Luân canh một vụ tôm, một vụ lúa
Ngày 22/9, tại ấp Bình Hòa, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang, Trung tâm Khuyến nông An Giang tổ chức ngày hội thu hoạch mô hình nuôi tôm càng xanh luân canh với trồng lúa. Hoạt động nhằm tạo điều kiện cho nông dân, hợp tác xã, tổ hợp tác và cán bộ kỹ thuật tham quan, trao đổi kinh nghiệm, tìm hiểu hiệu quả của mô hình.
Trung tâm Khuyến nông An Giang tổ chức ngày hội thu hoạch mô hình nuôi tôm càng xanh luân canh với trồng lúa. Ảnh: Trung Chánh.
Địa điểm tham quan tại hộ ông Trần Văn Chiếm (ấp Bình Hòa, xã Vĩnh Bình) với diện tích 3 ha, nuôi tôm càng xanh toàn đực theo quy trình hai giai đoạn, gồm ương giống và nuôi thương phẩm. Khi tôm nuôi đạt kích cỡ thu hoạch, nước trong ruộng được rút dần, tôm tập trung xuống mương bao, người dân kéo lưới, phân loại rồi chuyển vào bồn chạy oxy bán cho thương lái. Bên bờ ruộng, nhiều nông dân, thành viên hợp tác xã, tổ hợp tác và cán bộ kỹ thuật cùng theo dõi, trao đổi kinh nghiệm.
Theo đánh giá, sau hơn 6 tháng nuôi, mô hình thu 1.500kg tôm/diện tích 3 ha. Giá tôm được thương lái thu mua sống (tôm oxy) với giá 100.000 đồng/kg, tổng doanh thu 150 triệu đồng, trừ chi phí còn lãi 70 triệu đồng.
Hiệu quả của mô hình không chỉ nằm ở khoản thu từ con tôm. Sau khi kết thúc vụ nuôi, mặt ruộng tiếp tục được đưa vào sản xuất lúa, giúp khai thác đất quanh năm. Trong bối cảnh hiệu quả sản xuất lúa ở một số nơi không cao, luân canh thêm đối tượng thủy sản có giá trị là hướng để nông dân phân tán rủi ro, cải thiện thu nhập.
Thay vì làm nhiều vụ lúa liên tiếp, nông dân có thể bố trí một vụ tôm càng xanh trong mùa khô, sau đó chuyển sang sản xuất lúa. Theo đó, cùng một diện tích đất tạo ra hai loại sản phẩm, tận dụng được ruộng, mương, nguồn nước và lao động nông hộ.
Nền ruộng sau nuôi tôm có nhiều dinh dưỡng, thích hợp để sản xuất lại vụ lúa với chi phí thấp. Ảnh: Trung Chánh.
Theo ông Nguyễn Ngọc Toản, Phó Trưởng phòng Chăn nuôi – Thủy sản, Trung tâm Khuyến nông An Giang, bố trí mùa vụ là khâu quan trọng. Vụ tôm càng xanh thực hiện trong mùa khô, đến khoảng tháng 8 – 9 dương lịch thu hoạch để chuyển sang sản xuất lúa. Sau vụ lúa, nông dân xử lý rơm rạ, cải tạo mặt ruộng, bón vôi, phơi đất rồi cấp nước chuẩn bị vụ tôm tiếp theo.
Quy trình hai giai đoạn giúp người nuôi chủ động hơn. Khu ương nên chiếm khoảng 10% diện tích, tôm giống được ương từ một tháng rưỡi đến hai tháng trước khi chuyển ra ruộng nuôi thương phẩm. Mật độ phù hợp khoảng 3 con/m², nếu nuôi dày hơn cần tăng cường cấp oxy.
Qua theo dõi nhiều năm, năng suất tôm càng xanh luân canh có thể dao động từ 1,2 – 1,7 tấn/ha, một số hộ nuôi mật độ cao đạt khoảng 2 tấn/ha. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc chất lượng giống, mực nước, khả năng thay nước và kỹ thuật chăm sóc.
