Đánh thức tiềm năng ốc hương Quảng Ninh

Từ đảo Thanh Lân (đặc khu Cô Tô) đến phường Đông Mai, nghề nuôi ốc hương đang cho hiệu quả kinh tế cao, mở thêm lựa chọn cho người nuôi thủy sản Quảng Ninh trong bối cảnh nhiều đối tượng nuôi truyền thống đối mặt với không ít khó khăn. Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, thị trường tiêu thụ và quy trình kỹ thuật ngày càng hoàn thiện, ốc hương đang trở thành đối tượng nuôi có giá trị cao của địa phương.

Hiệu quả những mô hình tiên phong

Là một trong những người đầu tiên đưa ốc hương về nuôi tại phường Đông Mai, anh Nguyễn Mạnh Tùng bắt đầu gắn bó với đối tượng nuôi này từ năm 2021. Sau quá trình thử nghiệm ở nhiều điều kiện khác nhau, anh nhận thấy vùng nước nơi đây có độ mặn và nền đáy phù hợp, tạo điều kiện để ốc sinh trưởng tốt.

Hiện anh duy trì 4 ao nuôi với diện tích từ 1.600 – 3.000m2/ao và đã trải qua 4 vụ nuôi thành công. Theo anh Tùng, ốc hương là đối tượng có giá trị kinh tế cao nhưng cũng rất “khó tính”. Thức ăn phải là cá tươi được đánh bắt trong ngày, không sử dụng cá ươn hoặc có dấu hiệu bảo quản bằng hóa chất. Thậm chí mỗi lần cho ăn cũng không nên trộn lẫn nhiều loại cá để tránh làm giảm khả năng bắt mồi của ốc.

Ngoài nguồn thức ăn từ cá tạp, anh còn thử nghiệm bổ sung gan bò có nguồn gốc từ các cơ sở giết mổ được kiểm định và bước đầu ghi nhận kết quả tích cực. Tuy nhiên theo anh Tùng, yếu tố quan trọng nhất vẫn là giữ môi trường đáy ao luôn sạch. Sau mỗi lần cho ăn, công nhân phải thu gom kỹ từng mẩu xương cá, hạn chế phát sinh chất hữu cơ gây ô nhiễm nước, tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển.

“Tôi từng nuôi ốc hương trên bãi triều ở Cô Tô. Khi chuyển sang nuôi trong ao, việc quản lý môi trường chủ động hơn rất nhiều. Đây cũng là yếu tố giúp tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng của ốc ổn định hơn”, anh Tùng chia sẻ.

Theo kinh nghiệm của người nuôi, ốc hương mất khoảng 6 – 7 tháng để đạt kích cỡ thương phẩm. Anh lựa chọn nuôi nghịch vụ, thả giống từ khoảng tháng 10 dương lịch và thu hoạch vào giai đoạn tháng 5 đến tháng 7 năm sau – thời điểm giá bán thường ở mức cao.

Với diện tích từ 1.600 – 3.000m2/ao, mỗi ao có thể đạt sản lượng khoảng 7 tấn/vụ. Thời điểm cao điểm tiêu thụ, ốc cỡ 100 – 120 con/kg được thương lái thu mua ngay tại đầm với giá 350.000 – 360.000 đồng/kg.

Theo anh Tùng, so với nuôi tôm, ốc hương có mức độ rủi ro thấp hơn nếu quản lý tốt môi trường và nguồn thức ăn. Trong bối cảnh nghề nuôi tôm chịu nhiều áp lực dịch bệnh và chi phí sản xuất, ốc hương là đối tượng đáng để người dân nghiên cứu phát triển.

Cũng tại đặc khu Cô Tô, mô hình nuôi ốc hương của anh Đồng Sỹ Nguyên là điển hình trong việc mạnh dạn chuyển đổi đối tượng nuôi. Những ngày đầu, khó khăn lớn nhất của anh là thiếu thông tin kỹ thuật và nguồn giống chất lượng. Con giống phải đặt từ các cơ sở uy tín ở Nha Trang hoặc Phú Yên, vận chuyển bằng đường hàng không nên chi phí khá lớn.

Không chờ đợi, anh chủ động tìm hiểu qua tài liệu chuyên ngành, internet và kết nối với các chuyên gia để từng bước hoàn thiện quy trình nuôi phù hợp với điều kiện vùng biển Cô Tô.

