Quảng Trị chủ động sản xuất giống cá chạch bùn

Tín hiệu khả quan

Trong 2 năm 2025 -2026, Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh Quảng Trị được giao thực hiện dự án “Hoàn thiện các quy trình sản xuất giống nhân tạo và nuôi thương phẩm cá chạch bùn an toàn thực phẩm tại tỉnh Quảng Trị”. Mô hình của Dự án được triển khai tại thôn Long Hưng, xã Hải Lăng, bước đầu cho tín hiệu khả quan.

Ông Nguyễn Đức Trung, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Quảng Trị trực tiếp thực hiện mô hình cho biết, từ tháng 10/2025 đến tháng 6/2026, đàn cá chạch bùn bố mẹ được nuôi vỗ trong ao có lớp bùn đáy dày 20 – 30cm. Bờ ao kiên cố, cao hơn mực nước 0,4 – 0,5m, không bị rò rỉ.

Ao nuôi có cống cấp và cống thoát riêng biệt. Nguồn nước cấp vào ao lấy từ nước kênh thủy lợi luôn chủ động và không bị ô nhiễm. Định kỳ hàng tháng, các thành viên thực hiện dự án kiểm tra ngẫu nhiên 15 cá thể đực và 15 cá thể cái để theo dõi độ béo, hệ số thành thục sinh dục, tỷ lệ thành thục và tốc độ tăng trưởng.

Tháng 4/2026, dự án tiến hành kích thích sinh sản nhân tạo bằng kích dục tố LRHa + Dom qua 3 đợt với quy mô tăng dần. Kết quả cho thấy tỷ lệ rụng trứng đạt 95 – 100%, tỷ lệ thụ tinh 71,1 – 74,7%, tỷ lệ nở 60,5 – 64,5%, năng suất cá bột 4,57 – 4,79 vạn con/kg cá cái đẻ trứng.

Tháng 5/2026, dự án tiến hành ương giống cá chạch bùn giai đoạn từ cá bột lên cá giống trên diện tích 1.500m2. Cá bắt đầu đưa vào ương ở giai đoạn sau khi nở 3 ngày (sắp hết noãn hoàng) với mật độ 500 con/m2. Thức ăn cho cá chạch bùn bột là moina + lòng đỏ trứng gà với tỷ lệ 1:1 và là thức ăn chính trong 5 – 7 ngày sau khi hết noãn hoàng. Sau đó cá ăn thức ăn công nghiệp có hàm lượng đạm ≥ 30%.

Trước khi ương giống, ao nuôi được bơm cạn nước, loại trừ cá tạp và các sinh vật có hại, lấp toàn bộ hang hốc xung quanh bờ ao, tạt vôi nóng với lượng 50kg/1.500m² đều khắp mặt ao và các vũng nước đọng, phơi đáy ao đến khi nứt chân chim…

Đáy ao được tạt vôi nóng lần 2 với lượng 150kg/1.500m² và phơi trước khi cấp nước. Nước cấp vào ao thông qua lưới lọc có mắt lưới nhỏ để ngăn cá tạp xâm nhập. Mực nước ao được nâng lên 1,2 – 1,5m, đánh hóa chất diệt khuẩn BKC với liều lượng 1 lít/1.500m², sục khí liên tục để hóa chất phân bố đều trong ao…

Sau 70 ngày theo dõi, chiều dài cá tăng từ 0,46cm lên gần 6,2cm (gấp 13,4 lần) và khối lượng tăng từ 0,04g lên 2,73g (gấp gần 72 lần), tương ứng tốc độ tăng trưởng bình quân toàn kỳ đạt 0,08cm/ngày và 0,04g/ngày, khối lượng tăng trưởng bình quân toàn kỳ đạt 6,2%/ngày. Đây là mức tăng trưởng khá nhanh, phù hợp với đặc tính sinh trưởng mạnh của cá chạch bùn ở giai đoạn cá bột, cá giống.

Tỷ lệ sống đạt 30,5%, mức trung bình – khá đối với cá bột ương lên cá giống ở nhiều đối tượng thủy sản nước ngọt. Với giá bán khoảng 200 đồng/con cá giống, mô hình mang lại lợi nhuận hơn 26 triệu đồng/1.500m2, tương ứng tỷ suất lợi nhuận/chi phí đạt 74,5% chỉ trong khoảng 3 tháng ương.

