Cuối tháng 9/2026, bước vào khu vườn rộng 1,3 ha của ông Lê Văn Thành ở xã Krông Pắc, Đắk Lắk, những cây cà phê trẻ xanh mướt xen giữa hàng chục cây già gần trăm năm vẫn xanh tốt, vươn cao. Thân cây có đường kính 40 – 50cm, vỏ sần sùi, nổi nhiều u nần, những cành cao quá đầu người vẫn phủ kín lá.
Ông Lê Văn Thành giới thiệu những cây cà phê gần 100 năm tuổi ở giữa khu vườn xanh tốt của mình. Ảnh: Trung Tân.
Vườn cây cổ kể chuyện vùng trồng cà phê
“Những cây cà phê cổ này đã có từ thời Pháp, thân cây mang dấu tích của thời gian, cũng là dấu tích của vùng trồng. Giữ được cây là giữ lại một phần câu chuyện của vùng đất”, ông Thành nói.
Gia đình ông từ Huế vào xã Ea Yông (huyện Krông Pắc cũ, nay là xã Krông Pắc) năm 1976. Cha con ông từng làm thuê cho các chủ vườn có nguồn gốc từ đồn điền CADA, sau đó tích góp mua đất, mở rộng vườn. Khi giống ghép năng suất cao dần thay thế giống cũ, gia đình ông vẫn giữ lại những cây lâu năm.
Giữa vườn còn có cây sầu riêng cao khoảng 30m, tán rộng chừng 10m, thân lớn đến mức hai người ôm không xuể. Trái nhỏ, hạt lớn nhưng cơm vàng, thơm và béo. Dù năng suất thấp, ông Thành vẫn giữ những cây này.
“Những cây này giờ năng suất thấp, giá trị kinh tế không còn bao nhiêu nhưng là biểu tượng của vùng đất này. Nếu chặt đi thì không thể trồng lại được”, ông nói.
Ông Mai Đình Thọ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Nông nghiệp sạch Krông Pắk cho biết, khu vực này vẫn còn một số cây sầu riêng được cho là có từ thời Pháp, trong đó có cây hơn 100 năm tuổi.
“Giữ những cây này không phải để lấy năng suất mà để lưu lại ký ức về vùng trồng. Giá trị ấy có thể kết hợp với du lịch trải nghiệm để du khách không chỉ ăn sầu riêng mà còn nghe câu chuyện về nghề trồng cây qua nhiều thế hệ”, ông Thọ nói.
Cây sầu riêng trăm tuổi giữa vườn cà phê của ông Thành đã được khoanh lại làm cây di tích, được nhiều người tham quan. Ảnh: Trung Tân.
Từ những vườn cây lâu năm, câu chuyện được nối với CADA – dấu mốc của vùng cà phê Krông Pắc.
Theo ông Lại Đức Đại, Chủ tịch UBND xã Krông Pắc, CADA được hình thành khoảng năm 1922, gắn với những đồn điền cà phê thời Pháp. Một số dấu tích vẫn còn, trong đó có khu kho cũ từng phục vụ sản xuất nhưng nay đã xuống cấp. “Phải phục dựng lại kho cũ đó để khỏi sập đã, tránh nguy hiểm rồi mới tính tới các hạng mục khác về sau”, ông Đại nói.
Theo ông Đại, sau khi phục dựng, khu kho có thể giới thiệu về lịch sử CADA, quá trình sản xuất và các sản phẩm cà phê, đồng thời kết nối với những vườn cây lâu năm, HTX và cơ sở chế biến. “Có thể tổ chức trải nghiệm trồng cà phê và trải nghiệm chế biến cà phê để du khách tham quan, trải nghiệm”, ông Đại nói.
Biến câu chuyện cà phê thành sản phẩm du lịch
Những vườn cây lâu năm ở Krông Pắc nằm trong vùng sản xuất cà phê quy mô lớn của Đắk Lắk. Toàn tỉnh hiện có hơn 217.000 ha cà phê, gần 203.000 ha đang cho thu hoạch, sản lượng hơn 580.000 tấn/năm. Trên nền vùng nguyên liệu này, tỉnh triển khai chiến lược “Buôn Ma Thuột – Thủ phủ cà phê ngon nhất thế giới” giai đoạn 2026 – 2030, định hướng đến năm 2035.
Di tích CADA – nơi nổi tiếng về tri thức vùng trồng sầu riêng, cà phê cả trăm năm qua trên xứ đất đỏ bazan Đắk Lắk. Ảnh: Trung Tân.
Ông Đỗ Hữu Huy, Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk cho biết tỉnh hướng đến xây dựng hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ và du lịch quanh cây cà phê, xây dựng bộ nhận diện thương hiệu, đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, quảng bá trên nền tảng số, nghiên cứu hình thành Phố cà phê Buôn Ma Thuột, chợ đêm cà phê và các không gian văn hóa.
“Muốn thu hút du khách phải có sản phẩm để họ trải nghiệm, có câu chuyện để họ tìm hiểu và có không gian để họ ở lại”, ông Huy nói.
Giai đoạn 2026 – 2027, tỉnh đặt mục tiêu xây dựng khoảng 50 sản phẩm, chương trình du lịch cà phê, giai đoạn 2028 – 2030 nâng lên khoảng 100 sản phẩm. Lượng khách hướng tới lần lượt 8,5 triệu và 11 triệu lượt/năm, trong đó khách quốc tế khoảng 135.000 và 180.000 lượt.
Ông Lê Văn Thành vẫn giữ những gốc cây cà phê cổ bởi nếu chặt đi thì không thể trồng lại được. Ảnh: Trung Tân.
“Chúng tôi muốn khách đến Đắk Lắk không chỉ để uống một ly cà phê mà còn được vào vùng trồng, gặp người trồng, xem cách chế biến và hiểu vì sao hạt cà phê ở đây có giá trị. Tỉnh cũng nghiên cứu chứng nhận “Buôn Ma Thuột Authentic Coffee”, phát triển bản đồ số, truy xuất nguồn gốc và nền tảng số quản trị chuỗi giá trị cà phê, qua đó mở rộng thị trường, kết nối du lịch với vùng trồng”, ông Huy cho biết.
CADA – dấu mốc hành trình cà phê trăm năm
CADA là viết tắt của Compagnie Agricole d’Asie (Công ty Nông nghiệp Á Châu), được người Pháp xây dựng năm 1922 để trồng cà phê, chè. Đồn điền trải dài từ km18 đến km47 dọc Quốc lộ 26, thuộc Krông Pắc ngày nay.
Năm 1932, CADA có gần 1.000 công nhân. Tháng 5/1945, tại đây hình thành một chi bộ Đảng Cộng sản gắn với hoạt động của công nhân và lực lượng cách mạng trước Tổng khởi nghĩa Tháng Tám.
Ngày 26/1/1999, Đồn điền CADA được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích lịch sử quốc gia.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
