Từ lạc trắng chuyển sang trồng lạc đỏ
Anh Nguyễn Văn Tảo, Giám đốc HTX Nông nghiệp Hòa Bình (xã Vũ Thư, tỉnh Hưng Yên) – nơi vừa thu hoạch xong 40ha lạc đỏ vụ xuân kể với tôi như thế. Trước đây bà con Hòa Bình quen trồng giống lạc chay, hạt có màu trắng nhờ nhưng bán không được giá nên từ năm 2008 đã bắt đầu chuyển đổi sang giống lạc đỏ, diện tích cứ thế tăng dần theo từng năm.
Vụ lạc xuân năm 2026, năng suất lạc trung bình của các thành viên HTX đạt 160kg củ tươi/sào (360m2). Với giá bán tại chỗ 25.000đ/kg, sau khi trừ hết chi phí họ còn lãi được gần 3 triệu đồng, gấp 3 – 4 lần so với trồng lúa. Tuy nhiên vẫn có những hộ phải ngậm ngùi vì mất mùa riêng do không tuân thủ đúng theo quy trình kỹ thuật mà HTX đề ra. Tổng diện tích bị ảnh hưởng ước khoảng 2,8ha, tương đương khoảng 7%.
Xưa nông dân quen trồng và chăm sóc lạc theo tập quán, bón đạm đơn nên mỗi khóm trung bình chỉ 13 – 14 củ, năng suất đạt cỡ 100kg/sào. Ba năm nay, nhờ áp dụng kỹ thuật chăm sóc đồng bộ, mỗi khóm đã trung bình đạt 22 củ, năng suất đạt cỡ 150 – 160kg/sào. Cụ thể, trước khi trồng họ rắc 10kg vôi bột/sào để khử chua, rồi bón lót 20kg phân vi sinh Quế Lâm để cải tạo đất thêm tơi xốp, cộng thêm 10kg NPK để cây đủ dinh dưỡng.
Khi cây phát triển được 2 – 3 lá họ làm cỏ để lạc không bị cạnh tranh dinh dưỡng, kiểm tra thường xuyên, nếu phát hiện dấu hiệu của sâu bệnh trong đất gây hại thì phun trừ ngay. Khi cây bắt đầu ra hoa họ xới nhẹ một lượt, đợi tàn hoa, bắt đầu xuống củ thì rắc vôi lần hai 10kg/sào, đồng thời bón thúc 8 – 10kg NPK.
Nhờ chăm bón cân đối, phun phòng nấm bệnh đầy đủ nên năm nay HTX Nông nghiệp Hòa Bình được mùa lạc. Ảnh: Dương Đình Tường.
Thời điểm lạc ra hoa bệnh rỉ sắt cũng thường xuất hiện. Đầu tiên chỉ là những đốm nhỏ hình bầu dục nhưng sau đó nếu không xử lý, phun thuốc kịp thời sẽ ăn loang trên mặt gây cháy lá khiến cây không đủ dinh dưỡng nuôi củ. Theo kinh nghiệm của HTX Nông nghiệp Hòa Bình, dùng thuốc trị đạo ôn lúa kết hợp với thuốc sinh học và chỉ cần phun một lần là có thể kiểm soát được bệnh này.
Bệnh nguy hiểm nhất trên cây lạc
Anh Tảo chia sẻ với tôi về thứ bệnh nguy hiểm nhất trên cây lạc, thường xuất hiện trong điều kiện trời nắng kéo dài rồi mưa lớn gây hiện tượng nghẹt cổ rễ, nhiễm nấm rồi chết héo, có thể dùng tay nhổ cả khóm lên một cách dễ dàng.
Tháng 4 năm 2026 là ví dụ điển hình của kiểu thời tiết như thế, sau khi nắng nóng kéo dài đã có một trận mưa lớn khiến nấm bệnh có cơ hội phát triển. Khi phát hiện lạc mắc lác đác mắc bệnh “ngày héo đêm tươi”, ngay lập tức HTX Nông nghiệp Hòa Bình ra thông báo khẩn cho các thành viên và khuyến cáo phun trừ bằng các thuốc đặc trị nấm bệnh, sâu và kích thích tạo củ.
