Thức ăn tăng giá, doanh nghiệp thích ứng

Chủ động vùng nuôi, giảm tác động

Trong cơ cấu giá thành nuôi tôm, thức ăn luôn là khoản chi phí lớn, chiếm từ 55-65% tổng chi phí sản xuất. Từ đầu tháng 6/2026, nhiều doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản đã tăng giá một số dòng thức ăn cho tôm từ 1.200 – 1.500 đồng/kg. Sự điều chỉnh này đã tác động trực tiếp đến hiệu quả của vụ nuôi.

Tuy nhiên, theo ghi nhận tại các vùng nuôi tôm công nghệ cao ở TP Cần Thơ, việc sản xuất vẫn diễn ra bình thường, dù chi phí đầu vào gia tăng. Trong đó, các doanh nghiệp lớn vẫn duy trì kế hoạch sản xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Ông Võ Văn Phục, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thủy sản sạch Việt Nam (Cleanfood) cho biết, ngành tôm Việt Nam đang chịu tác động cùng lúc nhiều yếu tố. Ngoài tăng giá nhiên liệu, cước phí vận chuyển, lạm phát toàn cầu, sự suy giảm sức mua tại nhiều thị trường lớn và giá thức ăn thủy sản tăng cũng đang tạo áp lực lớn lên hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Theo ông Phục, với những doanh nghiệp đã đầu tư bài bản vào vùng nuôi, chế biến và xuất khẩu, áp lực chi phí không làm thay đổi chiến lược phát triển dài hạn. Thay vào đó, khó khăn trở thành động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ, tối ưu hóa sản xuất và nâng cao hiệu quả vận hành.

Hiện Cleanfood sở hữu vùng nuôi tôm khoảng 280 ha, sản lượng từ 4.000 – 6.000 tấn tôm mỗi năm, cùng nhà máy chế biến với trên dưới 3.000 lao động. Doanh nghiệp xây dựng chuỗi kinh doanh khép kín từ nuôi trồng, chế biến đến xuất khẩu. Nhờ chủ động được vùng nguyên liệu và xây dựng chiến lược phát triển bền vững từ nhiều năm trước, doanh nghiệp vẫn duy trì được tăng trưởng trong bối cảnh khó khăn chung của ngành.

Không chỉ Cleanfood, nhiều doanh nghiệp lớn trong ngành cũng cho rằng việc tăng giá thức ăn thủy sản là thách thức có thể dự báo trước. Ông Hoàng Thanh Vũ – Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm Sao Ta cho biết, giá tăng là xu hướng khó tránh khỏi, khi bản thân các doanh nghiệp sản xuất thức ăn cũng chịu áp lực từ chi phí nguyên liệu đầu vào.

Theo ông, việc tăng giá thức ăn thủy sản chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, nếu quá trình nuôi được quản lý tốt, người nuôi vẫn có lợi nhuận cao.

Ao sạch, tôm khỏe, chi phí giảm, lợi nhuận tăng

Bà Bùi Thị Huỳnh Hoa – Giám đốc kiêm người sáng lập Công ty TNHH Khoa học Việt Đức, doanh nghiệp chuyên cung cấp các giải pháp sinh học, chế phẩm vi sinh thủy sản cho người nuôi tôm cho rằng: Trong bối cảnh giá thức ăn thủy sản liên tục tăng, việc giảm giá thành sản xuất không chỉ phụ thuộc vào giá thức ăn mà còn nằm ở khả năng kiểm soát môi trường và dịch bệnh trong ao nuôi.

Khi chất lượng nước không ổn định, đáy ao tích tụ nhiều chất hữu cơ và vi khuẩn gây hại phát triển mạnh, tôm sẽ giảm khả năng bắt mồi, hấp thu dinh dưỡng kém, làm tăng hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) và kéo theo nhiều chi phí phát sinh.

