Trồng sen trên ruộng trũng, nông dân ‘hái ra tiền’

Mạnh dạn chuyển lúa trồng sen

Những ngày này, chị Lê Thị Hoài Uyên (phường Phú Bài) không giấu được niềm vui khi những cánh đồng sen của gia đình bước vào mùa thu hoạch, hạt sen chắc mẩy, thương lái thu mua đều đặn giúp gia đình có nguồn thu ổn định, trái ngược với những năm tháng khó khăn khi canh tác lúa trên vùng ruộng trũng.

Gia đình chị Uyên từng gắn bó với ruộng lúa nhiều năm, tuy nhiên năng suất thấp. Sau đó, chị Uyên chuyển qua làm mô hình vườn – ao – chuồng với kỳ vọng cải thiện thu nhập, tuy nhiên vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Từ những lần tham dự các cuộc họp của thôn, hội phụ nữ, hội nông dân, Trung tâm Khuyến nông tỉnh, chị Uyên được tiếp cận, hiểu rõ hơn về chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp của địa phương.

Nhận thấy 2ha ao, hồ của gia đình phù hợp với cây sen, chị mạnh dạn chuyển đổi, trồng thử nghiệm giống sen Phú Mộng. Sau một thời gian chăm sóc, cây phát triển tốt, cho thu hoạch hoa, hạt và ngó sen với giá bán ổn định ngay từ mùa vụ đầu tiên.

Qua hiệu quả kinh tế ban đầu, vợ chồng chị Uyên mạnh dạn thầu thêm nhiều diện tích đất trũng để trồng sen chính vụ và rải vụ. Gia đình chị cũng tối đa hóa lợi nhuận từ cây sen với các sản phẩm phụ như hoa, lá và củ sen. Từ năm 2024 đến nay, tổng diện tích trồng sen của gia đình đã tăng lên hơn 15ha, thu nhập tiền tỷ mỗi năm, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa.

“Nếu không có sự định hướng của ngành nông nghiệp địa phương và sự đồng hành của cán bộ khuyến nông thì gia đình tôi khó có được kết quả như hôm nay. Từ việc lựa chọn giống sen phù hợp, hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc đến kết nối tiêu thụ sản phẩm, chúng tôi đều nhận được sự hỗ trợ rất thiết thực. Đặc biệt là được hỗ trợ kinh phí để mua phân bón, giống. Điều đó giúp bà con mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, yên tâm đầu tư sản xuất, nâng cao thu nhập”, chị Uyên chia sẻ.

Tại phường Phong Điền, ông Trương Duy Hòa là một trong những nông dân thành công nhờ mạnh dạn khai thác hiệu quả diện tích ruộng trũng, ao hồ trước đây canh tác lúa kém hiệu quả để phát triển mô hình trồng sen lấy hạt. Tận dụng điều kiện tự nhiên phù hợp, ông lựa chọn giống sen chất lượng cao, áp dụng nhiều tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất và từng bước mở rộng diện tích. 

Hiện gia đình ông Hòa có 3ha đầm trồng sen. Sau khi thu hoạch vụ chính, ông tiếp tục chăm sóc để sen tái sinh, cho thu hoạch thêm lứa phụ. Ông còn chủ động bố trí thời vụ để có sen thu hoạch sớm, bán được giá cao. Mỗi năm gia đình ông thu hoạch khoảng 9 tấn hạt sen, lợi nhuận khoảng 120 triệu đồng/ha, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa và các cây trồng khác.

Ông Hòa còn là người tiên phong nghiên cứu, ứng dụng và chia sẻ kỹ thuật trồng sen lấy hạt trên vùng đất trũng tại địa phương. Mô hình của ông hiện trở thành điểm sáng trong phong trào nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi, tạo việc làm thời vụ cho lao động địa phương và là địa chỉ để nhiều nông dân đến tham quan, học tập kinh nghiệm.

Ông Lê Xuân Thích ở phường Hương Trà cũng vừa thu hoạch hơn 3ha sen với năng suất cao. Ít ai biết chỉ vài năm trước, khu vực này là vùng đất trũng chuyên trồng lúa, có thời điểm phải bỏ hoang.

