn cứ khoản 2, Điều 14 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, mức xử phạt đối với cá nhân được áp dụng theo diện tích vi phạm, thấp nhất từ 2 triệu đồng và cao nhất đến 200 triệu đồng. Ngoài xử phạt tiền, người vi phạm còn bị buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất. Đối với tổ chức vi phạm, mức phạt gấp đôi cá nhân, có thể lên đến 400 triệu đồng.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
