Hồng cổ Sa Pa đang được Viện Nghiên cứu Rau quả (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) khảo nghiệm ở Mê Linh (Hà Nội), Cẩm Phả (Quảng Ninh), mở hướng phát triển cây chậu và trang trí cảnh quan. PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả chia sẻ về kết quả nghiên cứu và triển vọng đưa giống hoa này vào sản xuất.
Hoa hồng cổ Sa Pa với sắc hồng đậm, hoa kép nhiều cánh và dáng cây bụi lâu năm. Ảnh: Mai Đan.
Thưa ông, nghiên cứu đã mở ra những hướng khai thác nào cho hồng cổ Sa Pa?
Hồng cổ Sa Pa có sắc hồng nổi bật, nhiều lớp cánh, hương thơm và khả năng hình thành cây bụi lâu năm. Giống hoa được người dân Sa Pa gìn giữ qua nhiều thế hệ. Để phát triển sản xuất hàng hóa, phục vụ cảnh quan ở vùng sinh thái khác, cần khảo nghiệm và hướng dẫn kỹ thuật đáng tin cậy.
Tại Mê Linh, đề tài nghiên cứu tuyển chọn, phát triển một số giống hoa hồng trồng chậu và làm hương liệu được thực hiện trong giai đoạn 2018 – 2021 do ThS Nguyễn Thị Thanh Tuyền làm Chủ nhiệm đã thu thập, khảo nghiệm, tuyển chọn giống và nghiên cứu kỹ thuật nhân giống, chăm sóc. Hồng cổ Sa Pa được quan tâm về sinh trưởng, chất lượng hoa, nhân giống và sử dụng nguyên liệu hoa. Kết quả tạo cơ sở đa dạng hóa sản phẩm từ giống hoa này.
Giai đoạn 2023 – 2024, nhiệm vụ ứng dụng khoa học công nghệ phát triển hoa hồng trang trí cảnh quan gắn với văn hóa, du lịch tại Cẩm Phả do tôi làm Chủ nhiệm tiếp tục mở hướng ứng dụng trong đô thị và du lịch.
Nhiệm vụ tuyển chọn 4 giống triển vọng gồm hồng cổ Sa Pa, hồng đào, hồng bạch xếp và hồng cổ Huế; xây dựng hai vườn ươm, vườn dưỡng cây với tổng diện tích 4.000m². Cần làm rõ đây là diện tích mô hình hoa hồng nhiều giống, không phải trồng riêng hồng cổ Sa Pa.
Những nội dung có thể chuyển giao gồm chọn cây đúng giống, ghép và dưỡng cây, chuẩn bị đất, giá thể, chăm sóc, dinh dưỡng, nước tưới, cắt tỉa tạo tán và theo dõi sâu bệnh. Các biện pháp phải điều chỉnh theo vùng sinh thái, mục đích sản xuất.
Giá trị của nghiên cứu còn ở sự kết nối với kinh nghiệm nhà vườn. Người dân Sa Pa gìn giữ giống; nhà vườn tại Mê Linh, Cẩm Phả, Hưng Yên tham gia nhân giống, chăm sóc, thử nghiệm; nhà khoa học góp phần chuẩn hóa kỹ thuật.
Theo ông, đưa giống hoa vùng cao xuống vùng thấp, người trồng cần thay đổi cách chăm sóc ra sao?
Khảo nghiệm tại Cẩm Phả cho thấy hồng cổ Sa Pa có thể sinh trưởng, ra hoa ngoài điều kiện núi cao. Hoa kép, màu hồng đặc trưng, có hương thơm. Cây phân cành khá mạnh, có khả năng tạo tán làm cảnh. Những đặc tính này thuận lợi cho trồng sân vườn, công viên, khu du lịch.
Trong điều kiện theo dõi tại Cẩm Phả, thời gian từ cắt tỉa đến nở hoa khoảng 46 ngày. Các giai đoạn gồm khoảng 8 ngày từ cắt tỉa đến bật mầm, 18 ngày từ bật mầm đến xuất hiện nụ và 20 ngày từ xuất hiện nụ đến nở hoa. Số liệu giúp tham khảo khi lập lịch chăm sóc, không phải thời gian cố định cho mọi mùa vụ, địa phương.
Hoạt động khảo nghiệm, tuyển chọn giống hoa hồng phục vụ nghiên cứu, sản xuất hoa chậu và hương liệu tại Mê Linh. Ảnh: NVCC.
