Canh tác đa tầng khóm – cau

Canh tác đa tầng, giảm áp lực sâu bệnh

Tại xã Bình An (tỉnh An Giang), mô hình canh tác khóm – cau – dừa đang khẳng định hiệu quả, không chỉ ở góc độ kinh tế mà còn ở khía cạnh bảo vệ thực vật (BVTV), giúp kiểm soát dịch hại, cải thiện đất đai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo Chi cục Trồng trọt và BVTV An Giang, toàn tỉnh hiện có hơn 9.100ha khóm, trong đó riêng xã Bình An chiếm khoảng 1.764ha, hình thành vùng sản xuất tập trung. Điểm nổi bật là 100% diện tích khóm được trồng xen với cau và dừa, tạo nên hệ sinh thái canh tác nhiều tầng.

Mô hình này giúp tận dụng ánh sáng, độ ẩm và dinh dưỡng theo từng tầng cây trồng, đồng thời hạn chế sự lây lan sâu bệnh. Cây dừa tầng cao tạo bóng mát giúp giữ ẩm đất, cây cau tầng trung điều hòa vi khí hậu, khóm tầng thấp phát triển ổn định, giảm được stress sinh lý.

Tuy nhiên, thực tế sản xuất cho thấy nhiều nông hộ vẫn trồng khóm mật độ dày (khoảng 3,5 cây/m²), dẫn đến cạnh tranh dinh dưỡng, làm tăng nguy cơ phát sinh dịch hại như rệp sáp, bệnh héo khô đầu lá – bệnh nguy hiểm liên quan đến virus.

Đáng chú ý, nguồn giống khóm hiện nay chủ yếu do nông dân tự nhân bằng chồi nách, chưa qua kiểm định nên có dấu hiệu thoái hóa, tích lũy mầm bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng trái.

Trước áp lực sâu bệnh, nhiều nông dân tại Bình An đã chủ động thay đổi phương thức canh tác theo hướng an toàn, tiết kiệm chi phí.

Ông Huỳnh Nam Phát, nông dân canh tác 2ha khóm – cau – dừa chia sẻ: “Gia đình tôi làm mô hình này nhiều năm rồi, mỗi năm trừ chi phí còn lãi khoảng 150 triệu đồng. Quan trọng mình phải biết cách chăm sóc, xử lý đất và phòng bệnh sớm cây mới phát triển tốt, ít tốn thuốc BVTV”.

Theo ông Phát, vào đầu mùa vụ, người dân cần tiến hành cải tạo đất bằng cách lên liếp, bổ sung bùn, kết hợp bón phân hữu cơ để tăng độ phì. Trong quá trình chăm sóc, ưu tiên sử dụng biện pháp thủ công và sinh học để hạn chế rệp sáp, đồng thời cắt tỉa cây bệnh để tránh lây lan.

Do trồng xen canh nên sâu bệnh cũng giảm hơn hẳn so với trồng thuần. Nông dân làm đúng kỹ thuật thì chi phí thấp mà năng suất vẫn ổn định.

Thực tế cho thấy, chi phí thuốc BVTV trong mô hình chỉ khoảng 2,85 triệu đồng/ha, thấp hơn so với nhiều cây trồng khác. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn chưa đạt tối ưu do việc bón phân chưa cân đối, đặc biệt thiếu kali – yếu tố quan trọng quyết định chất lượng trái.

Hướng đến sản xuất an toàn, liên kết tiêu thụ

Ông Đặng Thanh Phong, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV An Giang nhấn mạnh, để nâng cao hiệu quả mô hình khóm – cau – dừa, cần bắt đầu từ kiểm soát giống và áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật.

Cần xây dựng hệ thống cung ứng giống khóm sạch bệnh, đồng thời hướng dẫn nông dân áp dụng các quy trình như VietGAP, IPM để quản lý dịch hại hiệu quả, giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Bên cạnh đó, ngành chuyên môn cũng khuyến cáo điều chỉnh mật độ trồng khóm hợp lý, bón phân cân đối và ngưng bón đạm trước thu hoạch để đảm bảo chất lượng trái đạt chuẩn tiêu thụ và xuất khẩu.

Một vấn đề đặt ra là đầu ra sản phẩm khóm hiện vẫn phụ thuộc lớn vào thương lái (chiếm 68%), trong khi tỷ lệ liên kết, bao tiêu còn thấp. Điều này khiến giá cả bấp bênh, ảnh hưởng đến thu nhập nông dân.

Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho biết, ngành đang tập trung thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.

Ngành nông nghiệp An Giang sẽ rà soát vùng nguyên liệu, xây dựng mã số vùng trồng, đảm bảo an toàn thực phẩm và tạo niềm tin cho doanh nghiệp. Đồng thời tăng cường chuyển giao khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng giống để đáp ứng yêu cầu thị trường.

Trong thời gian tới, ngành nông nghiệp An Giang xác định phát triển mô hình khóm – cau – dừa theo hướng sinh thái, bền vững, gắn với chuỗi giá trị. Trọng tâm là áp dụng đồng bộ các giải pháp như hoàn thiện hệ thống giống sạch bệnh, đẩy mạnh canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, tăng cường quản lý dịch hại tổng hợp, tổ chức lại sản xuất theo hướng hợp tác và mở rộng liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp.

Song song đó, đầu tư hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng và hỗ trợ vốn, kỹ thuật cho nông dân cũng được xem là yếu tố then chốt.

Với những điều kiện thuận lợi về sinh thái, kinh nghiệm sản xuất và định hướng rõ ràng từ ngành chức năng, mô hình khóm – cau – dừa tại An Giang được kỳ vọng sẽ trở thành vùng sản xuất hàng hóa lớn, đáp ứng tiêu chuẩn trong nước và từng bước hướng đến thị trường xuất khẩu.