Mở hướng chuyển đổi
Điều đáng chú ý tại ngày hội thu hoạch là nhiều nông dân đến không chỉ để xem con tôm lớn đến đâu mà để tìm lời giải cho bài toán hiệu quả trên chính ruộng lúa của mình. Ông Trần Hữu Hạnh, nông dân xã Vĩnh Trạch cho biết, nhiều năm qua gia đình làm 3 vụ lúa/năm nhưng lợi nhuận không cao. Vì vậy, ông tham gia đoàn tham quan để tìm hiểu mô hình tôm – lúa.
Tôm càng xanh sau khi thu hoạch được phân loại, cho vào thùng chạy oxy giữ cho tôm sống và bán cho thương lái. Ảnh: Trung Chánh.
Sau khi trực tiếp quan sát, trao đổi với hộ nuôi và cán bộ khuyến nông, ông Hạnh cho rằng điều kiện nguồn nước, giao thông thủy tại Vĩnh Trạch khá thuận lợi để nghiên cứu áp dụng. Nếu mô hình phù hợp và hiệu quả, ông muốn chuyển đổi và vận động nông dân cùng tham gia.
Câu chuyện của ông Hạnh cho thấy yêu cầu đặt ra cho sản xuất hiện nay không chỉ là tăng số vụ hay sản lượng mà phải nâng giá trị thu được trên đơn vị diện tích. Với vùng có nguồn nước phù hợp, luân canh tôm – lúa có thể tạo thêm lựa chọn, nhất là nơi sản xuất lúa 3 vụ nhưng hiệu quả kinh tế không cao.
Tuy vậy, mô hình không thể nhân rộng đồng loạt. Tôm càng xanh có thể nuôi ở vùng nước ngọt và nước lợ nhẹ, nhưng người nuôi phải duy trì mực nước thích hợp, bảo đảm khả năng thay nước và kiểm soát môi trường. Theo cán bộ kỹ thuật, ở vùng nước ngọt có thể thay khoảng 20 – 30% lượng nước sau 15 – 20 ngày để kích thích tôm lột xác, tăng trưởng và hạn chế đóng rong.
Thu hoạch tôm càng xanh không chỉ mang lại thu nhận cho người nuôi mà còn tạo việc làm cho lao động nông thôn, từ việc bơm rút nước, kéo lưới thu hoạch, lội bắt tôm, vận chuyển, phân loại… Ảnh: Trung Chánh.
Trước khi chuyển đổi, từng khu vực cần được đánh giá về thủy lợi, khả năng cấp thoát nước, chất lượng đất, lịch thời vụ và điều kiện sản xuất. Vai trò của khuyến nông là chuyển giao kỹ thuật, tổ chức mô hình trình diễn, giúp nông dân nhìn thấy cả hiệu quả lẫn rủi ro. Hoạt động tham quan ở Vĩnh Bình cũng là nội dung trong chương trình khuyến nông địa phương năm 2026, hướng tới chia sẻ kinh nghiệm và định hướng nhân rộng phù hợp.
Từ ruộng lúa chuyển sang nuôi tôm rồi trở lại trồng lúa, giá trị đất được khai thác theo nhiều lớp. Khi kỹ thuật được chuẩn hóa, nguồn nước được chủ động và điều kiện sản xuất phù hợp, mô hình luân canh tôm – lúa có thể trở thành hướng chuyển đổi linh hoạt, góp phần nâng hiệu quả sử dụng đất và tạo thêm sinh kế cho nông dân An Giang.
Ông Nguyễn Phước Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông An Giang cho rằng, mô hình tôm càng xanh luân canh trên ruộng lúa cho thấy nhiều lợi ích khi tận dụng gốc rạ làm nơi trú ẩn, nguồn thức ăn tự nhiên cho tôm, qua đó giảm chi phí và hạn chế xả thải ra môi trường. Điều quan trọng là sau tham quan, nông dân cần tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm, liên kết sản xuất để giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả.
Trung tâm Khuyến nông An Giang sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật, khuyến khích địa phương lựa chọn những mô hình phù hợp để nhân rộng. Ông Thành đề xuất gắn ngày hội thu hoạch với trải nghiệm nông nghiệp, chế biến và tiêu thụ sản phẩm tại chỗ, từng bước phát triển du lịch nông thôn, tạo thêm sinh kế, giúp nông thôn trở thành nơi đáng sống.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
