Dưỡng rễ khỏe, phòng bệnh sớm cho mai vàng

Những cơn mưa đầu mùa tạo điều kiện thuận lợi để cây mai bật chồi, ra lộc và phát triển cành lá. Tuy nhiên đối với người trồng mai, đây cũng là giai đoạn có ý nghĩa quyết định đến chất lượng mùa hoa Tết.

Thời điểm này, chế độ dinh dưỡng, nước tưới, vệ sinh vườn và quản lý sâu bệnh đều phải được điều chỉnh phù hợp. Chỉ một sai lệch trong quá trình chăm sóc cũng có thể khiến cây phát triển mất cân đối, đọt non kéo dài, bộ rễ suy yếu hoặc mầm hoa phân hóa không đồng đều.

Quản lý dinh dưỡng theo từng giai đoạn

Tại làng mai vàng Bình Lợi (xã Bình Lợi, TP.HCM), các nhà vườn đang chuyển dần từ giai đoạn thúc sinh trưởng sang dưỡng cây. Thay vì tiếp tục kích thích cây ra nhiều đọt non, người trồng tập trung nuôi bộ rễ, làm dày lá, mập cành, tích lũy dinh dưỡng và giữ tán cây thông thoáng.

Theo anh Bùi Ngọc Đức, chủ vườn mai Hữu Đức, nhu cầu dinh dưỡng của cây mai thay đổi theo từng giai đoạn sinh trưởng. Vì vậy, bón phân không chỉ cần đúng loại mà còn phải đúng thời điểm, đúng liều lượng và phù hợp với sức sinh trưởng của từng cây.

Trong tháng 5 âm lịch, nhà vườn đã tiến hành rong lá, tỉa lá già và bấm đọt nhằm kích thích các mầm ngủ ở nách lá phát triển thành chồi mới. Cây được bổ sung NPK kết hợp phân hữu cơ để hỗ trợ bung đọt đồng đều, tăng khả năng phân cành và tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển.

Bước sang tháng 6 âm lịch, khi cơi đọt chính đã dần hoàn thiện, cây bắt đầu chuyển sang giai đoạn chuẩn bị phân hóa mầm hoa. Chế độ dinh dưỡng lúc này cũng phải được điều chỉnh theo hướng hạn chế thúc đạm, tập trung dưỡng rễ, làm mập cành, dày lá và tăng khả năng tích lũy dưỡng chất.

“Bộ rễ khỏe sẽ giúp cây hấp thu nước và dinh dưỡng tốt hơn, từ đó tạo điều kiện để mầm hoa hình thành đồng đều”, anh Đức nói và cho biết, toàn bộ hơn 2.000 chậu mai tại vườn được sử dụng giá thể phối trộn từ xơ dừa, trấu và phân hữu cơ theo tỷ lệ phù hợp. Giá thể vừa giữ được độ ẩm cần thiết, vừa có khả năng thoát nước nhanh, tránh để vùng rễ bị bí hoặc ngập úng trong mùa mưa.

Theo kinh nghiệm của nhà vườn, đến cuối tháng 6 âm lịch, cây mai cần đạt ba yêu cầu cơ bản: bộ lá xanh dày, tán đủ độ phủ nhưng các tầng cành vẫn thông thoáng; cành và chồi khỏe, không bị kéo dài; bộ rễ phát triển tốt, sẵn sàng bước vào giai đoạn hình thành nụ kim từ đầu tháng 7 âm lịch.

Anh Đức lưu ý, sau khi lựa chọn được công thức bón phân phù hợp, người trồng không nên thay đổi liên tục nhiều loại phân trong thời gian ngắn. Việc phối trộn tùy tiện hoặc chuyển đổi công thức thường xuyên có thể khiến cây mất cân đối dinh dưỡng, khó kiểm soát sức sinh trưởng. Điều quan trọng hơn là điều chỉnh liều lượng theo tình trạng từng cây. Cùng một lượng phân, cây khỏe có thể hấp thu tốt, nhưng cây yếu, bộ rễ kém hoặc vừa bị sâu bệnh rất dễ bị sốc, cháy rễ và chậm phục hồi.

Hiệu quả bón phân còn phụ thuộc nhiều vào độ ẩm của giá thể. Trước khi tưới phân, chậu mai nên ở trạng thái hơi ráo. Nếu vừa có mưa lớn, cần chờ mặt giá thể se lại mới tiến hành bón để tránh phân bị pha loãng hoặc rửa trôi.

