Chủ động khắc phục hiện tượng “tốt là, lười hoa”
Vụ vải năm 2026 thời tiết nồm ẩm kéo dài và mùa đông ấm khiến cây vải “tốt lá, lười hoa”. Trong bối cảnh nhiều nơi vải mất mùa, tại các vùng vải trọng điểm của xã Hà Đông và xã Thanh Hà (Hải Phòng), những nông dân thế hệ mới bình tĩnh làm chủ mùa vụ bằng các giải pháp khoa học công nghệ đột phá.
Không còn dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm dân gian, người trồng vải hiện nay đã trở thành những “bác sĩ cây trồng” thực thụ. Khi độ ẩm đất quá cao khiến cây tập trung phát triển lộc thay vì phân hóa mầm hoa, các giải pháp kỹ thuật được triển khai đồng bộ. Việc sử dụng “siêu kali” để ép lá già nhanh và các loại thuốc kích hoa thế hệ mới đã giúp cây vải đạt tỷ lệ đậu quả ấn tượng.
Bà Lê Thị Anh, Tổ phó Tổ sản xuất số 1 xã Hà Đông, TP Hải Phòng chia sẻ kinh nghiệm áp dụng kỹ thuật trồng vải. Ảnh: Đinh Mười.
Ông Vũ Văn Mùi (thôn Hà Vinh, xã Hà Đông) – Tổ trưởng Tổ sản xuất số 1 chia sẻ về kỹ thuật khoanh gốc cải tiến: “Năm nay chúng tôi phải thực hiện nhát khoanh rộng và sâu hơn để chặn tuyệt đối dòng nhựa. Việc này tạo ra trạng thái stress giả định, buộc cây ngừng nuôi lộc để chuyển sang chế độ sinh sản, tập trung phân hóa mầm hoa”.
Kết quả, trong khi năng suất vải chung toàn vùng sụt giảm do thời tiết bất lợi, hộ ông Mùi vẫn duy trì được sản lượng 2,5 tấn, đặc biệt các giống vải cao cấp như vải trứng hồng, trứng dây đạt tỷ lệ đậu quả tới 90%. Hộ bà Lê Thị Anh, Tổ phó Tổ sản xuất số 1 với 2 sào vải cũng đạt năng suất 80% nhờ biết ứng dụng kỹ thuật để làm chủ sản xuất khi thời tiết bất thuận. “Chúng tôi phải bám vườn hằng ngày. Nếu thấy lộc vẫn còn hiện tượng xanh non thì phải lập tức sử dụng sản phẩm để ép lá già nhanh, kìm hãm sự phát triển sinh trưởng để cây tập trung sức cho việc ra hoa”, bà Anh cho hay.
Điểm khác biệt lớn nhất của vải Thanh Hà trong những năm gần đây không chỉ nằm ở vị ngọt mà ở độ sạch. Để đáp ứng tiêu chuẩn dư lượng (MRL) khắt khe từ Nhật Bản, Mỹ và EU, một hệ thống quản trị nghiêm ngặt đã được thiết lập.
Những gốc vải chi chít vết khoanh gốc để can thiệp kỹ thuật giúp vải ra hoa, đậu quả tốt hơn. Ảnh: Đinh Mười.
Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng đã thực hiện một cuộc dịch chuyển mạnh mẽ, loại bỏ hoàn toàn thuốc hóa học, thay thế bằng các chế phẩm sinh học. Quy trình giám sát chéo giữa các thành viên trong tổ sản xuất được vận hành nghiêm ngặt.
Hiện nay, nhiều vườn vải tại Thanh Hà, Hà Đông đã có mã số vùng trồng điện tử. Mỗi quả vải khi lên kệ siêu thị tại London hay Tokyo đều mang theo một mã QR. Người tiêu dùng toàn cầu có thể truy xuất ngược từ loại phân bón, ngày thu hoạch cho đến đơn vị đóng gói. Sự minh bạch hóa dữ liệu này chính là chìa khóa để quả vải tiến sâu vào các thị trường khó tính nhất.
Ông Nguyễn Văn Hiển, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Hợp Đức (xã Hà Đông) cho biết, HTX có hơn 800 hộ dân trồng vải với diện tích trên 200ha. Trong vụ sản xuất vừa qua, tỷ lệ đậu quả toàn xã chỉ đạt khoảng 55 – 60%, có vùng chỉ đạt 30 – 40%. Tuy nhiên có những hộ nhờ tuân thủ kỹ thuật nghiêm ngặt vẫn đạt năng suất cao, thu về hàng chục tấn quả.
Trong khi nhiều hộ mất mùa, một số hộ biết ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất vẫn có vụ vải 2026 thắng lợi. Ảnh: Đinh Mười.
Để quản lý hiệu quả, ông Hiển đã thiết lập một hệ thống quản trị mang tính “cách mạng” thông qua nhóm Zalo “Chăm sóc phòng trừ sâu bệnh trên cây vải”. Đây không chỉ là nơi chia sẻ kỹ thuật mà còn là công cụ giám sát chéo hiệu quả.
