Phúc lợi động vật (PLĐV) đang trở thành một trong những tiêu chí quan trọng đối với phát triển nông nghiệp bền vững và thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, theo đánh giá của Tổ chức Bảo vệ Động vật Thế giới (World Animal Protection – WAP), Chỉ số Bảo vệ Động vật (Animal Protection Index – API) của Việt Nam hiện chỉ được xếp hạng F, phản ánh nhiều khoảng trống trong hệ thống pháp luật cũng như cơ chế quản lý, thực thi.
Nhiều khoảng trống trong chính sách về phúc lợi động vật
Tại hội thảo “Tăng cường phúc lợi động vật tại Việt Nam – Định hướng ưu tiên và cơ chế phối hợp đa bên” vừa diễn ra tại Hà Nội, TS. Hạ Thúy Hạnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam (VFAEA), cho biết ngành chăn nuôi gia cầm Việt Nam đang tiếp tục tăng trưởng mạnh. Năm 2025, tổng đàn gia cầm cả nước đạt gần 585 triệu con, sản lượng thịt khoảng 2,6 triệu tấn và hơn 21 tỷ quả trứng. Dự báo các chỉ tiêu này sẽ tiếp tục tăng trong năm 2026, kéo theo yêu cầu ngày càng cao về bảo đảm phúc lợi vật nuôi.
TS. Hạ Thúy Hạnh – Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam cho biết: Song song với việc hoàn thiện chính sách, VFAEA cũng đã xây dựng bộ “Tiêu chuẩn phúc lợi tối thiểu cho gà”. Ảnh: HT.
Theo TS. Hạ Thúy Hạnh, tỷ lệ chăn nuôi gia cầm theo mô hình trang trại, công nghiệp hiện đạt khoảng 56-58%, tạo điều kiện thuận lợi để áp dụng các tiêu chuẩn phúc lợi động vật. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Các quy định hiện nay chủ yếu tập trung vào kiểm soát dịch bệnh và bảo đảm an toàn thực phẩm, trong khi chưa công nhận đầy đủ khả năng cảm nhận đau đớn, căng thẳng cũng như các nhu cầu tự nhiên của động vật. Nhiều tiêu chí liên quan đến vật nuôi nông nghiệp, trách nhiệm quản lý nhà nước hay việc nội luật hóa các tiêu chuẩn của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH) vẫn được đánh giá ở mức thấp.
Mặc dù Luật Thú y năm 2015 và Luật Chăn nuôi năm 2018 đã đề cập đến yêu cầu đối xử nhân đạo trong chăn nuôi, vận chuyển và giết mổ, song Việt Nam vẫn chưa xây dựng được các quy chuẩn riêng cho từng đối tượng vật nuôi như lợn, gà thịt, gà đẻ, bò sữa hay bê. Đây cũng là nguyên nhân khiến tiêu chí về động vật trong nông nghiệp của Việt Nam bị API xếp ở mức G – thấp nhất trong hệ thống đánh giá.
Bên cạnh đó, các quy định về vận chuyển và giết mổ nhân đạo vẫn chưa hoàn toàn tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế. Trong khi nhiều quốc gia đã quy định rõ về mật độ nuôi, điều kiện chuồng trại, thời gian vận chuyển, phương pháp gây ngất trước giết mổ nhằm giảm đau đớn và căng thẳng cho vật nuôi thì hệ thống tiêu chuẩn của Việt Nam vẫn còn thiếu đồng bộ.
Theo các chuyên gia, mặc dù pháp luật đã cấm giết mổ động vật trước mặt đồng loại và yêu cầu gây ngất trước khi hạ thịt, nhưng do thiếu hướng dẫn kỹ thuật cụ thể theo từng loài nên việc triển khai trên thực tế, nhất là tại các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, vẫn gặp nhiều khó khăn.
Không chỉ vật nuôi nông nghiệp, nhiều nhóm động vật khác cũng chưa được bảo đảm đầy đủ về phúc lợi. Đối với vật nuôi đồng hành, các quy định hiện nay chủ yếu tập trung vào phòng, chống bệnh dại và xử lý hành vi thả rông chó nơi công cộng, trong khi chưa có cơ chế quản lý nhân đạo hay kiểm soát quần thể chó, mèo theo định hướng phúc lợi động vật.