Sau khi bón phân không nên tưới nước liên tục. Lượng nước quá lớn có thể cuốn dinh dưỡng ra khỏi vùng rễ trước khi cây kịp hấp thu, vừa gây lãng phí vừa làm tăng nguy cơ úng rễ trong mùa mưa.

Theo anh Đức, không chỉ tập trung bón phân, nhà vườn cần chú trọng kiểm soát cỏ dại trên mặt chậu mai. Nếu không được xử lý kịp thời, cỏ sẽ hút một phần đáng kể lượng nước và phân bón trong chậu. Cây mai vì vậy dễ rơi vào tình trạng sinh trưởng chậm, vàng lá, đứng đọt, cành yếu hoặc còi cọc dù nhà vườn vẫn bón phân thường xuyên.

Mặt khác, lớp cỏ mọc dày còn giữ mặt chậu luôn ẩm, cản trở quá trình trao đổi không khí của vùng rễ. Đây là điều kiện thuận lợi để rệp sáp, bọ trĩ, nhện đỏ, tuyến trùng và nấm bệnh phát sinh, đặc biệt trong những đợt mưa kéo dài.

Để giảm nhân công và kiểm soát lượng nước tưới, anh Đức đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt tự động vận hành bằng điện năng lượng mặt trời. Nước và dinh dưỡng được đưa trực tiếp đến vùng rễ giúp hạn chế thất thoát, tiết kiệm phân bón và chủ động hơn khi thời tiết thay đổi. “Trong điều kiện có mưa, thời gian và lưu lượng tưới cần được điều chỉnh kịp thời, không vận hành hệ thống tưới theo một chế độ cố định”, anh khuyến cáo.

Mai siêu bông được dưỡng rễ, chỉnh tán

Không chỉ những giống mai truyền thống, các dòng mai siêu bông có giá trị cao cũng đang bước vào giai đoạn chăm sóc quan trọng.

Theo anh Phạm Hoàng Tiện, chủ vườn mai Lộc Phát, dòng mai siêu bông của vườn nhiều năm qua được khách hàng đặt mua sớm, kể cả trong những thời điểm thị trường mai Tết trầm lắng.

Dòng mai này được tạo ra bằng cách ghép các giống mai mới có hoa lớn lên gốc mai tứ quý. Nhờ sức sinh trưởng mạnh và bộ rễ khỏe của gốc ghép, cây có khả năng phát triển ổn định, chống chịu tốt và giữ hoa bền hơn.

“Khi nở, mỗi bông có đường kính khoảng 7cm, từ 14 – 27 cánh, màu vàng đậm, thường nở thành chùm và có hương thơm nhẹ”, anh Tiện cho biết.

Hiện vườn mai Lộc Phát đang chăm sóc khoảng gần 400 gốc mai siêu bông để phục vụ thị trường Tết. Thời điểm này, cây được bổ sung phân hữu cơ kết hợp chế phẩm dưỡng rễ, đồng thời lặt lá chân và chỉnh sửa tán để kích thích thêm một cơi đọt trước khi bước vào giai đoạn phân hóa mầm hoa.

Theo anh Tiện, phân hữu cơ có tác dụng chậm nhưng tương đối bền, vừa cung cấp dinh dưỡng vừa góp phần cải thiện độ tơi xốp và hệ vi sinh trong giá thể. Tuy nhiên, người trồng cần sử dụng phân đã hoai mục, bón đúng liều và căn cứ vào tình trạng bộ rễ, tránh quan niệm phân hữu cơ có thể sử dụng tùy ý.

“Cây mai muốn phát triển ổn định phải khỏe từ bộ rễ. Khi nền giá thể tốt, dinh dưỡng cân đối và rễ hoạt động hiệu quả, cây sẽ tăng khả năng chống chịu trước những biến động của thời tiết”, anh Tiện nói.

Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP.HCM khuyến cáo, nhà vườn cần thường xuyên kiểm tra mặt dưới lá, đọt non, cành và vùng gốc cây mai để phát hiện sớm sinh vật gây hại, bón phân cân đối, tránh dư đạm, vệ sinh vườn và giữ tán cây thông thoáng.

Khi cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nhà vườn phải tuân thủ nguyên tắc “4 đúng”: đúng thuốc, đúng liều lượng và nồng độ, đúng thời điểm, đúng cách.