IPHM tạo chuyển biến mạnh mẽ nhận thức nông dân

Tối ưu chi phí, tăng hiệu quả

Ngày 10/9, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (BVTV) tỉnh Khánh Hòa phối hợp với UBND xã Bắc Ninh Hòa tổ chức hội nghị tổng kết lớp huấn luyện và mô hình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) trên cây lúa vụ hè thu năm 2026 tại thôn An Điền. Mô hình triển khai trên diện tích 1ha, giống lúa LH12. Ruộng đối chứng là 0,5ha lúa ĐV108 canh tác theo tập quán truyền thống của nông dân.

Dẫn đại biểu tham quan ruộng lúa áp dụng IPHM, ông Huỳnh Trọng Vàng (thôn An Điền) tham gia mô hình không giấu được phấn khởi khi bông lúa uốn cong, hạt mẩy, vàng rực. Sau 93 ngày (xuống giống từ ngày 7/6/2026), hiệu quả của phương pháp canh tác mới đã thể hiện vượt trội so với thói quen canh tác truyền thống.

Điểm khác biệt lớn nhất là mật độ gieo sạ. Ruộng đối chứng gieo sạ bằng tay theo tập quán với lượng giống lên tới 320kg/ha, trong khi ruộng mô hình chỉ sử dụng 140kg/ha. Nhờ sạ thưa, ruộng lúa thông thoáng, cây lúa sinh trưởng khỏe, chiều cao cây đạt 90,2cm, chiều dài lá đòng đạt 29,6cm (cao hơn rõ rệt so với ruộng đối chứng lần lượt là 75,4cm và 25,2cm). Bên cạnh đó, việc bón lót phân hữu cơ sinh học (2.000kg/ha) kết hợp cân đối N-P-K theo bảng so màu lá lúa giúp bộ rễ phát triển sâu, bông lúa dài, trung bình đạt 23,5cm (so với 15,3cm của đối chứng).

Mô hình cũng áp dụng triệt để kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ theo các giai đoạn sinh trưởng, giúp rễ lúa ăn sâu, chống đổ ngã tốt. Về quản lý sinh vật hại, thay vì phun phòng định kỳ, mô hình sử dụng các biện pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp. Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi mật độ sâu hại tăng cao, có khả năng ảnh hưởng đến năng suất.

Về quản lý sâu bệnh, ông Vàng chia sẻ: “Giai đoạn 40 ngày sau sạ có xuất hiện sâu đục thân gây hại ở mật độ thấp nên không cần xử lý. Đến giai đoạn 56 ngày sau sạ, khi mật độ sâu đục thân tăng cao tôi mới phun một lần thuốc sinh học theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật. Nhờ hạn chế thuốc hóa học, tập đoàn thiên địch như nhện, bọ xít nước, bọ xít mù xanh trên đồng ruộng luôn duy trì cao (11 – 15 con/m²), giúp khống chế sâu hại tự nhiên”.

Trạm Trồng trọt và BVTV Ninh Hòa – Vạn Ninh đánh giá, do gieo quá dày nên ruộng đối chứng bị bệnh lem lép hạt nặng ở giai đoạn trổ gặp mưa gió (tỷ lệ bệnh 30 – 45%). Trong khi đó, ruộng áp dụng IPHM nhờ thông thoáng nên tỷ lệ lem lép hạt không đáng kể. Dự kiến năng suất ruộng mô hình đạt gần 6,7 tấn/ha, cao hơn ruộng đối chứng 1,14 tấn/ha (đối chứng đạt 5,55 tấn/ha).

Chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế trên mô hình trình diễn, lớp tập huấn IPHM kéo dài hơn 3 tháng với 29 học viên (độ tuổi từ 26 đến 73) đã tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của bà con.

Qua các buổi học “cầm tay chỉ việc” ngay trên đồng ruộng, nông dân được trang bị kỹ năng điều tra, phân tích hệ sinh thái (AESA), hiểu rõ 5 nguyên tắc cốt lõi của IPHM: chọn giống khỏe, phục hồi sức khỏe đất, quản lý dinh dưỡng – nước – IPM, bảo vệ đa dạng sinh học và thúc đẩy nông dân hợp tác sáng tạo.

