Giữ ‘mạch sống’ nguồn lợi thủy sản trên sông Mekong

Nói không với khai thác tận diệt

Những ngày cuối tháng 3, dọc theo tuyến sông Tiền chảy qua địa bàn các xã Hồng Ngự, Thanh Bình và phường Hồng Ngự (tỉnh Đồng Tháp), nhịp sống mưu sinh của người dân vẫn đều đặn theo con nước lớn ròng. Nhưng ẩn sau vẻ bình yên ấy là nỗ lực bền bỉ của cả cộng đồng trong việc gìn giữ nguồn lợi thủy sản tạo “mạch sống” nuôi dưỡng sinh kế của vùng đất đầu nguồn giáp với nước Campuchia.

Tại khu vực giáp ranh giữa phường Cầu Ngự và An Bình, nơi giao thoa của sông Tiền với các tuyến kênh Hầu Ngữ, Vĩnh Hưng, nguồn lợi thủy sản đang dần phục hồi rõ rệt. Cá tôm xuất hiện nhiều trở lại, từ các loài cá trơn đến cá linh, cá rô… mang lại sinh kế cho nhiều hộ dân sống nhờ nghề khai thác truyền thống.

Người dân nơi đây cho biết, trước kia việc sử dụng xung điện để đánh bắt cá từng diễn ra khá phổ biến, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái. Tuy nhiên, hiện nay, ý thức cộng đồng đã dần thay đổi.

Ông Nguyễn Văn N., một người dân ở xã Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp sống bằng nghề mưu sinh bằng nghề cào cá trên sông Tiền, chia sẻ: “Gia đình tôi làm nghề này từ nhiều đời nay, nhưng tuyệt đối không dùng điện. Mình bắt cá phải để còn cái mà làm ăn lâu dài, chứ tận diệt thì sau này không còn gì nữa”.

Cùng với sự chuyển biến về nhận thức của người dân, chính quyền địa phương cũng tăng cường các biện pháp kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi vi phạm. Ông Nguyễn Tiến Việt, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Đồng Tháp cho biết, các trường hợp sử dụng xung điện khai thác thủy sản sẽ bị xử lý nghiêm, thậm chí xem xét khởi tố đối với những vụ việc điển hình nhằm tăng tính răn đe.

Điều đáng lo ngại là, các thiết bị kích điện hiện nay ngày càng tinh vi, sử dụng pin thay cho ắc quy, công suất lớn hơn, thời gian hoạt động dài hơn, khiến mức độ hủy diệt ngày càng cao. Dòng điện không chỉ làm chết cá lớn mà còn tiêu diệt cả cá con, trứng cá và nhiều sinh vật khác, phá vỡ cân bằng hệ sinh thái.

Tái tạo nguồn lợi để gìn giữ sinh kế lâu dài

Song song với công tác kiểm tra, xử lý vi phạm, Đồng Tháp đang đẩy mạnh các hoạt động tái tạo nguồn lợi thủy sản. Nhân dịp Ngày truyền thống ngành Thủy sản (1/4) và “Tháng hành động bảo vệ nguồn lợi thủy sản”, hoạt động thả cá giống về tự nhiên được tổ chức thường niên trên lưu vực sông Tiền và sông Hậu.

Đây không chỉ là hoạt động mang ý nghĩa môi trường mà còn là lời kêu gọi cộng đồng cùng chung tay bảo vệ nguồn lợi thủy sản, hướng đến khai thác bền vững, có trách nhiệm.

Một điểm sáng trong công tác bảo tồn nguồn lợi thủy sản là khu vực Đình Thần An Bình (phường Hồng Ngự), nơi hình thành quần thể cá tự nhiên với số lượng lên đến hàng nghìn con, tổng khối lượng ước tính hơn 60 tấn. Trong đó, cá tra chiếm khoảng 60-80% tổng đàn.

Nhờ sự chung tay bảo vệ của chính quyền và người dân, đàn cá tại đây ngày càng phát triển, trở thành biểu tượng sống động cho hiệu quả của việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Không chỉ vậy, khu vực này còn góp phần tạo điểm nhấn văn hóa, sinh thái đặc trưng của vùng Đất Sen hồng, vốn được mệnh danh là “thủ phủ cá tra” của Việt Nam.

Anh Lê Hồng Phước, một người dân thường xuyên tham gia thả cá phóng sinh tại bến sông Đình Thần An Bình, phường Hồng Ngự chia sẻ: “Mỗi lần thả cá, tôi thấy như mình đang góp một phần nhỏ để giữ lại nguồn sống cho con cháu sau này. Cá ở đây được bà con bảo vệ như tài sản chung, ai cũng ý thức không đánh bắt”.

Theo ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, mục tiêu của các hoạt động bảo vệ nguồn lợi thủy sản không phải là cấm khai thác, mà là hướng đến khai thác hợp lý, có kế hoạch. Chúng ta phải duy trì nguồn lợi này vì sinh kế của chính người dân, chứ không phải vì mục đích nào khác.

Trong bối cảnh hệ thống sông ngòi chằng chịt của Đồng Tháp vẫn còn nhiều tiềm năng, việc chuyển từ tư duy khai thác tận diệt sang khai thác bền vững là yêu cầu cấp thiết. Bởi chỉ một cú kích điện có thể mang lại vài ký cá trong chốc lát, nhưng cũng đủ xóa sổ cả một vùng sinh kế.

Vì vậy, bảo vệ nguồn lợi thủy sản không phải là câu chuyện của riêng ngành chức năng, mà cần sự chung tay của toàn xã hội, người dân, chính quyền đến các tổ chức, mạnh thường quân. Và quan trọng hơn hết, phải bắt đầu từ ý thức của mỗi người.