Người mở cửa ‘kho báu’ dược liệu ở Thượng Bằng La

Rẽ lối mòn

Sinh ra trong gia đình người Dao ở vùng cao, tuổi thơ của chị Bàn Thị Dào gắn liền với nương rẫy, với những cánh rừng và các loại cây thuốc Nam quen thuộc trong đời sống hằng ngày.

Khi về làm dâu tại thôn Mỏ, xã Thượng Bằng La, tỉnh Lào Cai, chị càng có cơ hội tiếp cận sâu hơn với nghề thuốc Nam khi mẹ chồng là người có kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Tuy nhiên suốt nhiều năm, việc khai thác dược liệu ở địa phương vẫn mang tính tự phát, người dân chủ yếu vào rừng hái thuốc, chưa hình thành được hướng phát triển bền vững.

Năm 2018, Hợp tác xã Lũng Lô được thành lập tại thôn Đá Đó, xã Thượng Bằng La, tập trung phát triển cây dược liệu, chị Dào nhận thấy đây là cơ hội để thay đổi cách làm kinh tế. Với sự hiểu biết sẵn có về các loại cây thuốc và tiềm năng của vùng đất quê hương, chị tin rằng đây không chỉ là mô hình sản xuất mới mà còn là hướng đi phù hợp để phát triển lâu dài.

Từ suy nghĩ đó, chị quyết định tham gia Hợp tác xã, góp vốn, góp đất và dành nhiều tâm sức cho công việc mới. Những mảnh nương trước đây trồng ngô của gia đình được chuyển đổi sang trồng dược liệu. Đây là quyết định không hề dễ dàng bởi nó đồng nghĩa với việc thay đổi hoàn toàn thói quen sản xuất đã gắn bó nhiều năm.

Ban đầu, việc chuyển sang trồng dược liệu khiến chị gặp không ít khó khăn. Từ kỹ thuật canh tác, cách chăm sóc đến quy trình sản xuất đều đòi hỏi kiến thức và kinh nghiệm mới. Không nản chí, chị tích cực tham gia các lớp tập huấn, học hỏi những người đi trước và tự rút kinh nghiệm qua từng vụ sản xuất. Bên cạnh đó, việc tham gia vào mô hình kinh tế tập thể cũng là thử thách lớn, nhất là khi chị vốn quen với công việc nương rẫy và gia đình.

Không ít lần, chị phải đối mặt với những định kiến cho rằng phụ nữ dân tộc thiểu số khó có thể tham gia tổ chức sản xuất hay quản lý công việc kinh doanh. Nhưng với chị, điều đó không phải rào cản mà là động lực để cố gắng nhiều hơn. Chị tin rằng, chỉ cần kiên trì và nỗ lực, kết quả sẽ dần thay đổi.

Đi cùng nhau

Sau nhiều năm gắn bó, những nỗ lực của chị Dào đã mang lại kết quả rõ rệt. Từ vị trí Tổ trưởng sản xuất, đến đầu năm 2025, chị được tín nhiệm giữ chức Phó Giám đốc Hợp tác xã Lũng Lô. Đây không chỉ là bước tiến cá nhân mà còn là minh chứng cho sự thay đổi trong nhận thức và vai trò của phụ nữ vùng cao trong phát triển kinh tế.

Hiện Hợp tác xã có quy mô gần 18ha với gần 20 loại dược liệu, tất cả đều được chăm sóc theo phương pháp hữu cơ. Điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của địa phương được đánh giá phù hợp với cây dược liệu, thậm chí một số loại còn cho chất lượng, dược tính cao hơn so với nhiều vùng khác.

Sản phẩm của Hợp tác xã đã có đầu ra ổn định, liên kết với hơn 10 công ty dược trong cả nước. Mỗi năm, sản lượng dược liệu của Hợp tác xã đạt khoảng 20 tấn, doanh thu từ 2 đến 3 tỷ đồng, riêng năm 2025 sản lượng tăng lên khoảng 50 tấn. Những con số này không chỉ cho thấy hiệu quả kinh tế mà còn khẳng định hướng đi đúng đắn trong việc phát triển cây dược liệu tại địa phương.

Đối với chị Dào, thành công không chỉ dừng lại ở thu nhập hay vị trí công việc. Điều chị trăn trở nhiều hơn là làm sao để tạo cơ hội việc làm cho phụ nữ trong thôn, trong xã. Là Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ thôn Mỏ, xã Thượng Bằng La, chị hiểu rõ những khó khăn mà nhiều phụ nữ đang phải đối mặt, đặc biệt là việc phải rời quê đi làm ăn xa, thiếu điều kiện chăm sóc gia đình.

Chính vì vậy, trong quá trình quản lý Hợp tác xã, chị luôn chú trọng tạo việc làm tại chỗ cho chị em. Từ khâu trồng, chăm sóc đến thu hoạch và chế biến dược liệu, phụ nữ địa phương đều có thể tham gia. Công việc tuy không quá nặng nhọc nhưng mang lại thu nhập ổn định, giúp họ yên tâm ở lại quê hương.

Hiện Hợp tác xã có 15 thành viên chính thức, hơn 10 thành viên liên kết cùng nhiều lao động thời vụ. Phần lớn trong số đó là phụ nữ và người dân tộc thiểu số tại địa phương. Việc tham gia Hợp tác xã không chỉ giúp họ có thu nhập mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, từng bước tiếp cận với cách làm kinh tế mới.

Con đường gắn bó với cây dược liệu của chị Bàn Thị Dào không dễ dàng, nhưng là lựa chọn phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Từ những tri thức truyền thống kết hợp với cách làm mới, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất và chế biến, cây dược liệu đang dần trở thành hướng đi triển vọng, giúp người dân vùng cao khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có của quê hương.