Để nâng cao hiệu quả sản xuất, nhiều mô hình nuôi hiện nay đang ưu tiên sử dụng các giải pháp vi sinh đối kháng nhằm xử lý nước, làm sạch đáy ao, kiểm soát khí độc và duy trì hệ vi sinh có lợi. Đặc biệt, việc khống chế mật độ vi khuẩn Vibrio trong môi trường được xem là giải pháp quan trọng giúp hạn chế nguy cơ phát sinh các bệnh đường ruột, bệnh phân trắng và nhiều vấn đề liên quan đến sức khỏe tôm nuôi.

Bên cạnh đó, môi trường ao nuôi ổn định còn góp phần hạn chế sự phát triển của các tác nhân gây hại như nấm đồng tiền (nấm chân chó) và làm giảm áp lực từ vi bào tử trùng EHP – một trong những nguyên nhân khiến tôm chậm lớn, kéo dài thời gian nuôi và làm tăng chi phí sản xuất.

Bà Huỳnh Hoa nhấn mạnh: Khi đáy ao sạch, màu nước ổn định và hệ vi sinh cân bằng, tôm khỏe mạnh hơn, tăng khả năng hấp thu thức ăn và phát triển đồng đều. Trong điều kiện ngành tôm đang đối mặt với nhiều áp lực về chi phí đầu vào, việc kết hợp quản lý môi trường chủ động với ứng dụng các giải pháp sinh học hiệu quả đang được xem là hướng đi bền vững giúp người nuôi giảm rủi ro dịch bệnh, tiết kiệm chi phí và nâng cao lợi nhuận.

Chìa khóa giảm giá thành

Trong bối cảnh giá thức ăn liên tục tăng, vấn đề được một số doanh nghiệp đề cập đến không phải là cắt giảm sản lượng hay thu hẹp quy mô mà là “làm thế nào để giảm giá thành sản xuất trên mỗi kilogram tôm thương phẩm”.

Ông Võ Văn Phục cho rằng, ngành tôm cần một cuộc cách mạng về khoa học công nghệ. Lãnh đạo này nhấn mạnh, Việt Nam có lợi thế về kinh nghiệm nuôi trồng, chế biến và lực lượng lao động lành nghề, nhưng muốn phát huy lợi thế phải giảm được giá thành sản xuất. Điều này đòi hỏi người nuôi và doanh nghiệp tìm ra được giải pháp “làm sao để có được nguồn thức ăn tự chế biến trong nước, để cạnh tranh với các nước trên thế giới”.

Ông Hoàng Thanh Vũ cho biết thêm, để sản xuất 1 tấn tôm thành phẩm cần khoảng 1-1,5 tấn thức ăn (tùy theo phương pháp và mật độ thả nuôi).

Đối với các hộ nuôi nhỏ lẻ, thức ăn thường chiếm khoảng 60% giá thành sản xuất. Tuy nhiên, ở các mô hình nuôi công nghệ cao, tỷ lệ này có thể giảm xuống còn khoảng 40%.

Một trong những chỉ tiêu quan trọng nhất là hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), tức lượng thức ăn cần để tạo ra 1 kilogram tôm thương phẩm. Nếu quản lý tốt môi trường ao nuôi, cho ăn chính xác và ứng dụng công nghệ phù hợp, doanh nghiệp có thể duy trì FCR ở mức dưới hoặc bằng 1,2. Điều này đồng nghĩa với việc giảm đáng kể lượng thức ăn tiêu thụ.

Hiện Sao Ta sở hữu vùng nuôi khoảng 540 ha cùng ba nhà máy chế biến tôm, nằm trong nhóm ba doanh nghiệp xuất khẩu tôm lớn nhất cả nước. Riêng 5 tháng đầu năm 2026, sản lượng tôm thương phẩm doanh nghiệp sản xuất đạt hơn 10.000 tấn. Doanh nghiệp này đã tính đến phương án đầu tư nhà máy sản xuất thức ăn thủy sản nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Theo ông Võ Văn Phục, thực tế, tại các vùng nuôi quy mô lớn hiện nay, công nghệ được áp dụng ở hầu hết các khâu, từ quản lý chất lượng nước, kiểm soát oxy hòa tan, giám sát dịch bệnh đến tự động hóa cho ăn. Nhờ đó, lượng thức ăn được sử dụng hiệu quả hơn, hạn chế thất thoát và giảm đáng kể chi phí sản xuất.