Canh tác xanh, giảm rác độc

Thay đổi thói quen, chuyển cách canh tác

Trên vùng đất đỏ bazan của thôn Tân Bắc, xã Ea Knuếc, tỉnh Đắk Lắk, anh Hoàng Trọng Cường bước giữa vườn sầu riêng đang vào đợt chăm sóc hoa. Điều anh trăn trở không chỉ là sâu bệnh hay đầu ra, mà còn là cách xử lý những vỏ chai, bao gói thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) sau mỗi lần sử dụng.

Trước đây, cũng như nhiều hộ khác, anh thường gom lại rồi đốt hoặc bỏ ở góc vườn. Khi ưu tiên lớn nhất vẫn là năng suất, ít ai nghĩ những bao gói thuốc BVTV cần được tách riêng và xử lý đúng cách. Nhưng sau nhiều buổi tập huấn về sản xuất an toàn, cùng với yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, anh bắt đầu thay đổi.

Không chỉ dừng ở việc thu gom, anh Cường còn giảm dần việc sử dụng thuốc hóa học, chuyển sang các giải pháp sinh học và tăng sử dụng phân hữu cơ. Khi lượng thuốc giảm, lượng bao gói phát sinh cũng ít đi, giúp môi trường sản xuất bớt áp lực. “Làm theo cách này, cây vẫn phát triển ổn định mà mình cũng yên tâm hơn”, anh Cường chia sẻ.

Từ thay đổi trong cách xử lý rác, cách làm nông của anh Cường dần chuyển sang hướng bền vững hơn. Việc giảm phụ thuộc vào thuốc hóa học không chỉ giúp giảm rác thải nguy hại mà còn góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm.

Ở Lâm Đồng, hướng đi này được thể hiện rõ hơn trong các mô hình canh tác hữu cơ. Tại phường Đông Gia Nghĩa, ông Trần Quang Đông lựa chọn chuyển đổi phương thức sản xuất trên vườn cây ăn trái của gia đình. Thay vì phụ thuộc vào phân bón hóa học và thuốc BVTV, ông sử dụng phân hữu cơ ủ từ phụ phẩm nông nghiệp, kết hợp các biện pháp sinh học như bẫy pheromone, nuôi thiên địch để phòng trừ sâu bệnh.

“Có thời điểm từng muốn bỏ cuộc vì chi phí tăng cao, trong khi năng suất sản phẩm hữu cơ chưa thể bằng cách làm truyền thống. Nhưng mỗi lần nghĩ đến việc phải quay lại thuốc hóa học lại không đành lòng. Thuốc phun thì cây nhanh lớn, nhưng đất sẽ chết dần, trái cũng mất đi hương vị riêng. Mình ăn còn thấy đắng chát trong lòng, huống gì bán cho người khác”, ông Đông trải lòng.

Nhờ cách làm này, lượng thuốc BVTV sử dụng giảm đáng kể, kéo theo lượng bao gói, chai lọ phát sinh cũng ít hơn. Theo ông Đông, làm hữu cơ ban đầu vất vả và chi phí cao, nhưng đổi lại đất được cải thiện, sản phẩm an toàn hơn và đầu ra ổn định. Quan trọng hơn, cách làm này giúp giảm rác thải nguy hại ngay từ khâu sản xuất.

Việc chuyển tư duy canh tác sang hướng hữu cơ không chỉ giúp giảm lượng thuốc BVTV và bao gói phát sinh mà còn là chiến lược bền vững trong cạnh tranh thị trường. Khi nông dân chủ động sử dụng phân bón vi sinh, áp dụng các biện pháp sinh học kiểm soát sâu bệnh và giữ đất, nước sạch, chi phí về xử lý rác thải nguy hại giảm đáng kể.

Bên cạnh đó, sản phẩm hữu cơ có giá trị cao hơn, đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm, tạo lợi thế cạnh tranh, đồng thời củng cố ý thức bảo vệ môi trường từ từng hộ nông dân. Hướng đi này vừa bảo vệ đất đai, vừa giúp người nông dân duy trì sản xuất lâu dài và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Ý thức nâng lên nhưng vẫn cần đồng bộ giải pháp

Tại các vùng sản xuất ở Lâm Đồng, việc thu gom bao gói thuốc BVTV sau sử dụng đã dần trở thành thói quen của nhiều hộ dân. Trên các cánh đồng, trong khu nhà kính hay dọc các tuyến đường nội đồng, những bể chứa và thùng rác chuyên dụng được bố trí ngày càng nhiều, tạo điều kiện để người dân chủ động thu gom thay vì xử lý tùy tiện như trước.

