Hải Phòng chi 10 tỷ đồng mỗi năm ngăn ‘giặc chuột’

2 hội nghị bàn giải pháp diệt chuột

Thông tin trên được nhấn mạnh tại 2 hội nghị bàn giải pháp sản xuất vụ đông xuân và công tác diệt chuột do Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng tổ chức cả phía đông và phía tây Thành phố giữa tháng 10/2026 vừa qua. Dù các cấp chính quyền đã nỗ lực kiểm soát, mật độ chuột hại trên địa bàn vẫn chưa giảm. Tình trạng chuột cắn phá mùa màng đang diễn biến phức tạp, đe dọa trực tiếp kế hoạch sản xuất nông nghiệp của Thành phố trong niên vụ 2026 – 2027.

Khảo sát thực tế tại các vùng chuyên canh cho thấy chuột không chỉ cắn lúa mà còn tấn công dữ dội những diện tích cây trồng có giá trị kinh tế cao. Ông Đỗ Văn Sanh, chủ trang trại Hoa Mây Sanh tại phường An Dương cho biết, vụ mùa vừa qua trang trại canh tác 18 ha gồm cả lúa và hoa màu nhưng chịu thiệt hại rất nặng nề.

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng, dù diện tích vụ đông của Thành phố chỉ khoảng 28.000 ha và canh tác trong 3 tháng, giá trị sản xuất lại chiếm tới 40% toàn ngành trồng trọt Hải Phòng. Nếu không chặn đứng nạn chuột cắn phá, thiệt hại kinh tế sẽ vô cùng lớn.

“Chuột tràn vào cắn cụt các gốc hoa hồng, hoa ly cao cấp. Mỗi củ giống hoa ly nhập khẩu có giá hàng chục nghìn đồng, chuột cắn đứt ngang thân chỉ trong một đêm là nông dân mất trắng. Tình trạng này khiến nhiều hộ nản lòng, không dám mở rộng diện tích vụ đông vì sợ rủi ro”, ông Sanh ái ngại.

Theo ông Lê Thái Nghiệp, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng, áp lực diệt chuột hiện nay đến từ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố bất lợi. Về sinh học, chuột có tốc độ sinh sản theo cấp số nhân: mới ba tháng tuổi đã sinh sản, mỗi năm đẻ 7 – 8 lứa, mỗi lứa từ 7 – 8 con, cá biệt lên tới 10 – 13 con. Trong 1 năm, một cặp chuột ban đầu có thể nhân lên thành quần thể hàng nghìn con.

Quá trình đô thị hóa nhanh khiến đất dự án treo, khu cụm công nghiệp, bãi rác sinh hoạt và những dải đất nông nghiệp xen kẹt bị bỏ hoang ngày càng nhiều. Đây chính là vùng đệm an toàn để chuột tích lũy quân số rồi tràn ra đồng ruộng cắn phá. Trong khi đó, các loài thiên địch tự nhiên như mèo, rắn, chim cú suy giảm nghiêm trọng, việc thâm canh tăng vụ liên tục cung cấp nguồn thức ăn dồi dào khiến đàn chuột phát triển không ngừng.

Ông Đặng Văn Tâm, Trạm trưởng Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật khu vực Kiến Thụy nêu thêm thực trạng: thói quen bỏ ruộng vụ mùa tại một số địa phương khiến cỏ dại mọc ngập đầu, tạo ổ cho chuột. Nông dân lại gieo cấy lệch thời vụ, tạo nguồn thức ăn gối đầu liên tục. Vào vụ mùa, chuột ăn cả ốc bươu, cá và đào rễ cây non. Nguồn thức ăn phong phú khiến chúng rất kén ăn bả mồi thông thường.

Cùng với đó, tình trạng thiếu hụt nhân lực nông nghiệp đang đẩy nhiều nơi vào thế bế tắc. Đại diện phòng Xây dựng – Nông nghiệp và Môi trường xã Chấn Hưng cho biết lao động trẻ hầu hết đã làm việc tại các nhà máy, xí nghiệp, người bám đồng ruộng chủ yếu là người cao tuổi, không đủ thể lực để săn bắt hay đào hang thủ công. Đội ngũ cán bộ cơ sở và hợp tác xã nông nghiệp cũng bị quá tải bởi thủ tục hành chính, thiếu thời gian bám sát đồng ruộng để chỉ đạo diệt chuột.

Ông Đào Văn Tuân, Phó Chủ tịch UBND xã Nghi Dương trăn trở: “Xã có 28 vùng dồn điền đổi thửa với 287 ha nhưng diện tích đang giảm do thu hồi đất làm công nghiệp và tái định cư. Thiếu nhân công bắt thủ công khiến địa phương rất lúng túng”.

