Gieo tri thức trên đồng Mường Thanh

Một buổi sáng đầu vụ trên cánh đồng Mường Thanh (Điện Biên), những chiếc máy cấy chầm chậm di chuyển trên mặt ruộng phẳng như gương. Chỉ sau vài lượt đi, những hàng lúa non đã được cấy thẳng tắp, đều đặn trên nền đất mềm.

Để có được hình ảnh quen thuộc ấy hôm nay là cả hành trình dài của những người làm công tác khuyến nông cơ sở. Trong số đó có ông Lò Văn Bun, khuyến nông viên phường Mường Thanh, người gần hai thập kỷ gắn bó với đồng ruộng và được nhiều nông dân nhắc đến như người đưa những tiến bộ kỹ thuật đầu tiên về cánh đồng lớn nhất Tây Bắc.

Cuộc thử nghiệm giữa cánh đồng Mường Thanh

Sinh năm 1970, ông Lò Văn Bun bắt đầu tham gia công tác dịch vụ nông nghiệp từ năm 2008. Ông gần như dành trọn thời gian cho đồng ruộng và nông dân. Trước đây, sản xuất lúa tại lòng chảo Mường Thanh chủ yếu dựa vào sức người. Mỗi vụ cấy đến, bà con phải huy động nhiều lao động xuống đồng từ sáng sớm đến chiều tối, trong khi chi phí nhân công ngày càng tăng và lao động trẻ ở nông thôn ngày càng thiếu hụt.

Trăn trở trước thực tế đó, ông Bun luôn mong muốn đưa cơ giới hóa vào sản xuất để giảm sức lao động cho người dân. Năm 2019, khi huyện Điện Biên (cũ) triển khai chính sách hỗ trợ 50% kinh phí mua máy cấy nhằm thúc đẩy cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp, ông là một trong những người tích cực tuyên truyền, vận động bà con tham gia.

Việc đưa máy cấy vào đồng ruộng không hề dễ dàng. Thời điểm đó máy cấy chủ yếu vận hành bằng sức kéo tay nên khá vất vả. Từ thực tế sản xuất, ông đề xuất với Công ty máy cấy Văn Lang (Thái Bình) nghiên cứu gắn động cơ vào máy để giảm công lao động và nâng cao hiệu quả sử dụng.

Những chiếc máy cấy gắn động cơ đầu tiên được đưa lên Điện Biên trong sự kỳ vọng của nhiều người dân. Thế nhưng ngay trong buổi vận hành thử nghiệm tại xã Thanh Xương (cũ), mọi việc không diễn ra như mong muốn. Sau khoảng một giờ hoạt động trên ruộng, nhiều bộ phận của máy bắt đầu bị lệch, máy chạy không còn chính xác. Giữa cánh đồng, những khay mạ đã chuẩn bị sẵn nằm dọc bờ ruộng, còn bà con thì đứng nhìn nhau đầy lo lắng.

Ông Bun nhớ lại: “Lúc đó ai cũng sốt ruột vì mạ đã nhổ, ruộng đã làm xong, nếu máy không hoạt động thì rất khó xoay xở. Không chấp nhận thất bại, ông lập tức liên hệ với đơn vị sản xuất ở Thái Bình. Ngay ngày hôm sau, bốn kỹ thuật viên được cử lên Điện Biên để sửa chữa, hiệu chỉnh toàn bộ số máy. Sau khi hoàn thành việc cấy cho bà con, những chiếc máy tiếp tục được đưa về nhà máy để cải tiến”.

Sự kiên trì ấy cuối cùng đã mang lại kết quả. Những chiếc máy cấy ngày càng hoàn thiện, vận hành ổn định và từng bước được nhân rộng trên nhiều diện tích sản xuất lúa ở lòng chảo Mường Thanh. Theo ông Bun, thành công ấy đến từ quyết tâm không bỏ cuộc của những người làm khuyến nông và sự đồng hành của nông dân.

Với ông Bun, thành công lớn nhất trong công tác khuyến nông không phải là đưa được một mô hình mới về địa phương mà là làm cho người dân tin tưởng và chủ động áp dụng. Bởi vậy, mỗi mô hình triển khai đều gắn với những ngày tháng ông trực tiếp xuống cơ sở, hướng dẫn kỹ thuật và đồng hành cùng người dân.

Trên cánh đồng Mường Thanh – vùng sản xuất lúa trọng điểm của tỉnh Điện Biên, ông đã tham gia triển khai nhiều mô hình như canh tác lúa thông minh giảm phát thải khí nhà kính, cánh đồng một giống, sản xuất giống lúa Cẩm đặc sản và ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất. Trong số đó, mô hình máy cấy gắn động cơ được xem là một trong những dấu ấn nổi bật.