Anh Lê Văn Hoàng, nông dân trồng hoa tại khu vực Thái Phiên cho biết gia đình đã duy trì việc gom riêng bao gói thuốc BVTV sau mỗi lần sử dụng. “Trước đây nhiều người đốt hoặc bỏ lại trong vườn, giờ thì mình gom lại, mang ra bể chứa. Làm riết thành quen, thấy cũng không khó”, anh Hoàng nói.

Theo anh Hoàng, khi có sẵn điểm thu gom gần khu sản xuất, người dân thuận tiện hơn trong việc xử lý rác thải. Không chỉ riêng gia đình ông, nhiều hộ xung quanh cũng đã hình thành thói quen tương tự, góp phần làm cho khu sản xuất sạch sẽ hơn, giảm mùi hóa chất và tình trạng rác thải tồn đọng.

Tương tự, gia đình ông Đỗ Ngọc Lâm ở tổ dân phố Huỳnh Tấn Phát, phường Xuân Trường – Đà Lạt canh tác hơn 1,8ha hoa cúc. Trung bình mỗi vụ kéo dài khoảng 3 tháng, chi phí thuốc BVTV và phân bón cho 1.000m2 lên tới 25 – 30 triệu đồng, đồng nghĩa với lượng bao gói thải ra không hề nhỏ.

Theo ông Lâm, trước đây những vỏ chai, bao bì này thường bị bỏ tạm trong vườn hoặc đốt, vô hình trung gây ô nhiễm đất, nước và không khí. Sau các đợt tuyên truyền, hướng dẫn của chính quyền địa phương cũng như ngành nông nghiệp và môi trường, nay cách làm đã thay đổi. Anh Lâm chủ động thu gom ngay sau mỗi lần phun xịt, phân loại riêng từng loại bao gói và cho vào các bao chứa riêng. Khi đầy, anh mang ra các bể chứa, thùng thu gom được đặt tại khu sản xuất gần vườn, đảm bảo rác thải không còn lưu lại trên đồng ruộng.

“Việc thu gom và phân loại rác thải thuốc BVTV không quá mất công, vì vậy nên hình thành thói quen xử lý ngay từ đầu. Khu vườn của gia đình giờ gọn gàng, không còn mùi hóa chất tồn đọng. Nếu để tùy tiện, chúng sẽ ảnh hưởng đến đất, nước và sức khỏe của chính mình cũng như những người xung quanh”, ông Lâm nói.

Bà Vũ Thị Thúy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng cho biết, rác thải thuốc BVTV là chất thải nguy hại nên việc thu gom, vận chuyển và xử lý phải thực hiện đúng quy định. Thời gian qua, ngành nông nghiệp đã lồng ghép công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân thu gom rác thải thuốc BVTV vào các hoạt động chuyên môn. Nhiều địa phương đã xây dựng bể chứa, tổ chức thu gom và hợp đồng với đơn vị đủ điều kiện để xử lý.

“Xây dựng hệ thống bể chứa và thùng rác chuyên dụng đã góp phần giảm đáng kể lượng bao gói thuốc BVTV phát tán ra môi trường. Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân thu gom đúng cách, đồng thời tổ chức thu gom, vận chuyển và xử lý theo định kỳ”, bà Thuý cho biết.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk cũng nhìn nhận, ý thức của người dân đã có chuyển biến tích cực so với trước. Nhiều hộ đã chủ động thu gom, không còn vứt bỏ bừa bãi rác thải thuốc BVTV như trước. Tuy vậy, khó khăn hiện nay là hệ thống thu gom và xử lý chưa đồng bộ, một số nơi thiếu kinh phí duy trì hoạt động, dẫn đến việc thu gom chưa thường xuyên.

Thời gian tới, Sở sẽ tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nhân rộng các mô hình thu gom hiệu quả, đồng thời khuyến khích người dân giảm sử dụng thuốc hóa học, chuyển sang các giải pháp sinh học nhằm giảm lượng rác thải phát sinh.

Theo báo cáo kết quả triển khai thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải thuốc BVTV trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh đã xây dựng được 23 kho lưu chứa tạm thời và 4.810 bể chứa bao gói thuốc BVTV. Trong đó 3.980 bể còn sử dụng, 830 bể đã xuống cấp, hư hỏng. Năm 2025, lượng rác thải thuốc BVTV được thu gom, xử lý đúng quy định đạt 103,02 tấn trên tổng số 267 tấn phát sinh, tương đương 38,6%, tổng kinh phí thực hiện hơn 4 tỷ đồng.