Nâng giá trị nấm bằng công nghệ và tư duy tuần hoàn

Tối ưu chuỗi sản xuất nhờ công nghệ và tư duy tuần hoàn

Tốt nghiệp ngành Công nghệ Thực phẩm tại Đại học Nha Trang năm 2016, anh Nguyễn Hữu Ngọc khởi đầu hành trình gắn bó với nghề nấm từ những ngày còn ngồi trên ghế nhà trường. Cơ duyên đến khi anh được học tập, đồng hành cùng giảng viên bộ môn kỹ thuật trồng nấm, vừa thu nạp kiến thức chuyên môn vừa trực tiếp trải nghiệm thực tế.

Năm 2017, sau khi thiên tai tàn phá toàn bộ trang trại thực hành, anh cùng các cộng sự không nản chí, quyết tâm mở rộng quy mô, thành lập HTX Nấm Vĩnh Ngọc Nha Trang với 7 thành viên để chuyển hướng sang sản xuất thương mại bài bản.

Đến năm 2019, khi người thầy định cư ở nước ngoài và bàn giao lại toàn bộ hoạt động điều hành, anh Ngọc chính thức tiếp quản, kiên trì phát triển mô hình đến nay. Hiện cơ sở sản xuất tại thôn Cư Thạnh, xã Suối Hiệp (tỉnh Khánh Hòa) có diện tích khoảng 1.500m², tập trung nuôi trồng đa dạng các loại nấm ăn và nấm dược liệu như nấm linh chi, nấm hương, nấm mèo, nấm bào ngư xám và đông trùng hạ thảo.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc giảm chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường, anh Ngọc đã ứng dụng triệt để mô hình kinh tế tuần hoàn vào từng công đoạn. Nguyên liệu đầu vào được tận dụng tối đa từ các nguồn phụ phẩm nông nghiệp phổ biến như mùn cưa keo, rơm rạ, lõi ngô, cám bắp và cám gạo.

Quá trình nuôi trồng tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc hữu cơ, tuyệt đối không sử dụng phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật. Toàn bộ giá thể sau khi thu hoạch nấm không xả thải ra môi trường mà được thu gom, ủ thành phân bón hữu cơ compost trong vòng 1 tháng để bón cho cây trồng. Chu trình khép kín này vừa giải quyết rác thải nông nghiệp, vừa bổ sung dinh dưỡng cho đất canh tác lân cận.

Không dừng lại ở phương pháp thủ công, anh Ngọc còn đẩy mạnh cơ giới hóa và tự động hóa trong quản lý vận hành. Để sản xuất phôi nấm, anh đầu tư máy đóng bịch tự động và hệ thống lò hấp tiệt trùng bằng điện, cho công suất bình quân từ 1.000 đến 1.500 bịch phôi/ngày (khoảng 30.000 bịch/tháng). Cơ giới hóa công đoạn này đã giải phóng đáng kể sức lao động chân tay nặng nhọc cho công nhân.

Hệ thống chăm sóc nhà nấm được kết nối qua điện thoại thông minh, cho phép điều khiển tưới phun sương tự động hẹn giờ, kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm thay vì phải thức dậy từ 3 giờ sáng để làm thủ công, đồng thời giám sát được sự phát triển của nấm từ xa qua camera.

Ứng dụng công nghệ đồng bộ giúp quy trình trồng nấm đạt độ ổn định, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Nhờ tuân thủ chu kỳ sinh trưởng 60 ngày từ khi cấy giống đến lứa nấm đầu tiên và đều đặn thu hoạch 2 lứa/tháng (vào mùng 1 và 15 âm lịch), năng suất đạt trung bình từ 2 – 2,5 lạng nấm/bịch mỗi đợt.

Mỗi đợt 1.000 bịch phôi nấm bào ngư xám có chi phí đầu tư khoảng 6 triệu đồng, trải qua 6 đến 8 lứa thu hoạch cho sản lượng 250 – 300kg nấm tươi, mang lại doanh thu từ 12 – 15 triệu đồng. Trung bình mỗi ngày trang trại cung ứng ra thị trường khoảng 50kg nấm tươi các loại. Tổng doanh thu bình quân đạt khoảng 1,5 tỷ đồng/năm, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận khoảng 800 triệu đồng/năm.

