Ngư dân Khánh Hòa quyết tâm bám biển và tháo gỡ thẻ vàng IUU

Ý thức trách nhiệm từ chuyến biển xa bờ

Giữa cái nắng tháng 6, các cảng cá tỉnh Khánh Hòa nhộn nhịp tàu thuyền ra vào bến, mở ra không khí lao động khẩn trương. Hành trình vươn khơi giờ đây không chỉ đơn thuần là những chuyến đi đầy ắp cá tôm, mà còn gắn liền với trách nhiệm chung tay cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC). Tinh thần ấy được thể hiện rõ nét qua sự chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động của từng ngư dân, từng nghiệp đoàn nghề cá trên địa bàn tỉnh.

Tại cảng cá Hòn Rớ (phường Nam Nha Trang) – trung tâm nghề cá lớn nhất tỉnh, sự tự giác của bà con được ghi nhận rất rõ ràng. Ngư dân Dương Minh Lý, chủ tàu kiêm thuyền trưởng tàu cá KH 96778 TS (trú phường Nam Nha Trang) chia sẻ, việc tuân thủ quy định giám sát hành trình (VMS) là nhiệm vụ sống còn. Vì thiết bị lỗi có thể dẫn đến việc bị hệ thống ghi nhận vi phạm, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đánh bắt, ông Lý đã chủ động lắp đặt thêm một máy VMS dự phòng, đảm bảo duy trì kết nối thông suốt 24/24 giờ. Quy trình xuất nhập bến luôn được kiểm soát nghiêm ngặt; trước khi khơi, lực lượng Biên phòng kiểm tra thiết bị VMS, danh sách bạn thuyền và chụp hình lưu hồ sơ; khi tàu cập cảng, lực lượng chức năng tiếp tục kiểm tra dữ liệu và bấm chì nghiêm túc.

Theo ông Lý, do chi phí chuyến biển rất lớn, ngư dân luôn nhắc nhở nhau tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật để tránh rủi ro bị xử phạt. Hiện nay, tàu của ông vẫn duy trì đánh bắt hoàn toàn trong vùng biển Việt Nam với sản lượng trung bình đạt khoảng 10 tấn/chuyến. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao, mức sản lượng này giúp tàu đạt điểm hòa vốn, đủ bù đắp chi phí tổn để duy trì chuyến biển tiếp theo. Từ thực tế đó, ông Lý bày tỏ mong muốn mỗi chủ tàu cần nâng cao ý thức trách nhiệm, tuyệt đối không để xảy ra vi phạm nhằm bảo vệ công sức của toàn bộ bà con đang ngày đêm giữ gìn uy tín cho thương hiệu hải sản quê hương.

Ông Nguyễn Đức Thắng, Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá phường Bắc Nha Trang cho biết, nghiệp đoàn hiện có hơn 22 tàu cá đánh bắt xa bờ và 100% đều chấp hành tốt quy định, không vi phạm vùng biển nước ngoài. Hiện nay, áp lực lớn nhất của bà con là giá dầu tăng cao kéo theo giá đá lạnh, thực phẩm tăng theo, khiến tổng chi phí một chuyến biển kéo dài hơn 20 ngày tăng thêm khoảng 50 triệu đồng (tăng hơn 30% so với trước). Dù giá cá thu mua tại vựa chỉ đạt khoảng 27.000 đồng/kg khiến biên độ lợi nhuận thu hẹp, song ngư dân vẫn quyết tâm bám biển vì đây là sinh kế lâu đời, đồng thời quyết tâm gỡ “thẻ vàng” để khơi thông đầu ra cho hải sản xuất khẩu.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong khai thác thủy sản