“Chúng tôi đi khảo sát, nếu phát hiện hộ nào vệ sinh đồng ruộng kém hoặc dùng thuốc không đúng quy định sẽ chụp ảnh gửi lên nhóm Zalo để cảnh báo công khai. Tổ trưởng nhìn vào đó sẽ biết ngay hộ nào ở vùng mình quản lý đang làm sai để nhắc nhở, không có chuyện nể nang”, ông Hiển chia sẻ.
Đòn bẩy chính sách
Để thoát khỏi tình trạng được mùa mất giá, ông Phạm Văn Giang, Tổ trường Tổ sản xuất vải số 35, xã Thanh Hà cho biết đang thực hiện chiến lược táo bạo là chuyển đổi sang giống vải phân khúc cao cấp là trứng hồng Thanh Hà. Đây là giống vải quả lớn (18 – 19 quả/kg), vỏ hồng sẫm bắt mắt, hạt nhỏ và hương thơm đặc trưng. Đặc biệt, giống này có giá trị kinh tế cao gấp 3 – 5 lần vải truyền thống, dao động từ 40.000 – 150.000 đồng/kg.
Anh Phạm Văn Giang đang ấp ủ nâng tầm quả vải Thanh Hà bằng việc đang thay bằng giống mới trứng hồng Thanh Hà. Ảnh: Đinh Mười.
“Giống vải trứng hồng Thanh Hà quả chín có màu sắc và hương vị vượt trội. Việc ghép mắt giống mới trên gốc vải cũ giúp người dân nâng giá trị vườn cây nhanh chóng”, ông Giang nói.
Cũng theo ông Giang, sự hỗ trợ từ Nghị quyết số 51 của thành phố Hải Phòng đã trở thành “đòn bẩy” tài chính giúp mở rộng diện tích vải VietGAP và GlobalGAP lên hơn 1.045ha. Thêm vào đó, năm 2026, việc ký kết hợp đồng với một doanh nghiệp thu mua từ Mỹ với mức giá cố định 40.000 đồng/kg cho vải trứng hồng Thanh Hà từ đầu vụ đã xóa bỏ nỗi lo giá trôi nổi theo thị trường. Doanh nghiệp này trực tiếp đánh giá và cấp chứng chỉ GlobalGAP cho vùng vải ở bãi bồi ven sông – nơi có sông bao quanh tạo thành hàng rào cách ly hoàn toàn với các nguồn ô nhiễm.
Bước tiến quan trọng khác ông Giang đang hướng đến là công nghệ sau thu hoạch. Người dân sẽ thu hoạch vải và đặt trong sọt tiêu chuẩn, đóng gói bằng túi có mẫu mã hiện đại và trải qua quy trình xử lý siêu âm khử sâu đầu cuống. Đây là công nghệ tiên tiến từ Israel và Mỹ giúp loại bỏ hoàn toàn trứng côn trùng ở vị trí nhạy cảm nhất mà không cần dùng hóa chất.
Những cây vải không ra quả vụ vừa qua được anh Giang và các thành viên trong Tổ sản xuất ghép giống vải mới. Ảnh: Đinh Mười.
Sau đó, tùy thị trường, quả vải sẽ được xử lý bằng Methyl Bromide (cho Nhật Bản) hoặc chiếu xạ (cho Mỹ, Úc) để giữ độ tươi ngon suốt hành trình xuyên đại dương. Ông Giang cũng đang thiết kế loại hộp cao cấp chỉ đựng 6 hoặc 9 quả, hướng đến thị trường biếu tặng với mức giá có thể lên tới vài triệu đồng/hộp tại nước ngoài.
Đồng hành cùng những nỗ lực của nông dân, bà Vũ Thị Hảo, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Hà cho biết chính quyền địa phương luôn có những định hướng và hỗ trợ kịp thời từ đầu vụ vải hàng năm. Xã xác định khoa học công nghệ và kiểm soát chất lượng là “xương sống” để duy trì thương hiệu vải đặc sản.
Để hiện thực hóa mục tiêu “vải sạch, vải công nghệ”, xã đã thành lập Tổ Khuyến nông cộng đồng. Đây là lực lượng nòng cốt bám sát vườn, hỗ trợ nông dân từ kỹ thuật xử lý sâu bệnh như sâu đục cuống quả, bệnh sương mai đến việc ứng dụng công nghệ số, xây dựng nhãn hiệu sản phẩm.
Anh Phạm Văn Giang phấn khởi với những chùm vải trứng hồng Thanh Hà trong vụ sản xuất vừa qua. Ảnh: Đinh Mười.
“Chúng tôi không chỉ khuyến khích bà con trồng vải mà còn phải sản xuất vải thông minh. Chìa khóa nằm ở việc chuyển giao tiến bộ kỹ thuật chăm sóc đồng bộ theo tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP. Trong đó khâu kiểm soát dư lượng thuốc BVTV và ghi chép nhật ký sản xuất để phục vụ truy xuất nguồn gốc là ưu tiên hàng đầu”, bà Vũ Thị Hảo nhấn mạnh.
Dẫn chúng tôi thăm những gốc vải trứng hồng vừa chiết, ghép đã xanh tốt, ông Phạm Văn Giang kỳ vọng trong 5 năm tới, 80 – 90% sản lượng vải Thanh Hà sẽ đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
