Theo Kế hoạch được ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM ký ban hành mới đây, thành phố đặt mục tiêu khắc phục triệt để các tồn tại trong chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).
Kế hoạch cũng nhằm thực hiện đầy đủ, thực chất các khuyến nghị của EC tại đợt thanh tra lần thứ 5; chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu và bằng chứng thực thi để làm việc với EC, quyết tâm cùng cả nước gỡ cảnh báo “thẻ vàng” trong năm 2026.
TP.HCM tăng cường kiểm soát tàu cá tại cảng, từ điều kiện xuất, nhập bến, thiết bị VMS đến sản lượng thủy sản khai thác, nhằm ngăn ngừa và xử lý vi phạm IUU. Ảnh: Lê Bình.
Siết từ từng tàu cá đến dữ liệu quản lý
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của tháng cao điểm là tổng rà soát, đối khớp thông tin tàu cá giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản (VNFishbase), dữ liệu đăng ký, đăng kiểm, cấp phép khai thác, thiết bị giám sát hành trình (VMS), xuất nhập bến và dữ liệu dân cư.
Kế hoạch đặt mục tiêu 100% tàu cá đã đăng ký được cập nhật đầy đủ, chính xác, kịp thời trên VNFishbase, xác định rõ chủ tàu, vị trí, tình trạng hoạt động và tình trạng pháp lý. Trước ngày 15/9/2026, dữ liệu phải được làm sạch, chuẩn hóa, bảo đảm không trùng, không thiếu và không sai lệch; sau đó tiếp tục được cập nhật thường xuyên.
TP.HCM cũng tập trung kiểm soát những nhóm tàu có nguy cơ cao, gồm: tàu đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng hoạt động, tàu không đăng ký, không đăng kiểm, không có giấy phép hoặc không đủ điều kiện hoạt động. Các xã, phường, đặc khu ven biển có tàu cá phải phân công cơ quan, đơn vị và cá nhân theo dõi từng tàu nguy cơ cao, tàu không đủ điều kiện hoạt động.
TP.HCM đồng thời yêu cầu bảo đảm tất cả tàu cá được đánh dấu, viết số đăng ký đúng quy định, kể cả tàu tạm ngừng hoạt động; kiên quyết không để tàu cá không đủ điều kiện tham gia hoạt động, phát sinh vi phạm vùng biển nước ngoài.
Tại các cảng cá, lực lượng chức năng kiểm tra niêm phong, số sê-ri, tình trạng hoạt động và tín hiệu VMS khi tàu xuất, nhập bến. Tàu không được xuất bến nếu VMS không hoạt động, mất niêm phong, sai số sê-ri hoặc có dấu hiệu bị can thiệp.
Đối với những tàu xin ngắt kết nối VMS do sửa chữa, nằm bờ hoặc lưu cảng dài ngày, cơ quan chức năng phải tiếp nhận, thông báo và quản lý từng trường hợp, đồng thời áp dụng biện pháp giám sát phù hợp, bảo đảm tàu không lợi dụng lý do kỹ thuật để ra hoạt động ngoài kiểm soát.
Hệ thống giám sát tàu cá cũng được yêu cầu vận hành theo chế độ trực ban 24/7 để theo dõi, xác minh và xử lý các trường hợp mất kết nối VMS trên biển và tại bờ, vượt ranh giới cho phép khai thác, tháo, gửi hoặc vô hiệu hóa thiết bị.
Điểm đáng chú ý là kế hoạch không dừng ở việc xây dựng và cập nhật dữ liệu, mà yêu cầu sử dụng dữ liệu để theo dõi, phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm.
Song song đó, TP.HCM phấn đấu 100% lượt tàu cá có chiều dài từ 6 m trở lên ra, vào cảng, xuất, nhập bến được ghi nhận trên hệ thống eCDT. Thành phố không cấp giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác đối với nguyên liệu của tàu cá không có dữ liệu hoặc có dữ liệu không hợp lệ trên eCDT.
Tại cảng, sản lượng thủy sản khai thác thực tế bốc dỡ cũng phải được giám sát và khai báo đầy đủ trên eCDT. Việc xác nhận, chứng nhận nguồn gốc phải bảo đảm hồ sơ minh bạch, hợp pháp, được kiểm tra, đối chiếu liên thông theo chuỗi từ tàu cá, cảng cá, cơ quan chức năng đến doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu.
