Hái tiền từ ruộng trũng nhờ trồng sen

Từ những thửa ruộng trũng, sản xuất lúa kém hiệu quả, thậm chí bị bỏ hoang nhiều năm, cây sen đang mở hướng sản xuất mới cho nông dân Thanh Hóa. Không đòi hỏi nhiều công chăm sóc, lại có thể khai thác nhiều sản phẩm từ hoa, hạt đến củ, cây sen giúp những diện tích đất khó sản xuất tạo ra nguồn thu đáng kể.

Tại tổ dân phố Tâm Quý, phường Quảng Phú, bà Hoàng Thị Luân đang canh tác hơn 1 mẫu sen lấy củ và khoảng 2 mẫu sen lấy hoa, hạt. Cách đây vài năm, nhận thấy quỹ đất sản xuất nông nghiệp bỏ phí do canh tác kém hiệu quả, bà mạnh dạn nhận lại, cải tạo mặt ruộng, đưa cây sen xuống trồng.

Theo bà Luân, so với nhiều cây trồng khác, sen không quá khó chăm sóc. Sau khi cải tạo mặt ruộng, xuống giống, công việc chủ yếu là điều tiết mực nước, bón phân và theo dõi sâu bệnh trong giai đoạn đầu vụ. Khi cây đã bén rễ, phát triển ổn định, người trồng không phải thường xuyên chăm sóc mà chủ yếu tập trung cho khâu thu hoạch.

Ưu điểm của cây sen là có thể tận dụng nhiều bộ phận để tạo ra sản phẩm, từ đó tăng nguồn thu cho người trồng. Với sen lấy hoa, hoa được thu hoạch khi đạt độ nở phù hợp. Với sen lấy hạt, hoa được giữ lại để phát triển thành đài và kết hạt, sau đó thu hoạch khi hạt đủ già. Sen lấy củ thì phần thân, rễ nằm dưới bùn được khai thác làm sản phẩm chính. Ngoài ra, lá sen và một số bộ phận khác cũng có thể tận dụng để bán hoặc chế biến thành các sản phẩm khác.

Theo bà Luân, sen có thể bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng 6 tháng kể từ khi xuống giống. Sau khi hoa nở rộ, cây sen bước vào giai đoạn nuôi hạt. Đây cũng là thời điểm người trồng bắt đầu bước vào vụ thu hoạch kéo dài khoảng 2 tháng, từ giữa tháng 6 đến giữa tháng 8 hoặc tháng 9 tùy thời điểm xuống giống.

“Trồng sen so với lúa, khoai, ngô lãi hơn nhiều. Sen không mất quá nhiều công chăm sóc, ít sâu bệnh, cho nhiều sản phẩm. Hoa bán được, hạt bán được, củ cũng có người mua”, bà Luân chia sẻ.

Không chỉ tận dụng những diện tích ruộng bỏ hoang, nhiều hộ còn mạnh dạn đầu tư cải tạo những vùng đất trũng để hình thành vùng sen chuyên canh. Chị Trương Thị Nga (tổ dân phố Tâm Quý, phường Quảng Phú) cho biết, hiện gia đình có hơn 4 mẫu sen, chủ yếu lấy củ.

Khác với sen lấy hạt, trồng sen lấy củ đòi hỏi chú trọng khâu cải tạo nền đất. Để có vùng trồng, chị Nga đầu tư lót bạt đáy, phủ đất phía trên nhằm giữ nước, kiểm soát độ sâu của tầng đất và tạo thuận lợi khi thu hoạch củ. Dù khoản đầu tư ban đầu khá lớn nhưng theo chị Nga, cây sen cho thu hoạch trong nhiều năm, nhanh gỡ vốn và không phải năm nào cũng phải đầu tư lại từ đầu như một số cây trồng ngắn ngày. “Năm nay sen được mùa. Nhờ trồng sen, cuộc sống gia đình khá giả hơn, có tiền lo cho con ăn học”, chị Nga chia sẻ.

Vụ sen năm nay, gia đình chị Nga trồng hơn 4 mẫu, tương đương khoảng 2 ha, chủ yếu lấy củ, hạt. Sau khi trừ chi phí, gia đình lãi gần 100 triệu đồng, gấp nhiều lần so với cây trồng ngắn ngày khác. Sen hiện chủ yếu được tiêu thụ thông qua thương lái thu mua trực tiếp tại vùng trồng. Bên cạnh đó, một số hộ dân chủ động mang sản phẩm như hoa, hạt và củ sen đến bán tại các chợ dân sinh trên địa bàn.

Nhìn bên ngoài, công việc thu hoạch sen có vẻ đơn giản nhưng thực tế khá vất vả. Người lao động phải lội xuống đầm, lựa từng đài sen đủ độ già, hái lên rồi đưa về tách hạt. Những người có kinh nghiệm có thể làm nhanh hơn, nhưng để có được hạt sen đẹp, ít dập vỡ phụ thuộc nhiều vào sự khéo léo của người sơ chế. Sau khi tách khỏi đài, hạt được bóc lớp vỏ lụa, thông tâm, làm sạch rồi đóng gói bán thương phẩm.

Sen không chỉ là cây trồng có giá trị về cảnh quan mà còn được sử dụng rộng rãi trong đời sống, từ hoa dùng để trang trí, ướp trà, hạt làm thực phẩm đến củ sen được chế biến thành nhiều món ăn. Đặc biệt, hạt sen còn được sử dụng làm nguyên liệu trong các sản phẩm dinh dưỡng và chế biến thực phẩm. Nhờ có nhiều bộ phận có thể khai thác, cây sen tạo ra nhiều nguồn thu trên cùng một diện tích.

Chị Nga cho biết, hạt sen tươi nguyên vỏ hiện có giá khoảng 50.000 đồng/kg, trong khi hạt sau khi bóc vỏ, thông tâm có thể đạt khoảng 200.000 đồng/kg. Củ sen hiện được bán với giá khoảng 35.000 đồng/kg. Các sản phẩm này hiện được thị trường khá ưa chuộng và tiêu thụ dễ dàng. 

Không chỉ phường Quảng Phú, tại khu vực đồng trũng phố Xuân Lưu, phường Đông Sơn (tỉnh Thanh Hóa) hiện có 13 hộ dân trồng sen trên đất lúa khó canh tác. Với các hộ dân trồng nhỏ lẻ, trung bình mỗi vụ cây sen mang lại nguồn thu khoảng 15 – 20 triệu đồng/hộ. Đáng chú ý, một số hộ còn kết hợp trồng sen với nuôi cá ngay trong cùng diện tích mặt nước. Cách làm này giúp tận dụng tối đa diện tích, vừa thu hoạch sen, vừa có thêm nguồn thu từ thủy sản, qua đó nâng cao giá trị kinh tế trên đơn vị diện tích.