Cà phê Arabica Sơn La sung sức nhờ quy trình canh tác thông minh

Sơn La hiện là vùng trồng cà phê Arabica lớn nhất nước với 33.628ha, diện tích cho thu hoạch gần 20.000ha, sản lượng mỗi năm khoảng 37.700 tấn cà phê nhân. Không chỉ là cây trồng chủ lực, cà phê còn tạo sinh kế và thu nhập ổn định cho hàng chục nghìn hộ dân trên miền đất dốc.

Tuy nhiên, trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, cùng với thực trạng nhiều diện tích cà phê già cỗi, năng suất suy giảm, yêu cầu đổi mới phương thức canh tác theo hướng xanh, tiết kiệm tài nguyên và thích ứng với thời tiết cực đoan luôn là vấn đề cấp thiết.

Để đồng hành cùng người trồng cà phê trong quá trình chuyển đổi, tháng 2/2026, Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số tỉnh Sơn La phối hợp với Hội Nông dân tỉnh và Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai mô hình “Canh tác cà phê thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu” tại bản Hưng Nhân, xã Bình Thuận trên diện tích 3,1ha.

Khác với cách hỗ trợ truyền thống chỉ tập trung vào vật tư đầu vào, mô hình được triển khai theo hướng đồng bộ từ xây dựng quy trình kỹ thuật, chuyển giao tiến bộ khoa học đến hướng dẫn thực hành ngay tại vườn. Cán bộ kỹ thuật trực tiếp cùng người dân theo dõi quá trình sinh trưởng của cây, kịp thời hướng dẫn điều chỉnh quy trình chăm sóc phù hợp với từng thời kỳ phát triển, từng bước hình thành phương thức canh tác khoa học và bền vững.

Chị Nguyễn Huyền Trang, cán bộ Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số tỉnh Sơn La cho biết: Điểm nhấn của mô hình là đặt nông dân vào vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi. Thay vì sản xuất theo kinh nghiệm, các hộ tham gia được hướng dẫn bài bản từ khâu cắt tỉa tạo tán, quản lý dinh dưỡng, tưới nước tiết kiệm đến quản lý sâu bệnh hại và chăm sóc cây theo từng giai đoạn sinh trưởng. Các giải pháp đều hướng tới mục tiêu sử dụng hiệu quả nguồn nước, phân bón, giảm chi phí sản xuất nhưng vẫn bảo đảm năng suất, chất lượng vườn cây.

Song song đó, Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền Ninh Bình hỗ trợ các dòng phân bón chuyên dùng và giải pháp dinh dưỡng phù hợp cho từng giai đoạn, góp phần nâng cao khả năng chống chịu của cây cà phê trước điều kiện thời tiết bất lợi. Việc đồng hành xuyên suốt của cán bộ kỹ thuật giúp những khó khăn phát sinh trong quá trình sản xuất được tháo gỡ kịp thời, tạo sự yên tâm để người dân mạnh dạn thay đổi tập quán canh tác, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.

Sau hơn 4 tháng triển khai, mô hình bước đầu ghi nhận những kết quả tích cực. Theo đánh giá của cán bộ kỹ thuật, các vườn cà phê đều sinh trưởng tốt, bộ lá xanh dày, cây phát triển đồng đều, tỷ lệ đậu quả cao. Mặc dù cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ về năng suất và hiệu quả kinh tế, song những tín hiệu ban đầu cho thấy đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh ngành cà phê đang chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu.

Không chỉ mang lại hiệu quả về mặt kỹ thuật, mô hình còn tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức của người sản xuất. Từ chỗ canh tác chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, nhiều hộ dân đã chủ động áp dụng quy trình kỹ thuật mới, chú trọng cân đối dinh dưỡng, sử dụng phân bón hiệu quả, tiết kiệm nước tưới và quan tâm hơn đến bảo vệ độ phì của đất. 

Là một trong 3 hộ tham gia mô hình với diện tích 1,4ha cà phê, bà Bùi Thị Hằng ở bản Hưng Nhân, xã Bình Thuận cho biết, trước đây gia đình chỉ bón phân một năm một lần, năng suất chưa cao, tỷ lệ hạt lép nhiều. Khi tham gia mô hình, gia đình được hỗ trợ phân bón và hướng dẫn chia thành ba lần bón, đồng thời được cán bộ khuyến nông hướng dẫn cắt tỉa cành, phòng trừ sâu bệnh theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây.

“Đến nay gia đình đã hoàn thành hai đợt bón phân dưới sự hướng dẫn, giám sát của cán bộ kỹ thuật. Qua theo dõi thực tế, tôi thấy quả phát triển to và đồng đều hơn, không còn hiện tượng rụng quả non như những năm trước”, bà Hằng chia sẻ.

Từ những kết quả bước đầu, mô hình cho thấy hiệu quả của sự gắn kết giữa cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp và nông dân trong chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. Đây là tiền đề để tiếp tục hoàn thiện, nhân rộng các mô hình canh tác cà phê thông minh, góp phần xây dựng vùng nguyên liệu chất lượng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời nâng cao sức cạnh tranh, đưa ngành cà phê Sơn La phát triển theo hướng xanh và bền vững.