Mía Cần Thơ ‘xuất ngoại’

Mía tươi xuất khẩu

Xã Tân Phước Hưng là vùng trồng mía lâu đời của TP Cần Thơ với diện tích hơn 1.600 ha, chủ lực là giống KK3 và ROC 16. Những ngày này đang vào chính vụ thu hoạch mía, dọc tuyến Quản lộ – Phụng Hiệp qua ấp Tân Phú A1, người dân tất bật thu hoạch, vận chuyển mía đi tiêu thụ.

Thay vì chỉ bán cho nhà máy đường hoặc thương lái thu mua theo dạng mía chục để bán cho các cơ sở ép nước mía, một hướng đi mới đang hình thành khi có doanh nghiệp đưa cây mía địa phương vào chuỗi chế biến để xuất khẩu.

Theo UBND xã Tân Phước Hưng, diện tích mía của địa phương hiện đã giảm khoảng 50% so với trước đây. Trong thời gian dài, đầu ra của cây mía chủ yếu phụ thuộc vào nhà máy đường với giá bao tiêu khoảng 1.000 – 1.100 đồng/kg. Khoảng 4 – 5 năm trở lại đây, nhiều hộ chuyển sang trồng mía ép nước nhưng đầu ra và giá cả không ổn định.

Nắm bắt lợi thế vùng nguyên liệu sẵn có, Công ty TNHH Cane Village đã chuyển nhà máy từ tỉnh Tiền Giang (cũ) về xã Tân Phước Hưng. Nhà máy hoạt động từ tháng 8/2025, giúp doanh nghiệp rút ngắn khoảng cách vận chuyển, giảm chi phí và thuận lợi hơn trong thu mua nguyên liệu.

Ông Nguyễn Quốc Huấn, thành viên sáng lập Công ty TNHH Cane Village cho biết, trong quá trình tìm kiếm sản phẩm xuất khẩu, ông nhận thấy nước mía được sử dụng tại nhiều quốc gia nhưng hương vị chưa hấp dẫn. Doanh nghiệp bắt đầu nghiên cứu đưa cây mía Việt Nam ra thị trường quốc tế với hai sản phẩm chủ lực là mía tươi cắt khúc và nước mía đông lạnh.

Theo ông Lê Thanh Tín, Giám đốc Công ty TNHH Cane Village, mía Tân Phước Hưng có màu sắc đẹp, hương thơm đậm. Ngoài điều kiện thổ nhưỡng, lợi thế của vùng mía còn đến từ kinh nghiệm canh tác được người dân tích lũy qua nhiều thế hệ. Đây là những yếu tố góp phần tạo nên chất lượng và dấu ấn riêng của mía địa phương.

Mía được thu mua tận vườn, sau đó vận chuyển về nhà máy. Giá thu mua tùy thời điểm, khoảng 50.000 đồng/bó (tương đương 18 – 20kg).

Tại nhà máy, cây mía trải qua các công đoạn sơ chế theo quy trình riêng để đáp ứng yêu cầu bảo quản và xuất khẩu. Công nhân sẽ cạo sạch lớp vỏ, cắt mía thành từng khúc khoảng 40 – 50cm, loại bỏ mắt mía, sau đó đóng thùng, hút chân không và cấp đông ở âm 18 độ C.

Để đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu, chất lượng nguyên liệu là yếu tố then chốt. Doanh nghiệp chú trọng độ ngọt nguyên chất của mía, màu sắc, hương vị và phương thức canh tác. Trong đó, định hướng sản xuất hữu cơ được xem là cơ sở để tiến tới những phân khúc sản phẩm có giá trị cao hơn.

Theo ông Tín, định hướng của Cane Village là từng bước phát triển vùng nguyên liệu mía theo hướng hữu cơ, hướng đến các chứng nhận như USDA Organic của Mỹ, JAS của Nhật Bản và EU Organic của Châu Âu. Khi chất lượng vốn có của mía địa phương được kết hợp với quy trình sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn, sản phẩm sẽ có cơ hội tiếp cận phân khúc thị trường giá trị cao hơn.

Lời giải cho đầu ra của cây mía

Ông Lê Thanh Tín cho biết thêm, doanh nghiệp có 18 năm kinh nghiệm xuất khẩu mía. Sản lượng xuất khẩu bình quân đạt 3.000 – 4.000 tấn/năm. Sản phẩm đã tiếp cận nhiều thị trường như Mỹ, Hàn Quốc, Đức, Thụy Sĩ, Pháp, New Zealand, Singapore, Australia, Đài Loan và Malaysia.