Cụ thể: Dùng thuốc Phaybuc 325SC và Kasu Nhật phòng và trị bệnh gỉ sắt và phòng trừ nhiều loại nấm gây hại. Dùng phân bón vi lượng siêu kali Dana 10- KB đột phá siêu kích củ tạo dinh dưỡng làm củ chắc, mẩy hạt. Dùng thuốc Solo 350SC và Khủng Chiến để phòng và trừ các loại sâu hại. Bà con nên kết hợp phun các loại thuốc trên với liều lượng mỗi sào một bình ở thời điểm chiều muộn, khi thời tiết khô ráo để đạt hiệu quả cao nhất.
Đặc sản lạc đỏ Vũ Thư. Ảnh: Dương Đình Tường.
Khi HTX ra thông báo như vậy trên hệ thống truyền thanh của các thôn, đa số các thành viên nghe theo, thực hiện đúng nhưng một số vẫn không. Đáng ra phải nhổ bỏ các cây bị bệnh mang ra khỏi ruộng và tiêu hủy (đốt hoặc chôn cùng vôi bột) để tránh nấm tán phát bào tử thì họ giữ lại vì thấy chúng tuy ngày héo nhưng đêm xuống ngậm sương lại tươi. Để đến khi bệnh lây lan, cây chết 40 – 50% họ mới lấy thuốc về vội vàng phun thì năng suất đã bị giảm ½.
Tiếng là có tổng diện tích lạc lên tới 40ha nhưng mỗi hộ ở HTX Nông nghiệp Hòa Bình chỉ có trung bình 1 sào, riêng gia đình anh Tảo nhờ mượn được ruộng nên trồng được hơn 1 mẫu. Không bán tươi như đa số bà con với giá 25.000đ/kg, anh phơi khô, vặt củ rồi tích trữ, đợi được giá mới bán.
Lạc đỏ chưa gặp phải áp lực được mùa rớt giá, sản lượng có bao nhiêu được thương lái thu mua bấy nhiêu. Xã Vũ Thư chủ trương phát triển lạc trở thành một sản phẩm OCOP, đảm bảo an toàn, mở rộng diện tích lạc xuân trên toàn bộ 6 HTX, đồng thời sơ chế, chế biến để nâng tầm giá trị.
Dấu hiệu nhận biết “bệnh ngày héo đêm tươi” gây chết yểu trên cây lạc
Nông dân cần thăm đồng thường xuyên để phát hiện sớm các dấu hiệu sau: Giai đoạn tiền nảy mầm: Hạt bị thối ngay trong đất, không mọc mầm. Giai đoạn cây con: Cây đang xanh tốt đột ngột héo rũ vào ban ngày, ban đêm có thể phục hồi nhẹ, nhưng sau 2 – 3 ngày cây sẽ chết hẳn.
Tại vị trí gốc: Phần cổ rễ sát mặt đất có vết màu nâu đen, thắt lại hoặc thối rữa. Nếu ẩm độ cao, quanh gốc có thể thấy lớp tơ nấm trắng hoặc các bào tử đen li ti.
Nguyên nhân gây bệnh không do một loại vi khuẩn đơn lẻ mà thường là sự tấn công của các loại nấm ký sinh trong đất và hạt giống: Nấm Rhizoctonia solani gây hiện tượng lở cổ rễ, làm thân cây bị thắt lại; nấm Aspergillus niger gây bệnh thối đen cổ rễ (phổ biến nhất ở cây lạc); nấm Sclerotium rolfsi gây bệnh héo rũ gốc trắng, xuất hiện các hạch nấm như hạt cát; nấm Fusarium spp gây thối rễ và héo vàng.
Điều kiện thuận lợi để bệnh bùng phát: Đất quá ẩm, thoát nước kém hoặc sau các cơn mưa đầu mùa thất thường. Gieo hạt quá sâu hoặc mật độ quá dày. Sử dụng hạt giống chưa được xử lý hoặc hạt bị trầy xước. Đất trồng liên canh lạc nhiều năm nên mầm bệnh tích tụ cao.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