Kiểm soát chặt hoạt động khai thác trên biển là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của TP.HCM trong tháng cao điểm chống khai thác IUU, hướng tới khắc phục đầy đủ các khuyến nghị của EC. Ảnh: Lê Bình.
Không để vi phạm kéo dài, làm rõ trách nhiệm
Thực thi pháp luật được TP.HCM xác định là một trong những nhiệm vụ phải tạo chuyển biến rõ rệt trong chống khai thác IUU.
Thành phố yêu cầu rà soát, phân loại và xử lý dứt điểm các vụ việc mất kết nối VMS, vượt ranh giới cho phép khai thác trên biển, khai thác hải sản bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài còn tồn đọng và các vụ việc phát sinh mới; không để hết thời hiệu hoặc kéo dài thời gian xử lý hồ sơ.
Mục tiêu là 100% vụ việc vi phạm IUU được tiếp nhận, xác minh, xử lý đúng thẩm quyền và thời hạn, kết quả được cập nhật kịp thời vào cơ sở dữ liệu xử phạt. Thành phố phấn đấu hoàn thành xác minh, xử lý trong thời hạn pháp luật quy định, không quá 60 ngày kể từ ngày lập hồ sơ. Trường hợp kéo dài phải nêu rõ lý do và trách nhiệm.
Đối với các hành vi có dấu hiệu tội phạm liên quan đến tổ chức khai thác trái phép, môi giới đưa tàu đi vi phạm vùng biển nước ngoài, làm giả hồ sơ, gian lận xuất xứ hoặc can thiệp thiết bị VMS, thành phố yêu cầu điều tra, xử lý hình sự khi có đủ căn cứ.
Kế hoạch cũng nêu cụ thể một số vụ việc cần được khẩn trương xử lý. Việc xử lý không chỉ dừng ở chủ tàu hay thuyền trưởng. Kế hoạch yêu cầu mọi vụ việc phát sinh phải được điều tra, xử lý và làm rõ trách nhiệm của chủ tàu, thuyền trưởng và các tổ chức, cá nhân liên quan.
Sở Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo về IUU TP.HCM, được giao khẩn trương xử lý dứt điểm các vụ tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình trên 6 giờ đến dưới 10 ngày còn tồn đọng và các vụ việc phát sinh mới trong năm 2026, phấn đấu hoàn thành xác minh, xử lý không quá 60 ngày kể từ ngày lập hồ sơ.
Dữ liệu tàu cá sẽ được đối khớp, làm sạch và cập nhật liên tục trên VNFishbase, eCDT và các hệ thống liên quan, tạo cơ sở kiểm soát đội tàu và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Ảnh: Lê Bình.
Trong khi đó, Bộ Tư lệnh TP.HCM (Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng TP.HCM) chịu trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến, kiểm tra VMS, tuần tra, kiểm soát trên biển và xử lý các trường hợp mất kết nối trên 10 ngày, vượt ranh giới vùng được phép khai thác, tháo, gửi hoặc vô hiệu hóa thiết bị. Công an TP.HCM theo dõi các đối tượng nghi vấn, ngăn chặn, điều tra, xử lý hành vi môi giới, móc nối, tổ chức đưa người và tàu cá đi khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài.
Cùng với kiểm soát và xử lý, thành phố tăng cường tuyên truyền pháp luật về chống khai thác IUU, công khai các trường hợp vi phạm nghiêm trọng theo quy định trên các phương tiện thông tin đại chúng, đồng thời đẩy mạnh thông tin đối ngoại về kết quả chống khai thác IUU.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu, giải trình và nội dung làm việc với EC. Thành phố đặt chỉ tiêu 100% nội dung EC yêu cầu phải được báo cáo, giải trình kèm hồ sơ, tài liệu.
Sau khi kết thúc tháng cao điểm, các nhiệm vụ chống khai thác IUU tiếp tục được thực hiện, báo cáo định kỳ hằng tháng hoặc đột xuất. Báo cáo phải có số liệu, tài liệu kiểm chứng, nêu rõ tồn tại, nguyên nhân, trách nhiệm và thời hạn khắc phục. UBND TP.HCM đồng thời yêu cầu kiểm điểm trách nhiệm người đứng đầu các cơ quan, tổ chức không hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Mới đây, ông Bùi Minh Thạnh yêu cầu Sở Tư pháp nghiên cứu cơ chế quản lý theo hình thức “thẻ vàng, thẻ đỏ” đối với tàu cá vi phạm. Trường hợp vi phạm nghiêm trọng có thể bị đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép khai thác.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
