Giảm vật tư, giảm chi phí, năng suất tăng

Giảm đầu vào, tăng lợi nhuận

Ngày 9/9 tại xã Hòn Đất (tỉnh An Giang), Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang tổ chức hội thảo đánh giá mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo chuỗi giá trị vụ hè thu 2026. Tham dự có đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, các đơn vị chuyên môn, các hợp tác xã và bà con nông dân trên địa bàn.

Mô hình do Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang thực hiện tại vùng nguyên liệu của Chi nhánh 1 Hợp tác xã nông nghiệp Nông Thuận Phát (xã Hòn Đất) với quy mô 200ha. Trong quá trình sản xuất, có sự đồng hành của doanh nghiệp liên kết tiêu thụ, cung ứng vật tư và thu gom rơm rạ như Công ty TNHH MTV Lương thực Thoại Sơn, Công ty cổ phần Phân bón Bình Điền, Công ty TNHH Lúa GPT và Công ty TNHH Rơm Phong Phú. Sự liên kết từ cung ứng vật tư, tổ chức sản xuất, cơ giới hóa, xử lý rơm rạ đến tiêu thụ giúp mô hình không chỉ dừng ở việc trình diễn kỹ thuật mà còn từng bước hình thành chuỗi sản xuất tương đối hoàn chỉnh.

Trước hội thảo, các đại biểu đã trực tiếp xuống ruộng của ông Lương Văn Bình, thành viên Chi nhánh 1 Hợp tác xã nông nghiệp Nông Thuận Phát để theo dõi thu hoạch và đánh giá năng suất. Trên ruộng, máy gặt đập liên hợp vận hành song song với thiết bị thu gom rơm. Lúa sau thu hoạch được doanh nghiệp tổ chức thu mua theo chuỗi liên kết. Qua đó, người sản xuất có thể nhìn thấy khá rõ hiệu quả của từng giải pháp kỹ thuật đã được áp dụng trong suốt mùa vụ.

Theo bà Nguyễn Thị Xuân Hương (Phòng Trồng trọt, Trung tâm Khuyến nông An Giang), mô hình áp dụng đồng bộ nhiều tiến bộ kỹ thuật. Lượng giống gieo sạ giảm còn 70 – 80kg/ha, sử dụng giống DS1 cấp xác nhận 1 và ứng dụng thiết bị bay không người lái trong khâu gieo sạ. So với tập quán sạ dày, việc giảm lượng giống giúp ruộng lúa thông thoáng hơn, hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng, giảm nguy cơ sâu bệnh, đồng thời tạo điều kiện cho cây lúa đẻ nhánh hữu hiệu.

Quản lý nước là một trong những khâu quan trọng của quy trình giảm phát thải. Nông dân thực hiện tưới ngập – khô xen kẽ (AWD), theo dõi mực nước bằng ống cảm biến và thực hiện ít nhất 2 lần xiết nước trong vụ. Cùng với tiết kiệm nước tưới, phương pháp này góp phần hạn chế điều kiện phát sinh khí methane trong môi trường ruộng ngập liên tục. Đây là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể trong sản xuất lúa nước.

Ở khâu dinh dưỡng, lượng phân đạm được tiết giảm, phân bón sử dụng cân đối hơn theo nhu cầu sinh trưởng của cây. Trong quản lý sâu bệnh, nông dân được hướng dẫn áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tăng cường thăm đồng, bảo tồn thiên địch và ưu tiên thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học.

Kết quả cuối vụ cho thấy, việc giảm đầu vào không làm giảm năng suất. Trái lại, năng suất lúa trong mô hình đạt bình quân 7,63 tấn/ha, cao hơn ruộng đối chứng 0,48 tấn/ha. Hiệu quả kinh tế thể hiện rõ hơn khi tính toán toàn bộ chi phí sản xuất. Bình quân mỗi ha trong mô hình có tổng chi phí hơn 32 triệu đồng, thấp hơn sản xuất ngoài mô hình gần 3,6 triệu đồng.

Với giá bán lúa tươi tại ruộng 6.167 đồng/kg (cao hơn bên ngoài 167 đồng/kg), tổng thu ruộng mô hình đạt hơn 47 triệu đồng/ha, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt trên 15 triệu đồng/ha – cao hơn ruộng ngoài mô hình khoảng 7,7 triệu đồng/ha.

Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mô hình còn cho thấy hiệu quả rõ về môi trường. Kết hợp giảm phân đạm, áp dụng AWD và quản lý phụ phẩm sau thu hoạch, lượng phát thải của mô hình ước tính khoảng 5.802kg CO2e/ha – thấp hơn sản xuất bên ngoài khoảng 1.301kg CO2e/ha. Với quy mô 200ha, lượng phát thải khí nhà kính giảm được ước khoảng 260 tấn CO2e/vụ. Con số này cho thấy hiệu quả môi trường không còn là giá trị khó nhìn thấy, mà có thể đo đếm và lượng hóa trên từng thửa ruộng.

Hình thành chuỗi sản xuất toàn diện

Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang đánh giá, điểm sáng của mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo chuỗi giá trị vụ hè thu 2026 tại Hòn Đất là tính đồng bộ từ khâu làm đất, xử lý rơm rạ, gieo sạ bằng drone, bón phân, phun thuốc đến cơ giới hóa và quản lý phụ phẩm sau thu hoạch.

Qua hơn 3 tháng triển khai, mô hình không đơn thuần là một điểm trình diễn kỹ thuật mà đã dần hình thành chuỗi sản xuất tương đối toàn diện. Quan trọng hơn, hiệu quả được thể hiện trực tiếp bằng năng suất, chi phí, lợi nhuận và lượng phát thải giảm.

“Nông dân phải nhìn thấy giá trị mang lại từ thửa ruộng của mình. Khi thấy giảm giống, giảm phân, giảm nước tưới mà năng suất vẫn tăng, lợi nhuận cao hơn, người dân sẽ mạnh dạn thay đổi tư duy, tiếp nhận kỹ thuật mới và đồng hành với ngành nông nghiệp trong quá trình chuyển sang sản xuất xanh, giảm phát thải”, ông Hiệp nhấn mạnh.

Đây là yếu tố quan trọng bởi mục tiêu của sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp không chỉ dừng lại ở việc giảm chi phí đầu vào. Khi vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, sản xuất theo cùng một quy trình, có kiểm soát vật tư và truy xuất được quá trình canh tác, hạt gạo sẽ có thêm điều kiện tiếp cận những phân khúc thị trường có yêu cầu cao hơn.

Một mắt xích khác cần được thúc đẩy là quản lý rơm rạ. Thay vì đốt đồng hoặc để phụ phẩm phân hủy trong điều kiện ngập nước, rơm có thể được thu gom để làm nguyên liệu sản xuất nấm, thức ăn chăn nuôi hoặc phục vụ các ngành kinh tế tuần hoàn.

Việc doanh nghiệp tham gia thu gom rơm ngay sau máy gặt tại mô hình ở Hòn Đất cho thấy phụ phẩm nông nghiệp hoàn toàn có thể trở thành một phần của chuỗi giá trị thay vì là gánh nặng môi trường sau mỗi vụ thu hoạch.

Theo Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang, giai đoạn trình diễn kỹ thuật tại mô hình cơ bản đã hoàn thành. Bước tiếp theo là tiếp tục tổng kết, hoàn thiện quy trình, nhân rộng diện tích và từng bước xây dựng vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao, phát thải thấp có sự liên kết ổn định giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Đây cũng là yêu cầu đặt ra khi Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL bước vào giai đoạn cần tăng tốc để hoàn thành mục tiêu đến năm 2030.