Mùa lũ, hơn 1.000 ha ruộng ở Phụng Hiệp thành ruộng cá

Mùa nước nổi, nhiều cánh đồng ở xã Phụng Hiệp, TP Cần Thơ ngập nước, không thuận lợi để sản xuất vụ lúa thứ ba. Thay vì để ruộng bỏ trống, nhiều nông dân tận dụng nuôi cá. Với ưu điểm vốn đầu tư không lớn, ít công chăm sóc và chủ yếu dựa vào nguồn thức ăn tự nhiên, mô hình nuôi cá ruộng mùa lũ đang trở thành hướng sản xuất phù hợp, giúp người dân có thêm thu nhập trong thời gian chờ xuống giống vụ lúa tiếp theo.

Lợi đủ đường

Trên gần 4 ha ruộng của gia đình, bà Nguyễn Thị Lai đầu tư hơn 4 triệu đồng mua trên 50kg cá giống, chủ yếu là cá chép và cá mè. Cá được thả nuôi sau khi thu hoạch lúa hè thu, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên trên đồng ruộng nên gia đình không phải tốn thêm chi phí mua thức ăn công nghiệp.

Theo bà Lai, hiệu quả vụ nuôi phụ thuộc nhiều vào mực nước, khả năng giữ cá và điều kiện sinh trưởng trong suốt mùa lũ. Năm nay nước lên cao, cá phát triển tốt nên gia đình kỳ vọng đạt sản lượng khoảng 2 tấn, giá bán cá dự kiến từ 16.000 – 18.000 đồng/kg.

“Năm nay nước cao, ruộng nào giữ được cá hầu như đều trúng. Thả cá ruộng chi phí đầu tư thấp, không tốn thức ăn, chủ yếu tận dụng thức ăn trên ruộng”, bà Lai chia sẻ.

Với sản lượng dự kiến khoảng 2 tấn, doanh thu từ cá của gia đình bà Lai ước đạt 32 – 36 triệu đồng nếu bán được giá như dự kiến. Việc tận dụng ruộng trong thời gian chưa thể sản xuất lúa giúp gia đình có thêm nguồn thu mà không phải đầu tư quá lớn.

Không chỉ những hộ có diện tích lớn, nhiều nông dân ở Phụng Hiệp cũng lựa chọn nuôi cá trong mùa nước nổi như cách tận dụng đất và có thêm nguồn thu để trang trải một phần chi phí đầu vụ lúa sắp tới.

Ông Trần Văn Zen ở ấp Mỹ Phú cho biết, năm trước gia đình thả 20kg cá giống trên diện tích 2ha, sau vụ nuôi thu lãi khoảng 17 triệu đồng. Nhận thấy mô hình phù hợp với điều kiện sản xuất của gia đình, năm nay ông tiếp tục thả lượng cá giống tương tự, chủ yếu là cá chép và cá mè.

Cá được nuôi khoảng 3 – 4 tháng sau khi thu hoạch lúa hè thu. Trong thời gian này, gia đình chủ yếu tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên trên ruộng, không phải bổ sung thức ăn thường xuyên. Đến cuối mùa nước, ông Zen thu hoạch cá rồi chuẩn bị đất để xuống giống vụ lúa đông xuân.

Tại ấp Mỹ Phú, mô hình nuôi cá ruộng đã được nhiều hộ áp dụng. Theo ông Trịnh Thanh Sang, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng ấp Mỹ Phú, toàn ấp hiện có khoảng 195 ha ruộng nuôi cá. Các loại cá được người dân thả nuôi phổ biến gồm cá mè, cá chép, cá rô phi, bên cạnh đó một số loài cá đồng tự nhiên cũng theo nguồn nước vào ruộng.

“Bà con vừa thả cá giống, vừa tận dụng nguồn cá tự nhiên nên chi phí đầu tư không quá cao. Cá chủ yếu tự kiếm thức ăn trên đồng ruộng, đến cuối mùa nước thì người dân thu hoạch, vừa có thêm nguồn thu, vừa tận dụng được diện tích đất trong thời gian không sản xuất lúa vụ ba”, ông Sang cho biết.

Theo ông Sang, để nuôi cá ruộng đạt hiệu quả cao, người nuôi cần chủ động theo dõi con nước, lựa chọn giống phù hợp và có biện pháp hạn chế cá thất thoát khi nước rút.

Năm nay, toàn xã Phụng Hiệp có 1.039,5 ha nuôi cá ruộng và 316 ha nuôi cá trong mương vườn. Đây là những mô hình giúp người dân đa dạng hóa hoạt động sản xuất, khai thác diện tích đất và mặt nước trong thời gian chưa thể canh tác lúa. Trong đó, cá ruộng được nhiều hộ lựa chọn nhờ chi phí đầu tư tương đối thấp và có thể tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên.

Tổ chức sản xuất để giảm rủi ro

Ở những khu vực trũng, thường xuyên ngập nước vào mùa lũ, việc sản xuất thêm vụ lúa thứ ba gặp nhiều khó khăn. Chuyển sang nuôi cá góp phần đa dạng hóa sinh kế, giảm phụ thuộc hoàn toàn vào thu nhập từ cây lúa.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, việc kết hợp nuôi cá với sản xuất lúa có thể mang lại một số lợi ích cho đồng ruộng nếu được quản lý phù hợp. Cá tận dụng một phần sinh vật thủy sinh và nguồn thức ăn tự nhiên trong nước, quá trình phân hủy chất hữu cơ trên ruộng cũng có thể góp phần bổ sung dinh dưỡng cho đất. Tùy điều kiện cụ thể, mô hình giúp giảm một phần chi phí làm cỏ và xử lý đồng ruộng trước vụ lúa tiếp theo.

Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả lâu dài, người dân cần lựa chọn giống cá phù hợp, thả nuôi với mật độ hợp lý và chủ động phương án giữ cá khi mực nước thay đổi. Việc tính toán thời điểm thu hoạch cũng cần gắn với nhu cầu thị trường và lịch xuống giống lúa đông xuân, tránh để hoạt động nuôi cá ảnh hưởng đến mùa vụ chính.

Theo ông Lê An Quốc, Chủ tịch UBND xã Phụng Hiệp, việc tận dụng điều kiện mùa nước nổi để phát triển các mô hình sản xuất phù hợp là một trong những hướng giúp người dân cải thiện thu nhập trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Ngoài nuôi cá đồng, tại những khu vực có điều kiện thích hợp, người dân còn kết hợp trồng sen nhằm khai thác mặt nước và đa dạng hóa sinh kế.

“Qua chuyển đổi, thích ứng với biến đổi khí hậu, người dân có thu nhập khá hơn trước. Nhờ mùa nước, người dân có thêm nguồn thu từ các loại cá đồng, và cây sen trong mùa này cũng phát triển rất tốt. Qua đó giúp người dân cải thiện thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống”, ông Quốc chia sẻ.

Theo ông Lê An Quốc, việc phát triển các mô hình sinh kế theo mùa cần phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực, diễn biến nguồn nước và lịch sản xuất nông nghiệp. Đối với mô hình nuôi cá ruộng, bên cạnh phát huy lợi thế tự nhiên, người dân cần quan tâm đến khâu tổ chức sản xuất, kiểm soát rủi ro và bảo đảm điều kiện trở lại trồng lúa đúng thời vụ.