Ông Phan Công Thạch, học viên tham gia lớp tập huấn cho biết: “Trước đây bà con thường gieo sạ rất dày và hay phun thuốc ngừa định kỳ. Qua lớp học, tôi thấy gieo thưa giúp lúa đẻ nhánh khỏe, bông dài hơn. Vụ tới tôi quyết định giảm giống xuống, trước mắt còn khoảng 10kg/sào, thu gom rơm rạ, cày ủ đất kết hợp bón phân chuồng từ chăn nuôi bò để trả lại độ mỡ màu cho đất, vừa tăng năng suất vừa bớt chi phí”.

Tương tự, học viên Nguyễn Thị Ninh Hoài Châu chia sẻ, việc theo dõi sinh thái đồng ruộng hàng tuần giúp chị và bà con nắm chắc mối tương quan giữa sâu hại và thiên địch. “Trước đây thấy sâu là phun, nhưng giờ chúng tôi biết kiểm tra xem trứng sâu đã nở chưa, mật độ rầy nâu có đến ngưỡng chưa. Việc chỉ dùng thuốc sinh học khi thật sự cần thiết giúp bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe chính người làm nông”, chị Châu nói.

Không chỉ hạn chế phun thuốc bừa bãi, lớp học còn giúp bà con làm chủ kỹ năng quản lý dịch hại chuẩn xác nhất khi đến ngưỡng phải can thiệp. Chia sẻ về điều này, học viên Nguyễn Xuân Sơn cho biết, kiến thức mà ông tâm đắc nhất là việc thực hành nguyên tắc “4 đúng”: chọn đúng thuốc, phun đúng lúc, dùng đúng liều lượng – nồng độ và phun đúng cách. Tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc này không chỉ giúp tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu bệnh mà còn tránh nguy cơ sâu bệnh kháng thuốc và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. ​

“Đơn cử như với rầy nâu – đối tượng chuyên cư trú ở gốc lúa, nếu phun không đúng kỹ thuật thì vừa tốn thuốc lại không hiệu quả. Lớp học đã chỉ rõ, khi mật độ rầy dày, bà con phải đi từng luống, rẽ theo hàng để hướng vòi phun thẳng vào vùng gốc. Đặc biệt, trước khi phun rầy cần chủ động cho nước vào ruộng nhằm đẩy rầy lên cao, dễ tiếp xúc với thuốc hơn”, ông Sơn tỉ mỉ phân tích.

Bà Lương Kim Ngân, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Khánh Hòa khẳng định: “IPHM là bước tiến toàn diện từ chương trình IPM (triển khai từ năm 1999 tại tỉnh Khánh Hòa), nâng cao hơn một bước khi lấy sức khỏe của đất, sức khỏe cây trồng và hệ sinh thái làm trung tâm.

Việc kết hợp giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng cấp giống xác nhận trở lên, tăng cường bón phân hữu cơ sinh học để giúp hệ vi sinh vật đất phát triển, bón phân cân đối N-P-K và quản lý tưới nước hợp lý sẽ tạo tiền đề cho cây lúa sinh trưởng khỏe, tăng sức đề kháng tự nhiên.

Chi cục sẽ tiếp tục đề xuất mở rộng các lớp huấn luyện IPHM trên lúa và các cây trồng chủ lực khác, giúp nông dân nâng cao năng suất, hiệu quả kinh tế và hướng đến nền sản xuất nông nghiệp sinh thái, bền vững”.

Dịp này, Chi cục Trồng trọt và BVTV Khánh Hòa đã trao giấy chứng nhận cho 29 học viên đã hoàn thành lớp tập huấn quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp IPHM trên cây lúa.

Ông Đỗ Công Tân, Chủ tịch Hội Nông dân xã Bắc Ninh Hòa cho biết, toàn xã có trên 2.000ha đất chuyên canh lúa. Lớp huấn luyện và triển khai mô hình IPHM đã giúp nông dân thay đổi rõ rệt tập quán sản xuất, biết cách hạ chi phí đầu vào, giảm rủi ro dịch hại, nâng cao năng suất và cải thiện đáng kể thu nhập.

Thời gian tới, Hội Nông dân xã sẽ chủ động phối hợp với các cơ quan chuyên môn tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động hội viên nhân rộng mô hình IPHM ra toàn bộ diện tích sản xuất của xã và lan tỏa sang các vùng lân cận.