Trong lĩnh vực giải trí, các hoạt động sử dụng động vật phục vụ xiếc, du lịch hoặc đua chó vẫn chưa có quy định cụ thể về thời gian làm việc, tải trọng hay điều kiện chăm sóc. Đối với động vật thí nghiệm, việc áp dụng nguyên tắc 3R gồm Thay thế (Replacement), Giảm thiểu (Reduction) và Tinh chỉnh (Refinement) cũng được đánh giá là xu hướng cần sớm triển khai nhằm giảm số lượng động vật sử dụng trong nghiên cứu và hạn chế đau đớn cho động vật.
Một hạn chế khác được API chỉ ra là Việt Nam hiện chưa có đầu mối thống nhất chuyên trách về phúc lợi động vật cũng như chiến lược quốc gia và nguồn lực riêng cho lĩnh vực này. Sự phân tán trong quản lý khiến nhiều chính sách thiếu tính thống nhất và chưa theo kịp xu hướng quốc tế.
Hoàn thiện pháp luật để nâng cao năng lực cạnh tranh
Theo các chuyên gia, nhiều quốc gia hiện đã chính thức công nhận động vật là sinh vật có khả năng cảm nhận đau đớn, căng thẳng và cảm xúc. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng các chính sách hiện đại về phúc lợi động vật.
Trong khi đó, pháp luật Việt Nam vẫn chưa quy định rõ về khả năng cảm thụ của động vật cũng như chưa đưa khái niệm phúc lợi động vật và nguyên tắc “Năm quyền của vật nuôi” vào hệ thống văn bản pháp luật. Điều này khiến nhiều quy định vẫn thiên về mục tiêu kiểm soát dịch bệnh và an toàn thực phẩm hơn là bảo đảm điều kiện sống phù hợp cho vật nuôi.
Theo các chuyên gia, nhiều quốc gia hiện đã chính thức công nhận động vật là sinh vật có khả năng cảm nhận đau đớn, căng thẳng và cảm xúc. Ảnh: VietStock.
Các chuyên gia đề xuất cần bổ sung khái niệm về khả năng cảm nhận của động vật vào Luật Chăn nuôi và Luật Thú y, đồng thời đẩy mạnh nội luật hóa các tiêu chuẩn của WOAH và xây dựng hệ thống quy chuẩn kỹ thuật riêng đối với từng nhóm vật nuôi.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều tập đoàn thực phẩm, chuỗi bán lẻ và thị trường nhập khẩu đưa phúc lợi động vật trở thành tiêu chí bắt buộc trong chuỗi cung ứng, việc hoàn thiện khung pháp lý không chỉ mang ý nghĩa nhân đạo mà còn là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành chăn nuôi Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Song song với việc hoàn thiện chính sách, VFAEA cũng đã xây dựng bộ “Tiêu chuẩn phúc lợi tối thiểu cho gà” và khuyến nghị áp dụng tự nguyện trong chăn nuôi gà đẻ trứng. Bộ tiêu chuẩn được tham chiếu từ các chuẩn mực quốc tế, tập trung vào năm nhóm nội dung gồm thức ăn và nước uống, môi trường chuồng nuôi, quản lý trang trại, sức khỏe đàn và an toàn sinh học.
Theo đó, tiêu chuẩn đưa ra nhiều yêu cầu cụ thể về mật độ nuôi, không gian sinh hoạt, bố trí ổ đẻ, sào đậu, chất độn chuồng, điều kiện thông gió, chiếu sáng, kiểm soát nhiệt độ, sử dụng thuốc thú y và quy trình trợ tử nhân đạo đối với gia cầm mắc bệnh hoặc bị thương nặng.
Theo các chuyên gia, việc từng bước xây dựng và áp dụng hệ thống tiêu chuẩn phúc lợi động vật phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, đồng thời hài hòa với các chuẩn mực quốc tế sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu và thúc đẩy ngành chăn nuôi phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, có trách nhiệm. Khi đó, phúc lợi động vật sẽ không chỉ là câu chuyện về đối xử nhân đạo với vật nuôi mà còn trở thành lợi thế cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
