Quy hoạch xanh và bền vững

Hoàn thiện hạ tầng, bảo vệ nguồn nước ven bờ

Sau khi sắp xếp các đơn vị hành chính từ ngày 1/7/2025, tỉnh Khánh Hòa tiếp tục phát huy tiềm năng kinh tế biển với đường bờ biển dài 491km. Địa phương sở hữu hệ thống vịnh lớn như Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh và Vĩnh Hy với không gian phát triển mở rộng, hệ sinh thái biển đa dạng. Vùng ven biển nam Khánh Hòa còn sở hữu hiện tượng nước trồi đặc biệt. Đây là nơi giao thoa giữa các dòng hải lưu nóng và lạnh, kết hợp với các rạn san hô có khả năng tự làm sạch, tạo nguồn nước chất lượng cao, rất phù hợp cho sản xuất giống thủy sản.

Theo Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Khánh Hòa, toàn tỉnh hiện có khoảng 450 cơ sở sản xuất, ương dưỡng tôm giống đang hoạt động, cung ứng cho thị trường cả nước trên 45 tỷ con giống mỗi năm, chiếm từ 25 – 30% sản lượng tôm giống của cả nước.

Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đem lại thách thức lớn về môi trường. Ông Lê Văn Quê, Chủ tịch Hiệp hội Giống thủy sản tỉnh Khánh Hòa thẳng thắn chỉ ra những bất cập hiện tại: “Thách thức lớn nhất đối với các trại giống công nghệ cao hiện nay chính là tình trạng lây nhiễm chéo mầm bệnh. Tại một số khu vực, người dân vẫn nuôi ốc hương thương phẩm hoặc đặt lồng bè nuôi cá tự phát ngay sát khu vực lấy nước của trại giống. Điều này gây áp lực cực lớn lên hệ thống xử lý nước và đe dọa trực tiếp đến an toàn sinh học của con giống”. Ông Quê nhấn mạnh, đây là nút thắt cần tháo gỡ sớm để bảo vệ uy tín, thương hiệu tôm giống của địa phương.

Trước thực trạng này, ông Quê đại diện Hiệp hội đã kiến nghị tỉnh quyết liệt thực hiện các giải pháp quy hoạch bền vững. Theo tinh thần của Quyết định 19/2025/QĐ-UBND, tỉnh cần tiến hành di dời triệt để các lồng bè nuôi trồng thủy sản thương phẩm ra xa khu vực hút nước của các cơ sở sản xuất giống tập trung.

“Chúng tôi kiến nghị trong giai đoạn 2026 – 2030, ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh cần phối hợp với các sở ngành liên quan và các địa phương hoàn thiện hạ tầng tại các vùng sản xuất giống tập trung, trọng điểm như An Hải (168ha) và Nhơn Hải (130ha). Các dự án này phải bao gồm hệ thống điện riêng, đường giao thông, đặc biệt là hệ thống kênh cấp – thoát nước tách biệt để tránh tình trạng nước thải của trại này là nước cấp của trại kia. Khi có mặt bằng sạch và quy hoạch ổn định, dài hạn từ 20 – 30 năm, doanh nghiệp mới đủ tự tin để đầu tư hàng trăm tỷ đồng các hệ thống tuần hoàn RAS hiện đại nhất thế giới”, ông Quê nêu quan điểm.

Minh bạch dữ liệu, xây dựng nhãn hiệu chứng nhận tập thể

Trong chiến lược nâng tầm giá trị tôm giống, việc xây dựng niềm tin với người nuôi thông qua sự minh bạch về chất lượng là yếu tố then chốt. Ông Lê Văn Quê chia sẻ: “Chúng tôi đang phối hợp cùng các cơ quan chức năng để xây dựng nhãn hiệu chứng nhận tập thể ‘Tôm giống Khánh Hòa’. Đây không chỉ là một cái tên, mà là một lời cam kết về chất lượng”.

 Để đạt được nhãn hiệu này, các cơ sở sản xuất phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe về điều kiện sản xuất theo Luật Thủy sản và Nghị định 41/2026/NĐ-CP.

Hiện nay, một số doanh nghiệp tiên phong như Tuấn Hà và Newway đã tự đầu tư hệ thống nhật ký điện tử và ứng dụng mã QR cho từng lô sản phẩm.

Ông Phạm Đức Hanh, Giám đốc sản xuất Công ty TNHH Sản xuất Giống thủy sản Tuấn Hà cho biết, người nuôi tôm ở miền Tây chỉ cần dùng điện thoại quét mã QR trên bao bì là có thể biết rõ thông tin về ngày sản xuất, nguồn gốc tôm bố mẹ, đặc biệt là xem trực tiếp các phiếu xét nghiệm bệnh gần nhất của lô tôm. Sự minh bạch này chính là “giấy thông hành” để tôm giống Khánh Hòa chiếm lĩnh thị trường.

Năm 2025, riêng Công ty Tuấn Hà đã cung ứng ra thị trường 2,5 tỷ con tôm giống chất lượng cao, trong đó thị trường ĐBSCL chiếm tới 70% sản lượng. Đáng quý hơn, dù chi phí đầu tư công nghệ và giá tôm bố mẹ nhập khẩu biến động, đơn vị vẫn giữ nguyên giá bán ổn định 128 đồng/con trong suốt 3 năm qua để đồng hành, chia sẻ khó khăn cùng người nuôi tôm cả nước.

Hướng tới mục tiêu năm 2030, theo Đề án phát triển kinh tế biển, ông Lê Đình Khiêm, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Khánh Hòa cho biết, tỉnh đặt mục tiêu duy trì và nâng cao vị thế là trung tâm sản xuất tôm giống lớn nhất nước, dự kiến đóng góp khoảng 30 – 35% thị phần tôm giống cho cả nước.

Với lợi thế về hệ thống logistics hoàn thiện gồm sân bay quốc tế Cam Ranh và các cảng biển nước sâu, sản xuất tôm giống Khánh Hòa không chỉ dừng lại ở thị trường nội địa mà đang tự tin hướng tới xuất khẩu sang các thị trường khó tính trong khu vực Đông Nam Á.

Sự kết hợp giữa tư duy làm chủ công nghệ của doanh nghiệp, chiến lược tự chủ nguồn gen của nhà khoa học và sự hỗ trợ quy hoạch xanh của nhà quản lý chắc chắn sẽ đưa tôm giống Khánh Hòa vươn xa, đóng góp xứng đáng vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản của cả nước.