Đồng hành cùng ngư dân, các cơ quan quản lý tại cảng cũng tích cực đổi mới để hỗ trợ bà con tốt nhất. Ông Nguyễn Văn Ba, Trưởng ban quản lý cảng cá Hòn Rớ cho biết, đơn vị đang phối hợp chặt chẽ với Trạm Kiểm ngư Nha Trang và lực lượng Biên phòng duy trì nề nếp kiểm soát tàu cá ra vào cảng. Đồng thời, tập trung hướng dẫn bà con ứng dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) và nhật ký khai thác thủy sản điện tử nhằm minh bạch hóa dữ liệu hành trình. Đến nay, ngư dân tại cảng đã sử dụng tương đối thành thạo phần mềm eCDT, giúp rút ngắn thời gian làm thủ tục hành chính. Đối với hệ thống nhật ký khai thác thủy sản điện tử – một công cụ mới đòi hỏi tính chính xác cao, Ban quản lý đang phối hợp với các nhà cung cấp được Cục Thủy sản và Kiểm ngư định danh để tổ chức tập huấn, “cầm tay chỉ việc” và triển khai thí điểm theo đúng lộ trình.

Báo cáo từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa cho thấy những chuyển biến mạnh mẽ trong công tác quản lý đội tàu nhờ chuyển đổi số. Tính đến 15/6, toàn tỉnh hiện có 5.084 tàu cá từ 6 mét trở lên đã được đăng ký đầy đủ vào cơ sở dữ liệu quốc gia (VNFishbase), đạt tỷ lệ 100%. Đối với nhóm tàu từ 15 mét trở lên chuyên đánh bắt xa bờ, toàn bộ 1.475 chiếc đã hoàn thành lắp đặt thiết bị giám sát hành trình VMS. Riêng trong tháng 5/2026, hệ thống eCDT đã kiểm soát hơn 3.300 lượt tàu cập cảng và hơn 3.000 lượt tàu rời cảng. Tổng sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng đạt hơn 8.600 tấn, trong đó có đến 8.578 tấn được giám sát, cập nhật chính xác trên hệ thống điện tử. Sự chuyển biến đồng bộ này đã giúp Khánh Hòa đạt 94 điểm, xếp loại tốt trong kỳ tự đánh giá, chấm điểm thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU do Chính phủ giao (hoàn thành 14/17 nhiệm vụ, 3 nhiệm vụ thực hiện thường xuyên còn lại đang triển khai đúng tiến độ).

Mặc dù đạt được nhiều kết quả khả quan, song ông Lê Đình Khiêm, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Khánh Hòa nhìn nhận, hành trình tháo gỡ “thẻ vàng” vẫn còn đối mặt với một số thách thức khó khăn. Hiện toàn tỉnh vẫn còn một số tàu cá nằm bờ dài ngày do vướng thủ tục pháp lý khi chủ tàu tự ý thay thế máy móc không đảm bảo theo quy định dẫn đến không thực hiện đăng kiểm được, hoặc hoạt động kém hiệu quả dẫn đến thiếu lao động đi biển. Hạ tầng tại một số vùng bãi ngang còn phân tán cũng gây khó khăn cho công tác kiểm soát.

“Để khắc phục, Chi cục đang phối hợp với chính quyền địa phương rà soát, cập nhật danh sách các tàu cá có nguy cơ cao, tăng cường tuần tra liên ngành. Đồng thời, tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ như cước phí thuê bao thiết bị VMS nhằm giảm bớt áp lực kinh tế cho bà con”, ông Lê Đình Khiêm cho biết.

Mục tiêu cao nhất của ngành thủy sản Khánh Hòa không phải là đối phó với các đợt kiểm tra, mà hướng tới một nghề cá có trách nhiệm, bền vững và nhân văn. Việc giữ vững kỷ cương trên biển, hỗ trợ tối đa cho ngư dân vươn khơi và bảo đảm tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi khai thác sẽ là chìa khóa quyết định, góp phần để tháo gỡ hoàn toàn cảnh báo “thẻ vàng”, khẳng định vị thế của hải sản Việt Nam trên trường quốc tế.

Theo kết quả tự đánh giá và chấm điểm công tác thực hiện các nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ và các bộ ngành giao, tỉnh Khánh Hòa đã hoàn thành 14/17 nhiệm vụ, đạt tỷ lệ 82%. Ba nhiệm vụ thường xuyên còn lại vẫn đang được các đơn vị tích cực triển khai theo đúng tiến độ, không có nhiệm vụ nào bị trì hoãn hay quá hạn. Hiện cả hệ thống chính trị cùng cộng đồng ngư dân ven biển đều quyết tâm tháo gỡ “thẻ vàng” IUU.