Hiệu quả dễ nhận thấy nhất là tình trạng lúa lẫn, lúa ma giảm rõ rệt. “Có những thửa ruộng trước đây gần như bị lúa ma xâm nhiễm hoàn toàn. Khi đưa máy cấy vào sản xuất, tình trạng này được cải thiện đáng kể. Đồng thời người dân cũng không phải sử dụng thuốc diệt cỏ vì sau cấy có thể chủ động điều tiết nước, hạn chế cỏ dại phát triển”, ông Bun nói.

Việc quản lý nước thuận lợi sau cấy giúp hạn chế cỏ dại phát triển, giảm nhu cầu sử dụng thuốc diệt cỏ, góp phần hướng tới sản xuất nông nghiệp thân thiện với môi trường. Từ những mô hình ban đầu còn nhiều hoài nghi, người dân dần thay đổi cách nghĩ, cách làm, mạnh dạn tiếp cận các tiến bộ kỹ thuật mới trong sản xuất.

Theo thời gian, những mô hình do ông Bun tham gia triển khai không chỉ mang lại hiệu quả trên từng thửa ruộng mà còn tạo sức lan tỏa trong cộng đồng. Từ một vài hộ tham gia thử nghiệm ban đầu, nhiều mô hình đã được nhân rộng ra các khu vực lân cận, trở thành kinh nghiệm để nhiều địa phương trong vùng lòng chảo Mường Thanh tham quan, học hỏi. Đó cũng là điều mà người cán bộ khuyến nông này tâm đắc nhất sau nhiều năm gắn bó với nghề.

Người bạn của nông dân

Không chỉ gắn bó với cây lúa, ông Bun còn dành nhiều tâm huyết cho các mô hình chăn nuôi. Từ nhiều năm nay, ông tích cực hướng dẫn người dân phát triển các mô hình nuôi dê lai sinh sản, gà đen GNH-04, nhím sinh sản, bò sinh sản phù hợp với điều kiện địa phương.

Trong đó, mô hình nuôi dê được nhiều hộ dân hưởng ứng. Những ngày đầu triển khai, không ít người băn khoăn về khả năng thích nghi của đàn dê cũng như hiệu quả kinh tế mang lại. Ông Bun đã trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, tận dụng nguồn thức ăn sẵn có như cỏ voi, cây chuối, cỏ sả, cây chè và nhiều loại thức ăn xanh khác.

Từ một vài hộ nuôi ban đầu, mô hình dần lan rộng trong anh em họ hàng rồi đến nhiều hộ dân trong bản. Có thời điểm giá dê giảm mạnh, nhiều hộ gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm, thậm chí có hộ nuôi tới vài chục con nhưng bán không dễ. Tuy nhiên, nhờ sự quan tâm của chính quyền địa phương cùng các chính sách hỗ trợ phát triển chăn nuôi, mô hình vẫn được duy trì.

Hiện nay, giá dê thương phẩm tăng trở lại, đầu ra thuận lợi hơn khi nhiều nhà hàng tìm đến tận nơi thu mua. Những mô hình chăn nuôi do ông Bun hỗ trợ triển khai đã góp phần tạo thêm thu nhập, giúp nhiều hộ dân cải thiện đời sống và đa dạng sinh kế.

Gần 20 năm làm công tác khuyến nông, ông Bun không nhớ hết mình đã đi qua bao nhiêu cánh đồng, tham gia bao nhiêu mô hình hay hướng dẫn bao nhiêu lượt nông dân. Điều ông nhớ nhất là niềm vui mỗi khi một mô hình mới được người dân đón nhận, mỗi khi nhìn thấy những cánh đồng xanh tốt hay những đàn vật nuôi phát triển khỏe mạnh.

Những đóng góp ấy đã được ghi nhận bằng nhiều bằng khen, giấy khen của UBND tỉnh Điện Biên, UBND huyện Điện Biên (cũ) và chính quyền địa phương trong các phong trào phát triển sản xuất nông nghiệp, kinh tế tập thể và xây dựng nông thôn mới.

Chiều muộn, nắng vàng phủ lên cánh đồng Mường Thanh. Chiếc máy cấy hoàn thành những đường cấy cuối cùng trong ngày, để lại phía sau những hàng lúa thẳng tắp. Trên bờ ruộng, ông Bun vẫn lặng lẽ quan sát như cách ông đã làm suốt nhiều năm qua. Gần hai thập kỷ gắn bó với công tác khuyến nông, người cán bộ ấy vẫn âm thầm gieo những hạt giống đổi mới trên đồng đất Điện Biên, để từ đó những mùa vàng tiếp tục sinh sôi trên cánh đồng lớn nhất Tây Bắc.