Mở hướng phát triển kinh tế và du lịch từ trồng sen sinh thái

Những năm gần đây, một số địa phương thuộc huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái cũ như Vân Hội, Việt Hồng, Việt Thành, nhiều hộ dân đã chủ động đưa cây sen vào trồng trên ao, đầm với kỳ vọng phát triển kinh tế kết hợp làm du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, phong trào này chủ yếu mang tính tự phát, diện tích canh tác còn manh mún, nhỏ lẻ. Thêm vào đó, các giống sen hầu hết do người dân tự tìm hiểu và lựa chọn theo kinh nghiệm, chưa có sự đánh giá bài bản về sự thích nghi sinh thái nên năng suất, chất lượng hoa và hạt không đồng đều, hiệu quả kinh tế thấp.

Đứng trước thực trạng đó, nhằm khai thác tối đa tiềm năng diện tích ao, đầm, ruộng lầy bỏ hoang, một hướng đi mới quy mô và khoa học hơn đã được mở ra. Tại các xã Quy Mông, Việt Hồng và Trấn Yên (tỉnh Lào Cai), những diện tích đất trũng đang được triển khai thành vùng trồng sen sinh thái. Việc mạnh dạn đưa các giống sen mới vào trồng thử nghiệm không chỉ là bước đi nhằm giải bài toán tận dụng quỹ đất mà còn mở ra hi vọng mới cho phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị, gắn liền với du lịch sinh thái trong tương lai gần.

Mới đây, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển hoa, cây cảnh (thuộc Viện Nghiên cứu Rau quả) đã phối hợp cùng chính quyền các xã Quy Mông, Việt Hồng và Trấn Yên triển khai mô hình trồng khảo nghiệm các giống sen mới trên quy mô 4ha. Trong đó xã Quy Mông thực hiện 2ha, xã Trấn Yên và Việt Hồng mỗi địa phương thực hiện 1ha. Các giống sen được đưa vào khảo nghiệm đều có khả năng sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện đất trũng, đất phù sa và nguồn nước dồi dào sẵn có.

PGS.TS Đặng Văn Đông – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả cho biết, việc khảo nghiệm các giống sen mới tại địa phương nhằm đánh giá khả năng thích nghi, năng suất, chất lượng cũng như tiềm năng phát triển thành sản phẩm hàng hóa. Trên cơ sở đó, sẽ lựa chọn các giống phù hợp để khuyến cáo nhân rộng, gắn với xây dựng vùng sản xuất tập trung và phát triển du lịch sinh thái.

Điểm nổi bật nhất của mô hình không chỉ dừng lại ở việc phủ xanh đất trống mà nằm ở sự đầu tư bài bản, khắc phục triệt để tình trạng tự mò mẫm chọn giống của người dân trước đây. Mô hình đưa vào thử nghiệm 7 giống sen mới gồm Quan âm, Mặt bằng, Super, Son môi, Bách diệp, Ánh hồng và Vân đài.

Sự đa dạng về giống nhằm tạo ra chuỗi giá trị kinh tế toàn diện. Theo đó, nhóm sen lấy hoa sẽ đóng vai trò chủ đạo trong việc kiến tạo cảnh quan, phục vụ du lịch sinh thái và nhu cầu trang trí, thưởng lãm. Nhóm sen lấy hạt và lấy ngó được tập trung phát triển để trở thành nguồn cung cấp nguyên liệu cho chế biến thực phẩm cao cấp cũng như nguồn rau sạch được thị trường ưa chuộng.

Mô hình còn đưa vào các giống sen lấy củ nhằm tạo ra các sản phẩm hàng hóa đặc trưng mang lại giá trị gia tăng cao, đồng thời tận dụng tối đa nhóm sen lấy lá để phục vụ cho nghệ thuật, ẩm thực và lĩnh vực y học cổ truyền. Cách làm bài bản, khép kín này giúp đa dạng hóa sản phẩm, không bị phụ thuộc vào một đầu ra duy nhất, từ đó tối ưu hóa thu nhập trên cùng một diện tích canh tác.

Để biến những đầm lầy kém hiệu quả thành những cánh đồng sen bạt ngàn, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển hoa, cây cảnh đã hỗ trợ nguồn giống đạt chuẩn, vật tư nông nghiệp và thuốc bảo vệ thực vật. Các cán bộ kỹ thuật trực tiếp xuống tận ruộng, phối hợp cùng trung tâm dịch vụ tổng hợp các xã hướng dẫn người dân kỹ thuật trồng, chăm sóc và theo dõi sát sao từng giai đoạn sinh trưởng của cây sen.

Bà Nguyễn Thị Tuyết Nga, Chủ tịch Hội Nông dân xã Trấn Yên cho biết, mô hình trồng sen không chỉ góp phần chuyển đổi diện tích đất kém hiệu quả sang cây trồng có giá trị mà còn tạo cảnh quan, thu hút khách du lịch. Đây là hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên và định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với dịch vụ của địa phương. Tại các thôn thực hiện mô hình, khí thế lao động diễn ra vô cùng sôi nổi. Người dân chủ động dọn dẹp, vệ sinh sạch cỏ dại, làm đất kỹ lưỡng và xử lý triệt để mầm bệnh giúp sen vươn lên.

Ông Nguyễn Văn Huân – hộ dân trực tiếp tham gia mô hình trồng hơn 1ha sen tại thôn Minh Phú, xã Việt Hồng bộc bạch: “Gia đình tôi rất phấn khởi khi được hỗ trợ giống và kỹ thuật. Sen dễ trồng, phù hợp với chân ruộng trũng trước đây bỏ hoang. Nếu phát triển tốt, không chỉ có thu nhập từ bán sản phẩm như hoa, lá, hạt… mà còn có thể kết hợp làm du lịch để thu hút khách đến tham quan, chụp ảnh”.

Cây sen phát triển nhanh, chỉ sau trồng từ 1,5 – 2 tháng sẽ nở hoa. Vào mùa hè này, những ao, ruộng, đầm lầy úng trũng trước đây sẽ biến thành những thảm lụa xanh biếc, điểm xuyết những đóa sen vươn mình tỏa hương thơm ngát. Cảnh quan tuyệt đẹp này sẽ trở thành điểm nhấn thu hút du khách tới trải nghiệm. Hi vọng mô hình trồng sen sinh thái sẽ là đòn bẩy vững chắc để nâng cao đời sống người dân, từng bước góp phần đánh thức tiềm năng du lịch trên vùng đất khó.