Khó khăn khi đưa cây xuống vùng thấp là nhiệt độ cao, mưa nhiều, độ ẩm lớn vào mùa hè. Những yếu tố đó có thể ảnh hưởng tới sinh trưởng, chất lượng hoa và làm tăng nguy cơ sâu bệnh. Cây phân cành mạnh cũng dễ rậm tán, kém thông thoáng nếu thiếu cắt tỉa. Vì vậy, không nên áp dụng nguyên cách trồng tại Sa Pa cho các địa phương khác.
Trước hết, cần chọn cây khỏe, đúng giống, bộ rễ tốt. Bố trí nơi trồng có ánh sáng thích hợp, đất hoặc giá thể tơi xốp, thoát nước tốt. Tưới hợp lý, tránh úng, bón phân cân đối, ưu tiên nguồn hữu cơ đã xử lý.
Người trồng cần tỉa bỏ cành già, cành yếu, cành sâu bệnh để tán thông thoáng. Sau mỗi đợt hoa, kết hợp cắt tỉa với chăm sóc dinh dưỡng, kích thích chồi mới; theo dõi phấn trắng, đốm đen và côn trùng chích hút.
Nghiên cứu tại Cẩm Phả ghi nhận thí nghiệm che lưới, chăm sóc mùa hè cho kết quả tích cực trên hồng cổ Sa Pa. Tuy nhiên, biện pháp giảm nắng, dưỡng cây phải dựa vào điều kiện cụ thể. Muốn cây ra hoa ổn định, cần hiểu đặc tính giống, theo dõi theo mùa và điều chỉnh kỹ thuật phù hợp.
Làm thế nào để kết quả nghiên cứu giúp nhà vườn có thêm thu nhập, thưa ông?
Hiệu quả nghiên cứu ứng dụng cần được đánh giá qua việc người dân có sử dụng được công nghệ hay không, sản phẩm có được thị trường đón nhận và thu nhập người trồng có cải thiện hay không.
Với hồng cổ Sa Pa, có thể phát triển cây giống, cây chậu, cây cảnh lâu năm được tạo tán, cây phục vụ sân vườn, công viên, khu nghỉ dưỡng. Hoa cắt cành cũng là một hướng khi đáp ứng yêu cầu chất lượng, bảo quản.
PGS.TS Đặng Văn Đông trao đổi, hướng dẫn công nhân chăm sóc hoa hồng tại mô hình ở Cẩm Phả. Ảnh: NVCC.
Trong dịch vụ cảnh quan, giá trị còn ở thiết kế, trồng, chăm sóc, cắt tỉa và duy trì khu vườn. Nơi có điều kiện phù hợp có thể kết hợp tham quan, trải nghiệm, chụp ảnh, giới thiệu sản phẩm địa phương.
Tuy nhiên, không nên mở rộng diện tích rồi mới tìm đầu ra. Cần khảo sát thị trường, chọn sản phẩm chủ lực và tính hiệu quả từng mô hình. Cây chậu, cây cảnh lâu năm, dịch vụ cảnh quan có chu kỳ sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, khách hàng khác nhau nên cần kế hoạch kỹ thuật, kinh doanh riêng.
Ba khâu cần ưu tiên là chuyển giao kỹ thuật thực chất, tổ chức sản xuất theo đơn đặt hàng hoặc tín hiệu thị trường và liên kết tiêu thụ. Nhà khoa học cung cấp cơ sở giống, quy trình, tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật. Nhà vườn, hợp tác xã tổ chức sản xuất đồng đều, doanh nghiệp xác định nhu cầu, tiêu chuẩn, kế hoạch mua hàng và phát triển thị trường.
Hợp tác xã có thể giúp các hộ nhỏ liên kết, bảo đảm số lượng, chất lượng, tiến độ giao hàng. Có thể chọn một số nhà vườn, hợp tác xã tại Sa Pa, Mê Linh, Cẩm Phả, Hưng Yên để xây dựng mô hình liên kết mẫu.
Mỗi mô hình cần rõ sản phẩm, quy mô, giá thành, giá bán dự kiến, cách tiêu thụ và trách nhiệm từng bên. Phải theo dõi tỷ lệ cây đạt chuẩn, lượng bán được, chi phí chăm sóc, doanh thu, lợi nhuận. Chỉ khi có số liệu thực tế mới có thể khẳng định mô hình tạo thu nhập bền vững.
PGS.TS Đặng Văn Đông: Điều tôi trân trọng là công sức gìn giữ giống qua nhiều thế hệ của người dân Sa Pa và sự kiên trì chăm sóc, thử nghiệm của các nhà vườn. Nghiên cứu có ý nghĩa, thiết thực khi góp phần tạo sản phẩm tốt hơn và cải thiện đời sống người trồng hoa.
Trân trọng cảm ơn ông!
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