Đến nay, mô hình đã có 4 sản phẩm đạt OCOP 3 sao (gồm nấm linh chi, nấm hương, nấm mèo, nấm bào ngư) và đạt chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp khu vực miền Trung – Tây Nguyên năm 2023.

Lan tỏa sinh kế

Đầu ra sản phẩm của HTX Nấm Vĩnh Ngọc Nha Trang được đa dạng hóa theo từng phân khúc thị trường và nâng cao giá trị thông qua sơ chế, sấy và đóng gói bài bản. Đối với nấm tươi như nấm bào ngư xám (giá từ 60.000 – 80.000 đồng/kg), cơ sở cung ứng hàng ngày cho các chợ đầu mối lớn như chợ Đầm, chợ Thành và liên kết với Công ty Hương Vị Nấm để phân phối cho hệ thống nhà hàng chay.

Đối với nấm khô, đặc biệt là nấm linh chi, HTX khai thác dạng hộp quà tặng (hộp 250g giá khoảng 250.000 đồng, giá bán lẻ 800.000 – 1.000.000 đồng/kg), sản phẩm rất được du khách quốc tế, nhất là khách du lịch Nga ưa chuộng tại các điểm bán quà tặng du lịch.

Bên cạnh đó, HTX còn phát triển mô hình du lịch giáo dục trải nghiệm, đón các đoàn học sinh mầm non, tiểu học và sinh viên từ Đại học Nha Trang, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Nha Trang, Đại học Nông lâm TP.HCM đến tham quan, học tập quy trình kỹ thuật và tự tay hái nấm với mức phí 60.000 đồng/người (kèm phần quà 0,5kg nấm mang về). Hướng đi kết hợp nông nghiệp với du lịch sinh thái trải nghiệm này vừa tăng nguồn thu, vừa góp phần lan tỏa tri thức nông nghiệp sạch.

Song song với phát triển kinh tế, anh Nguyễn Hữu Ngọc luôn chú trọng trách nhiệm xã hội. Cơ sở hiện tạo việc làm thường xuyên cho 5 – 7 lao động địa phương với thu nhập từ 6 triệu đồng/tháng (hoặc 400.000 – 500.000 đồng/ngày).

Thời gian qua, anh Ngọc đã hỗ trợ, chuyển giao kỹ thuật trồng nấm và kết nối đầu ra cho hơn 20 hộ dân tại các khu vực như Diên An, Diên Toàn, Phước Đồng, Diên Lâm và Ninh Thuận. HTX chịu trách nhiệm sản xuất phôi giống đạt chuẩn, lắp đặt hệ thống tưới tự động, hướng dẫn kỹ thuật phòng bệnh và cung cấp thông tin thương lái để bà con trực tiếp mua bán, tự chủ kinh tế mà không bị ép giá qua trung gian.

Anh Ngọc cũng tích cực phối hợp với hội phụ nữ mở các lớp tập huấn kỹ thuật, tạo thêm sinh kế cải thiện đời sống cho nhiều chị em. Hàng năm, HTX duy trì tiếp nhận 2 kỳ thực tập cho sinh viên chuyên ngành công nghệ thực phẩm, giúp các em gắn kết lý thuyết với thực tiễn sản xuất.

Ông Phan Hồng Sang, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Suối Hiệp đánh giá HTX Nấm Vĩnh Ngọc Nha Trang là điểm sáng trong phát triển kinh tế tập thể tại địa phương. Việc chủ động cơ giới hóa khâu đóng phôi, tự động hóa hệ thống tưới và kiểm soát môi trường qua điện thoại thông minh không chỉ giúp giảm sức lao động nặng nhọc mà còn nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Với những nỗ lực bền bỉ trong đổi mới sáng tạo, anh Nguyễn Hữu Ngọc đã nhận được nhiều bằng khen, giấy khen của UBND tỉnh Khánh Hòa, Hội thi Sáng tạo Khoa học Kỹ thuật tỉnh và vinh dự được đề cử xét tặng danh hiệu “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới” năm 2026. Bằng tư duy kinh tế tuần hoàn và tinh thần chia sẻ, mô hình trồng nấm công nghệ cao của anh Ngọc đang tiếp tục khẳng định vai trò cầu nối, lan tỏa giá trị kinh tế xanh đến đông đảo nông dân địa phương.