Trong đó, Mỹ là thị trường trọng điểm nhờ nhu cầu sử dụng mía ép nước của người tiêu dùng khá cao, đặc biệt là cộng đồng người gốc Á.

Ngay cả tại Malaysia – quốc gia có ngành trồng mía phát triển, mía Việt Nam vẫn có cơ hội cạnh tranh nhờ đặc tính hương vị khác biệt. Theo doanh nghiệp, lợi thế này có thể được phát huy nếu vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu chất lượng và sản lượng.

Ngoài hai giống ROC 16 và Su phèn đang được thu mua, doanh nghiệp đánh giá mía vàng và mía lao cũng có tiềm năng xuất khẩu, đặc biệt tại Singapore. Thị trường này hiện nhập nhiều mía vàng từ Malaysia nhưng biến động thời tiết và giá cả có thể mở ra cơ hội cho sản phẩm Việt Nam.

Thời gian tới, Cane Village dự kiến phát triển thêm sản phẩm nước mía cô đặc. Việc đa dạng hóa sản phẩm sẽ giúp doanh nghiệp mở rộng nhóm khách hàng, đồng thời tạo thêm đầu ra cho vùng nguyên liệu. Thay vì chỉ bán mía nguyên liệu, người trồng mía có thể tham gia vào chuỗi giá trị với nhiều phân khúc tiêu thụ hơn.

Ông Tín cho rằng cần thay đổi cách nhìn về giá trị cây mía, không nên mặc định nước mía chỉ là sản phẩm giá rẻ. Khi được đầu tư về chất lượng, quy trình chế biến và tiêu chuẩn thị trường, cây mía có thể trở thành nguyên liệu cho những sản phẩm xuất khẩu có giá trị cao hơn.

Thực tế tại Tân Phước Hưng cho thấy nhu cầu tìm đầu ra tốt hơn đã trở thành mối quan tâm của người trồng mía. Ông Bùi Văn Quận ở ấp Tân Phú A1 có hơn 20 năm gắn bó với cây mía với diện tích khoảng 2,2 ha.

Khoảng 6 – 7 năm trở lại đây, ông đã chuyển đổi từ trồng mía nguyên liệu sang trồng mía ép nước. Vụ mía năm nay, gia đình ông còn hơn 100 tấn mía chưa tiêu thụ, trong khi đó giá mía đã sụt giảm chỉ còn khoảng 1.400 – 1.500 đồng/kg (so với mức 2.100 -2.200 đồng/kg vào đầu vụ).

Theo ông Quận, Cane Village có chính sách thu mua với mức giá tốt khi cây mía đáp ứng yêu cầu chất lượng. Chẳng hạn, mía đạt khoảng 9 chữ đường và đảm bảo các yêu cầu về kỹ thuật canh tác sẽ được thu mua ổn định với giá 2.100 đồng/kg. Tuy nhiên, không phải hộ trồng mía nào cũng có thể đáp ứng yêu cầu về độ ngọt và phương thức canh tác.

Để tăng khả năng liên kết với doanh nghiệp, người dân tại ấp Tân Phú A1 đang tính đến việc thành lập hợp tác xã trồng mía quy mô khoảng 50 ha, với sự tham gia của khoảng 30 hộ. Nếu tổ chức được vùng trồng tập trung và thống nhất quy trình sản xuất, nông dân có thể nâng chất lượng nguyên liệu, hạn chế tình trạng tiêu thụ riêng lẻ và tăng cơ hội tiếp cận mức giá tốt hơn.

Ông Nguyễn Văn Lựa cũng là hộ trồng mía lâu năm tại địa phương cho rằng, đầu ra là vấn đề quyết định hiệu quả sản xuất. Ông mong muốn doanh nghiệp sẽ xây dựng mối liên kết trực tiếp, có hợp đồng bao tiêu ổn định và cơ chế giá gắn với chất lượng. Khi đó, việc đầu tư sản xuất sẽ đem lại lợi ích kinh tế cụ thể cho nông dân.

Niên vụ mía 2025 – 2026, TP Cần Thơ xuống giống 7.285 ha, đến nay đã thu hoạch khoảng 6.326 ha, sản lượng ước đạt 635.763 tấn. Quy mô vùng trồng cho thấy nguồn nguyên liệu mía của Thành phố có tiềm năng phục vụ cả thị trường truyền thống lẫn các mô hình chế biến, xuất khẩu.

Theo đại diện Cane Village, hiện vùng mía nguyên liệu tại địa phương có thể đáp ứng nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp. Vấn đề còn lại là tổ chức liên kết với người trồng mía, bảo đảm nguyên liệu đạt chất lượng đồng đều và có đầu ra ổn định.