Ông Thích cho biết vào năm 2025, gia đình được vay 200 triệu đồng từ chương trình cho vay giải quyết việc làm của Ngân hàng Chính sách xã hội thông qua Hội Nông dân địa phương. Cùng với nguồn vốn ưu đãi, sự đồng hành của khuyến nông trong việc hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh đã giúp gia đình mạnh dạn cải tạo mặt bằng, đầu tư giống, hoàn thiện hệ thống thủy lợi và chuyển đổi toàn bộ diện tích sang trồng sen lấy hạt.

“Trước đây gia đình gắn bó với cây lúa nhưng thu nhập bấp bênh. Từ khi chuyển sang trồng sen lấy hạt, thu nhập được cải thiện rõ rệt. Cây sen rất phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng ở đây, chi phí đầu tư không quá lớn, đầu ra ổn định nên gia đình yên tâm gắn bó, mở rộng sản xuất”, ông Thích nói.

Hiệu quả kinh tế gấp 3 – 5 lần trồng lúa

Ông Lê Bá Minh Hải, Chủ tịch UBND phường Phú Bài cho biết, trên địa bàn có hàng chục hộ tham gia trồng sen. Theo đánh giá của các hộ dân, so với canh tác lúa truyền thống, mô hình trồng sen mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn từ 3 – 5 lần, lợi nhuận bình quân đạt khoảng 50 – 90 triệu đồng/ha/vụ.

“Việc đưa cây sen vào canh tác không chỉ góp phần tận dụng hiệu quả quỹ đất nông nghiệp mà còn mở hướng phát triển mới, nâng cao giá trị kinh tế trên cùng đơn vị diện tích. Các ngành chuyên môn sẽ tiếp tục phối hợp hỗ trợ người dân kỹ thuật chăm sóc, kết nối tiêu thụ sản phẩm, đồng thời nghiên cứu xây dựng thương hiệu sen địa phương gắn với phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp sinh thái và du lịch trải nghiệm. Qua đó từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung, nâng cao hiệu quả kinh tế”, ông Hải nói.

Mô hình trồng sen có nhiều ưu điểm vượt trội so với trồng lúa như ít sâu bệnh, chi phí đầu tư thấp, thời gian thu hoạch ngắn, đầu ra sản phẩm tương đối ổn định. Tại TP Huế hiện có nhiều giống sen như sen hồng Phú Mộng, sen hồng Vinh Thanh, sen trắng cổ Huế… Phần lớn người trồng sen sử dụng giống sen lưu gốc hoặc tự nhân giống bằng hạt. Nhờ áp dụng khoa học kỹ thuật trong chăm sóc nên sen nhiều năm nay đạt chất lượng cao.

Để tạo điều kiện cho người trồng có cơ hội lựa chọn giống sen đáp ứng được yêu cầu của thị trường và áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, từ năm 2023, Trung tâm Khuyến nông TP Huế triển khai mô hình trồng các giống sen có triển vọng. Những năm gần đây, sen được người dân trồng ngày càng nhiều ở những chân ruộng thấp trũng, vùng đầm, sình lầy hay trên đất lúa trũng bị nhiễm phèn chỉ sản xuất được một vụ.

Theo ông Châu Ngọc Phi, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông TP Huế, cây sen đang khẳng định là cây trồng phù hợp trên những diện tích đất trũng, đất lúa kém hiệu quả. Thông qua các mô hình trình diễn, Trung tâm đã lựa chọn, đưa vào sản xuất những giống sen có năng suất, chất lượng cao, đồng thời chuyển giao quy trình kỹ thuật giúp người dân nâng cao hiệu quả canh tác.

“Thời gian tới, Trung tâm tiếp tục phối hợp với các địa phương nhân rộng mô hình tại những vùng có điều kiện phù hợp, gắn sản xuất với liên kết tiêu thụ và chế biến, từng bước xây dựng vùng nguyên liệu sen tập trung. Đây được xem là hướng đi góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững và gia tăng giá trị”, ông Phi nói.

Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông TP Huế triển khai mô hình trồng sen ở những diện tích trồng lúa kém hiệu quả theo hướng bền vững, an toàn, chất lượng và hiệu quả gắn với tiêu thụ sản phẩm tại HTX Tứ Chánh (phường Phong Thái) với quy mô 5ha. Qua quá trình triển khai, cây sen thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng, sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh, năng suất bình quân đạt khoảng 20 tạ hạt/ha.