Giải bài toán chi phí trong nuôi thủy sản bằng dinh dưỡng thông minh

Chuyển từ nuôi theo kinh nghiệm sang quản trị bằng công nghệ

Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ vừa tổ chức hội thảo “Dinh dưỡng thông minh – Sức khỏe chủ động cho thủy sản 4.0” trong khuôn khổ VietAgros 2026. Hội thảo thu hút đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nuôi thủy sản trong vùng ĐBSCL tham dự.

Theo bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, nuôi trồng thủy sản từ lâu là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu nông sản của cả nước, đồng thời là sinh kế của hàng triệu hộ dân vùng ĐBSCL.

Tuy nhiên, ngành thủy sản đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Giá vật tư đầu vào, đặc biệt là thức ăn thủy sản liên tục biến động và hiện chiếm từ 65 – 70% tổng chi phí sản xuất. Cùng với đó là những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, ô nhiễm nguồn nước và các dịch bệnh mới phát sinh làm gia tăng rủi ro cho người nuôi.

Bà Bình nhấn mạnh để phát triển bền vững, ngành thủy sản không thể tiếp tục dựa vào mô hình sản xuất thâm dụng tài nguyên hay kinh nghiệm truyền thống mà cần chuyển mạnh sang hướng nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và ứng dụng công nghệ cao.

“Dinh dưỡng thông minh” và “Sức khỏe chủ động” được xem là những giải pháp cốt lõi của thủy sản 4.0. Trong đó, dinh dưỡng thông minh là việc ứng dụng công nghệ hiện đại, hệ thống cảm biến kết nối vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) để quản lý khẩu phần ăn chính xác cho từng ao nuôi, từng giai đoạn phát triển của thủy sản nuôi.

Cách tiếp cận này giúp kiểm soát hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), giảm thất thoát, hạn chế lượng chất thải hữu cơ phát sinh ra môi trường, từ đó giảm giá thành sản xuất và nâng cao lợi nhuận cho người nuôi.

“Sức khỏe chủ động” là sự thay đổi tư duy từ chữa bệnh sang phòng bệnh. Việc sử dụng chế phẩm sinh học, men vi sinh và các giải pháp tăng cường miễn dịch tự nhiên giúp xây dựng hệ sinh thái ao nuôi ổn định, giảm phụ thuộc vào hóa chất và kháng sinh. Đây cũng là yêu cầu quan trọng để sản phẩm thủy sản Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, sạch ngày càng khắt khe từ thị trường xuất khẩu.

Với vai trò là trung tâm kinh tế, khoa học kỹ thuật của vùng ĐBSCL, TP Cần Thơ đang tích cực thúc đẩy các mô hình đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp. Nghị quyết số 08/2026/NQ-HĐND của HĐND TP Cần Thơ vừa ban hành cũng đã cụ thể hóa nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, HTX, tổ hợp tác và người dân đầu tư ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp.

Dinh dưỡng chính xác – “chìa khóa” giảm chi phí

Các chuyên gia phân tích, dinh dưỡng chính xác đóng vai trò rất quan trọng trong nâng cao hiệu quả nuôi trồng thủy sản. TS Trần Ngọc Thiên Kim, Giám đốc Dinh dưỡng và Hỗ trợ thủy sản khu vực Châu Á của Công ty De Heus Việt Nam cho rằng, dinh dưỡng chính xác không đơn thuần là lựa chọn nguyên liệu tốt mà là nghệ thuật cân bằng giữa nhu cầu dinh dưỡng của vật nuôi, đặc tính nguyên liệu và hiệu quả kinh tế.

Nhu cầu dinh dưỡng của tôm, cá thay đổi theo từng loài, từng giai đoạn sinh trưởng và điều kiện nuôi. Vì vậy, không có một công thức thức ăn nào có thể phù hợp cho tất cả các giai đoạn phát triển.

Để xây dựng khẩu phần dinh dưỡng tối ưu, các doanh nghiệp phải nghiên cứu sâu về khả năng tiêu hóa, hấp thu dưỡng chất của vật nuôi cũng như chất lượng từng loại nguyên liệu. Ngay cả cùng một loại nguyên liệu như bột cá, khả năng tiêu hóa và giá trị dinh dưỡng cũng có thể khác nhau đáng kể giữa các lô hàng.

“Dinh dưỡng chính xác là quá trình cân bằng để vừa đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của vật nuôi, vừa đảm bảo chất lượng nguyên liệu, an toàn thực phẩm và hiệu quả kinh tế”, TS Thiên Kim nhấn mạnh.

Ông Võ Văn Bé, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP Cần Thơ cho biết, dinh dưỡng hiện là khoản chi phí lớn nhất trong nghề nuôi tôm. Đồng thời, nhiều loại bệnh thường gặp, đặc biệt là bệnh đường ruột có liên quan mật thiết đến chế độ dinh dưỡng và cách sử dụng thức ăn.

Theo ông Bé, những năm gần đây, các bệnh nguy hiểm trên tôm vẫn gây nhiều thiệt hại cho người nuôi. Vì vậy, giải pháp hiệu quả nhất là phòng bệnh từ sớm thông qua quản lý dinh dưỡng hợp lý, sử dụng chế phẩm sinh học đúng cách và xây dựng môi trường nuôi ổn định.

Trong khi đó, GS.TS Trần Thị Thanh Hiền, Trường Thủy sản – Đại học Cần Thơ cho rằng thủy sản, đặc biệt là tôm có khả năng hấp thu khoáng trực tiếp từ môi trường nước. Do đó, nhu cầu khoáng chất của tôm không cố định mà thay đổi theo độ mặn và điều kiện môi trường từng vùng nuôi.

Thức ăn thủy sản trong tương lai cần được thiết kế chính xác hơn, phù hợp với từng điều kiện môi trường cụ thể nhằm nâng cao khả năng hấp thu dinh dưỡng và hiệu quả sản xuất. Dù việc này còn gặp nhiều thách thức do chi phí sản xuất cao, nhưng đây là xu hướng tất yếu của ngành thủy sản hiện đại.

“Chuyển đổi sang mô hình dinh dưỡng thông minh – sức khỏe chủ động không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp ngành thủy sản ĐBSCL nâng cao sức cạnh tranh, giảm chi phí sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng đến phát triển bền vững trong kỷ nguyên số” GS.TS Trần Thị Thanh Hiền khẳng định.