Sau hơn 3 năm, từ quy mô khoảng 1.000m2 gồm 24 bể nuôi và 2 ao bạt với tổng mức đầu tư khoảng 1 tỷ đồng, mô hình của anh đã duy trì sản lượng 3 – 5 tấn ốc hương mỗi năm. Sản phẩm được tiêu thụ chủ yếu tại Cô Tô và một phần đưa vào đất liền phục vụ các nhà hàng hải sản với giá bán dao động từ 250.000 – 400.000 đồng/kg tùy kích cỡ.

Theo anh Nguyên, thời gian tới gia đình dự kiến mở rộng diện tích lên 10.000 – 15.000m2 nếu có đủ nguồn vốn, hướng tới quy mô sản xuất từ 50 – 100 tấn mỗi năm.

Tiềm năng lớn từ lợi thế tự nhiên và thị trường

Không chỉ ghi nhận hiệu quả từ các hộ dân, ngành chuyên môn cũng đánh giá cao triển vọng phát triển đối tượng nuôi này.

Ông Nguyễn Ngọc Đạt (Trung tâm Khuyến nông và Quản lý, Bảo vệ phát triển rừng tỉnh Quảng Ninh) cho biết, năm 2025, đơn vị đã triển khai mô hình nuôi ốc hương thương phẩm tại xã Thanh Lân trên diện tích 1ha. Kết quả bước đầu cho thấy mô hình giúp người dân tăng thu nhập khoảng 30% so với nhiều đối tượng nuôi truyền thống tại địa phương.

Từ kết quả đó, năm 2026, Trung tâm tiếp tục định hướng nhân rộng mô hình, đồng thời tăng cường tư vấn, chuyển giao quy trình kỹ thuật để người dân lựa chọn con giống sạch bệnh, áp dụng phương pháp nuôi thân thiện với môi trường, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo ông Đạt, người nuôi cần đặc biệt chú trọng lựa chọn giống từ các cơ sở được cấp phép, có nguồn gốc rõ ràng và được kiểm dịch đầy đủ. Quá trình vận chuyển phải nhanh, hạn chế làm giảm sức khỏe con giống. Bên cạnh đó, khu vực nuôi cần bảo đảm nguồn nước sạch, cách xa các khu vực có nguy cơ ô nhiễm và tuân thủ nghiêm các yêu cầu kỹ thuật về môi trường.

Đối với thức ăn, việc sử dụng nguồn nguyên liệu tươi, sạch là yêu cầu bắt buộc nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Đây cũng là yếu tố quyết định đến chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế của cả vụ nuôi.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn, Quảng Ninh sở hữu nhiều lợi thế để phát triển nuôi ốc hương. Ngoài điều kiện tự nhiên thuận lợi với vùng nước biển có độ mặn ổn định, địa phương còn có thị trường tiêu thụ rộng nhờ ngành du lịch phát triển mạnh và lợi thế giáp Trung Quốc – nơi có nhu cầu lớn đối với các sản phẩm hải sản chất lượng cao.

Ông Đỗ Đình Minh, Chi cục trưởng Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư Quảng Ninh cho biết, tỉnh đang đẩy mạnh quản lý diện tích nuôi biển theo hướng bền vững, đồng thời khuyến khích nhân rộng các mô hình nuôi công nghệ cao, thân thiện với môi trường, ưu tiên phát triển những đối tượng thủy sản chủ lực có giá trị kinh tế cao và phù hợp với điều kiện từng vùng biển.

Thực tế từ những mô hình tiên phong cho thấy khi người nuôi làm chủ kỹ thuật, kiểm soát tốt môi trường và lựa chọn đúng thị trường, ốc hương hoàn toàn có thể trở thành hướng sản xuất hiệu quả. Đây không chỉ là cơ hội nâng cao thu nhập cho người dân ven biển mà còn góp phần đa dạng hóa cơ cấu nuôi trồng thủy sản, tạo thêm động lực phát triển kinh tế biển bền vững ở Quảng Ninh.

Tháng 1/2025, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Kế hoạch số 20/KH-UBND về quy hoạch, quản lý, bảo tồn và khai thác nguồn lợi thủy sản đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Hiện toàn tỉnh có trên 32.000ha nuôi trồng thủy sản, gồm hơn 21.000ha nuôi trong đất liền và trên 10.000ha nuôi biển.