An Giang bàn hướng biến 7 triệu tấn rơm mỗi năm thành giá trị xanh

Sáng 8/4, tại phường Rạch Giá, Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang phối hợp với Viện Nghiên cứu lúa Quốc tế (IRRI) tổ chức hội thảo tham vấn đánh giá tiềm năng áp dụng thực hành quản lý rơm giảm phát thải trên địa bàn tỉnh.

Sự kiện quy tụ đại diện cơ quan chuyên môn, hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân nhằm nhìn nhận thực trạng xử lý rơm rạ sau thu hoạch và đề xuất giải pháp phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững.

An Giang đang vào cao điểm thu hoạch lúa vụ đông xuân 2025 – 2026 với hơn 323.000ha đã thu hoạch, năng suất đạt 7,78 tấn/ha, tăng 2,25% so với kế hoạch. Đi cùng kết quả này là lượng rơm rạ phát sinh rất lớn. Mỗi năm An Giang tạo ra khoảng 7 triệu tấn rơm. Nguồn sinh khối dồi dào này nếu được quản lý hiệu quả sẽ trở thành tài nguyên quan trọng.

Theo ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, quản lý rơm rạ bền vững không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn mở ra hướng hình thành chuỗi giá trị mới trong sản xuất lúa. Ngành nông nghiệp đang hướng tới xây dựng phương pháp đánh giá tiềm năng cơ giới hóa thu gom rơm rạ, xác định khu vực ưu tiên để đầu tư, phục vụ mục tiêu sản xuất lúa phát thải thấp.

Dù được đánh giá có giá trị, song rơm rạ hiện vẫn chưa được tận dụng đúng mức. Theo khảo sát của Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang, hơn 26,3% lượng rơm rạ vẫn bị đốt trực tiếp ngoài đồng, gây ô nhiễm không khí và làm mất nguồn hữu cơ quý cho đất. Ở những nơi không đốt, việc vùi rơm xuống ruộng ngập nước nhưng không xử lý vi sinh cũng làm phát sinh khí mê-tan, góp phần gia tăng phát thải khí nhà kính.

Theo ông Lê Văn Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang, rơm rạ hoàn toàn có thể trở thành nguyên liệu có giá trị nếu được tổ chức thu gom và sử dụng hợp lý. Rơm có thể dùng trồng nấm, sản xuất phân hữu cơ, làm thức ăn chăn nuôi, viên nén sinh khối hoặc nguyên liệu cho các sản phẩm sinh học. Trung bình 1 tấn rơm khô có thể tạo ra khoảng 100kg nấm tươi, phần bã tiếp tục quay lại cải tạo đất, góp phần hình thành vòng tuần hoàn trong sản xuất nông nghiệp.

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn hiện nay là chi phí thu gom và điều kiện cơ giới hóa. Theo các chuyên gia IRRI, tỷ lệ thu gom rơm rạ tại An Giang chỉ đạt khoảng 8 – 22% tùy thời điểm. Giá rơm tại ruộng khoảng 27.000 đồng/cuộn, trong khi chi phí đầu tư máy cuộn rơm lên tới hơn 400 triệu đồng, chưa kể chi phí vận hành và vận chuyển. Điều kiện mặt ruộng như độ ẩm, độ lún hay hệ thống kênh mương cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng cơ giới hóa.

Trong bối cảnh đó, Nghị định số 112/2026/NĐ-CP ngày 1/4/2026 được kỳ vọng mở ra hướng đi mới khi gắn quản lý rơm rạ với thị trường carbon. Với khoảng 8,7 triệu tấn rơm rạ mỗi năm, An Giang có tiềm năng tạo ra từ 8 – 15 triệu tấn CO₂ tương đương. Nếu không đốt rơm, không vùi rơm ngập nước tùy tiện, nông dân và hợp tác xã có thể tham gia thị trường tín chỉ carbon, tạo thêm nguồn thu để bù đắp chi phí sản xuất.

Đây là bước chuyển từ tư duy xử lý phụ phẩm sang khai thác tài nguyên, tạo động lực kinh tế để thay đổi tập quán canh tác. Quản lý rơm rạ vì vậy không còn là câu chuyện môi trường đơn thuần mà trở thành giải pháp nâng cao giá trị hạt gạo, tăng sức cạnh tranh của nông sản trên thị trường quốc tế.

Để đạt mục tiêu đến năm 2030 thu gom, tái sử dụng 100% rơm rạ, các chuyên gia cho rằng An Giang cần đẩy mạnh cơ giới hóa, xây dựng bản đồ tiềm năng thu gom, phát triển hệ thống logistics rơm rạ quy mô vùng. Đồng thời tăng cường liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân để đưa công nghệ xử lý vi sinh, sản xuất than sinh học vào thực tiễn với chi phí hợp lý, góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững cho ĐBSCL.