[Bài 1] Những ‘trận địa tử thần’

Những cái chết tức tưởi

Khoảng 20h ngày 17/4, bà N.T.T (64 tuổi, thôn Như Lâm, xã Lạc Phượng) đi bộ qua khu vực ruộng lúa gần nhà. Trong bóng tối nhập nhoạng, bà không biết rằng phía dưới chân mình là hệ thống dây thép mảnh được kết nối trực tiếp với bình ắc quy và bộ kích điện tăng áp. Một tiếng kêu thét xé lòng vang lên, bà T. ngã gục và tử vong tại chỗ.

Chủ nhân của “bẫy tử thần” này là ông Nguyễn Ngọc Nhất (66 tuổi, người cùng thôn). Để ngăn chuột cắn phá lúa đang giai đoạn làm đòng, ông Nhất đã giăng dây kim loại bao quanh ruộng và đấu nối nguồn điện kích áp. Chỉ vì muốn bảo vệ vài sào lúa, ông lão 66 tuổi giờ đây phải đối mặt với tội giết người.

Trước đó, tối 9/4 tại xã Tân Minh, ông N. (52 tuổi) giăng điện ắc quy ra đầu bờ ruộng. Chỉ 15 phút sau khi đóng điện, cháu A. (11 tuổi) trong lúc chạy ra đồng lấy diều đã vướng phải dây thép. Đứa trẻ tội nghiệp đã ra đi mãi mãi bên những gốc lúa xanh và sau đó, cơ quan cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với ông N.

Không chỉ gây họa cho hàng xóm, nhiều người dân còn tự “bẫy” chính mình. Cuối tháng 2, anh Phạm Đức T. (54 tuổi, xã Nguyễn Lương Bằng) tử vong ngay trên ruộng nhà mình khi vô tình vấp phải hệ thống điện do chính anh lắp đặt. Hay vụ việc đau lòng của đôi vợ chồng già tại xã Bắc Thanh Miện, người chồng dùng điện kích cá bị trượt chân, người vợ nhảy xuống cứu, cả hai đều không qua khỏi.

Những cái chết đau lòng này có lẽ không phải quá bất ngờ với người dân địa phương bởi tai nạn bị điện giật do bẫy chuột không phải là mới và hiếm xảy ra những năm qua.

Dọc theo các xã khu vực Tiên Lãng, Vĩnh Bảo (cũ) hay tại nhiều địa phương trồng lúa phía tây Hải Phòng, bẫy chuột bằng điện vẫn tồn tại âm ỉ như một “lẽ đương nhiên” trong sản xuất nông nghiệp nhiều năm qua.

Cái “nhanh, rẻ” khi bẫy chuột bằng điện đã khiến nhiều người bỏ qua mọi quy tắc an toàn. Những sợi dây thép li ti, không màu, không biển cảnh báo giăng mắc sát mặt đất là mối nguy cực lớn vào ban đêm. Nạn nhân thường là người già, trẻ em hoặc người đi soi cá đêm, hoàn toàn không có khả năng nhận biết vật cản trong bóng tối.

Lý giải về việc dùng điện bẫy chuột dù biết bị cấm, một lão nông tại xã Vĩnh Bảo thừa nhận: “Dùng bẫy dính hay bẫy lồng mỗi đêm chỉ bắt được vài con, mà chuột bây giờ khôn lắm. Dùng điện thì chỉ cần một đường dây thép bao quanh, sáng ra chuột chết trắng cả bờ. Chi phí chỉ mất vài trăm nghìn mua bộ kích và bình ắc quy, dùng được vài vụ lúa”.

Nhanh, rẻ và sự nguy hiểm chực chờ

Thực tiễn những gì đang diễn ra khiến dư luận đặt ra câu hỏi, tại sao những “trận địa” điện vẫn ngang nhiên tồn tại? Câu trả lời nằm ở sự tự phát và cả sự thờ ơ của chính nông dân. Phần lớn bẫy điện được lắp đặt ở những khu vực ruộng sâu, xa khu dân cư hoặc trong các khu vườn riêng lẻ. Chính quyền cơ sở rất khó kiểm soát khi người dân thường “đánh trộm” vào ban đêm rồi thu dọn vào sáng sớm.

Đáng sợ hơn là tâm lý “đèn nhà ai nhà nấy rạng”, nhiều người dân biết hàng xóm giăng điện nhưng không báo chính quyền vì nể nang, cho đến khi tai nạn xảy ra mới hối hận thì đã muộn. Khi hậu quả chết người xảy ra, việc quy trách nhiệm thường dẫn đến những bi kịch kép: nạn nhân tử vong, thủ phạm vướng lao lí, tình nghĩa xóm giềng tan vỡ.

Cái giá phải trả cho vài bao lúa bằng sinh mạng con người là một sự đánh đổi quá đắt và phi lý, nhưng nó vẫn đang hiện hữu từng ngày trên những cánh đồng. Biết là nguy hiểm, thậm chí phạm tội giết người, nhưng nông dân vẫn dùng điện vì “chuột quá nhiều”. Đã đến lúc cần những giải pháp công nghệ và sự vào cuộc đồng bộ để thay thế bẫy tử thần.

Với nông dân, hạt gạo là bát cơm, là tiền học của con cái. Khi các biện pháp thủ công truyền thống trở nên vô vọng trước sự sinh sôi của loài chuột, họ tìm đến điện như một phương cách cuối cùng, dù đầy rủi ro. Tuy nhiên, sự bức xúc không thể là lý lẽ để bao biện cho hành vi vi phạm pháp luật. Trước tình hình các vụ tai nạn liên tiếp, câu hỏi đặt ra là tại sao không áp dụng những giải pháp an toàn hơn?

Hành vi dùng điện bẫy chuột không phải là câu chuyện mới, nhưng việc ngăn chặn triệt để vẫn đang là bài toán khó đối với chính quyền cơ sở. Đặc thù của các bẫy điện là lắp đặt tự phát, riêng lẻ và thường chỉ hoạt động vào ban đêm tại các khu vực hẻo lánh.

Nhiều hộ dân dù biết hàng xóm giăng điện nhưng vì nể nang nên không trình báo cơ quan chức năng. Sự “thờ ơ có hệ thống” từ chính người dân đã vô tình tạo điều kiện cho các bẫy điện tồn tại âm ỉ. Chỉ đến khi tai nạn chết người xảy ra, trách nhiệm mới được truy cứu, nhưng lúc đó mọi sự đã muộn.

An toàn trên cánh đồng không thể chỉ dựa vào các văn bản cấm hay những bản án hình sự. Nó đòi hỏi sự tỉnh ngộ từ chính người dân: Bảo vệ mùa màng là nhu cầu chính đáng, nhưng mạng người là vô giá. Nếu không có các giải pháp thay thế an toàn và khoa học, những sợi dây thép mảnh trên cánh đồng sẽ vẫn tiếp tục là nỗi ám ảnh, biến những người nông dân hiền lành thành tội phạm chỉ sau một đêm đóng điện.

Vụ xuân năm 2026, TP Hải Phòng gieo cấy khoảng 78.500ha lúa. Để lúa xuân sinh trưởng, phát triển tốt, các địa phương đang tập trung triển khai các biện pháp chăm sóc lúa, phòng trừ sâu bệnh, chuột hại lúa… Với người dân, nạn chuột phá hoại mùa màng là nỗi ám ảnh nhiều năm qua, có người còn bỏ cả ruộng để làm việc khác.