Ở cấp thôn, việc vận động nhân dân đóng góp kinh phí rất phức tạp. Đại diện UBND xã Tân Minh dẫn chứng bài học thực tế, năm 2025, một thôn của xã đứng ra thuê công ty chuyên nghiệp diệt chuột nhưng sau đó nhiều hộ dân không chịu nộp tiền, khiến cán bộ thôn phải gánh khoản nợ âm 18 triệu đồng phải trả cho doanh nghiệp. Trong khi đó, việc thuê dịch vụ diệt chuột chuyên nghiệp cũng gặp khó. Đại diện Công ty cổ phần Đầu tư phát triển BK Việt Nam cho biết đơn vị chỉ nhận diệt chuột đối với cánh đồng lớn, bằng phẳng, vùng xen kẹt bãi rác hay khu công nghiệp giá dịch vụ cao gấp 3 lần doanh nghiệp cũng từ chối vì rủi ro thất bại cao. 

Phải bắt đúng “thời điểm vàng”

Bà Lương Thị Kiểm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng cho rằng để công tác diệt chuột đạt hiệu quả phải thay đổi tư duy chỉ đạo và phương pháp tổ chức trên cơ sở khoa học.

“Chuột là loài gặm nhấm có hai răng cửa mọc dài liên tục. Tập tính của chúng là phải cắn phá thân cây mài răng để không bị dài ra đâm vào hàm. Khi lúa bước vào giai đoạn đẻ nhánh rộ hoặc làm đòng, thức ăn tự nhiên thừa thãi, chuột cắn nát lúa thuần túy là để mài răng chứ không phải vì đói. Việc rải bả thuốc hóa học vào thời điểm này hoàn toàn vô tác dụng, vừa lãng phí ngân sách vừa gây độc hại cho môi trường vì chuột không bao giờ ăn”, bà Kiểm phân tích.

Theo bà Kiểm, các địa phương phải hành động thống nhất theo “thời điểm vàng”, đó là đầu vụ xuân (đầu tháng 1) khi các hồ đập, trạm bơm đồng loạt lấy nước đổ ải tập trung. Lúc này ruộng ngập trắng nước, hang ổ bị ngập lụt, thức ăn cạn kiệt, chuột buộc phải co cụm lên các bờ vùng, bờ thửa cao và đê điều. Trong cơn đói, chuột sẽ tranh nhau ăn bả mồi, giúp hiệu suất tiêu diệt bằng thuốc đạt tối đa.

Cùng với biện pháp hóa học, các địa phương như Nghi Dương, Chấn Hưng, Kiến Thụy… kiến nghị cần kết hợp phát động phong trào toàn dân diệt chuột, tổ chức “Tuần lễ diệt chuột” và trích kinh phí thu mua đuôi chuột với mức 2.000 – 5.000 đồng/đuôi vào cuối tháng 11 đến đầu tháng 12, đồng thời tổng vệ sinh đồng ruộng, phát quang bờ kênh mương, vớt bèo làm mất nơi trú ẩn của chuột.

Về cơ chế tài chính, Thành phố duy trì mức hỗ trợ khoảng 10 tỷ đồng mỗi năm cho công tác diệt chuột, nhưng phương thức phân bổ sẽ được đổi mới căn bản. Đối với vụ xuân 2027 (chuẩn bị cuối năm 2026), để đáp ứng tính cấp bách của khung thời vụ, Sở Nông nghiệp và Môi trường giao Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sử dụng ngân sách Thành phố mua thuốc tập trung và cấp phát về các xã trong tháng 12/2026, sẵn sàng ra quân đồng loạt đầu tháng 1/2027. Việc cấp phát chỉ thực hiện cho những địa phương cam kết tổ chức đánh bả tập trung, kiên quyết không cấp phát chia đều về từng hộ gia đình để tránh tồn đọng, lãng phí.

Từ năm 2027 trở đi, Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu UBND Thành phố phân bổ trực tiếp kinh phí 10 tỷ đồng về ngân sách cấp xã/phường dựa trên diện tích canh tác thực tế. Chính quyền cơ sở được toàn quyền chủ động lựa chọn phương án: duy trì tổ đội diệt chuột cộng đồng gắn với thủy lợi nội đồng, thuê doanh nghiệp chuyên nghiệp hoặc hỗ trợ kinh phí thu mua đuôi chuột.

Bà Lương Thị Kiểm cho biết Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng đang hoàn thiện hồ sơ tham mưu UBND Thành phố ban hành chỉ thị riêng về công tác diệt chuột bảo vệ sản xuất nông nghiệp. Văn bản này sẽ xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương, đưa kết quả diệt chuột thành chỉ tiêu đánh giá hoàn thành nhiệm vụ sản xuất mùa vụ của từng địa bàn.

Theo bà Nguyễn Thị Lan Hương, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Hải Phòng cảnh báo vụ đông xuân 2026 – 2027 chịu tác động của hiện tượng El Nino với cường độ lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Nền nhiệt mùa đông cao đồng nghĩa với việc chuột không bị ngắt quãng chu kỳ sinh sản, trong khi sự vắng bóng của các đợt bão lũ lớn cuối năm khiến hang ổ chuột không bị ngập như các năm trước.