Mở hướng đi mới cho nuôi thủy sản nước ngọt

Bà Văn Thị Vinh, hộ trực tiếp tham gia dự án tại thôn Long Hưng, xã Hải Lăng có 3 ao với tổng diện tích 5 nghìn m2. Theo bà Vinh, trước đây, các loại cá truyền thống như mè, trôi, trắm, chép… thường bị dịch bệnh, năng suất và giá trị thấp. Bà đã trực tiếp tham gia, theo dõi mô hình từ giai đoạn nuôi vỗ cá bố mẹ, ương giống và nhận thấy phát triển nuôi cá chạch bùn thương phẩm là hướng đi giúp nông dân nâng cao hiệu quả kinh tế.

“Tôi có tham khảo các tài liệu và thấy sau 3 – 4 tháng nuôi, cá chạch bùn thương phẩm có thể cho năng suất hơn 20 tấn/ha. Cá chạch bùn ít dịch bệnh, giá bán cao hơn cá truyền thống nên hi vọng đây sẽ là đối tượng nuôi mới đem lại hiệu quả cao”, bà Vinh cho biết.

Ông Nguyễn Đức Trung cho rằng, việc triển khai mô hình ương giống cá chạch bùn thành công sẽ góp phần đa dạng hóa đối tượng nuôi thủy sản nước ngọt cho giá trị kinh tế cao tại tỉnh Quảng Trị, tạo điều kiện để người dân tiếp cận với đối tượng nuôi mới và áp dụng các quy trình kỹ thuật tiên tiến trong sản xuất.

Thông qua mô hình, người nuôi từng bước thay đổi tập quán sản xuất, chuyển từ nuôi trồng truyền thống sang áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ, góp phần nâng cao hiệu quả và tính bền vững trong nuôi trồng thủy sản.

Quá trình thực hiện mô hình đã nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng thực hành và khả năng tiếp cận công nghệ mới cho cán bộ kỹ thuật và các hộ dân tham gia. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục chuyển giao, nhân rộng mô hình ương giống cá chạch bùn trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới.

Mô hình được triển khai theo hướng an toàn sinh học, chú trọng quản lý chất lượng nước, sử dụng chế phẩm sinh học và hạn chế sử dụng hóa chất, kháng sinh trong quá trình ương giống. Điều này góp phần giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường nuôi, hạn chế phát sinh dịch bệnh, bảo vệ hệ sinh thái thủy vực và tạo ra nguồn giống khỏe mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng an toàn và bền vững.

Việc chủ động sản xuất giống nhân tạo cũng góp phần giảm áp lực khai thác cá giống ngoài tự nhiên, bảo tồn và phát triển bền vững nguồn lợi cá chạch bùn.

Theo ông Nguyễn Hữu Vinh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, toàn tỉnh hiện có khoảng 6 nghìn ha mặt nước nuôi cá nước ngọt. Tuy nhiên, các đối tượng cá truyền thống như cá trắm, trôi, chép, mè, rô phi… hiện nay có giá trị kinh tế không cao. Vì vậy, việc nhân giống và đa dạng hóa đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao như cá chạch bùn là rất cần thiết.

“Việc chủ động sản xuất giống tại địa phương sẽ góp phần giảm phụ thuộc vào nguồn giống từ các tỉnh khác, giảm chi phí vận chuyển, nâng cao chất lượng con giống và hiệu quả sản xuất, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân, nâng cao giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích nuôi, đa dạng hóa cơ cấu đối tượng nuôi thủy sản của tỉnh”, ông Vinh cho hay.

Chạch bùn là loài cá nước ngọt phổ biến ở Việt Nam. Giai đoạn ương từ cá bột lên cá giống được xem là khâu quyết định đến tỷ lệ sống, chất lượng con giống và hiệu quả nuôi thương phẩm. Sản xuất giống nhân tạo cá chạch bùn đã được thực hiện ở một số địa phương nhưng quy trình ương giống vẫn có sự khác biệt giữa các vùng sinh thái do chịu ảnh hưởng của điều kiện khí hậu, nguồn nước, cơ sở hạ tầng và trình độ kỹ thuật của người nuôi.