Giống bí đao khổng lồ bén duyên đất đảo

Làng bí đao khổng lồ

Làng Chánh Trạch, xã Phù Mỹ Đông, tỉnh Gia Lai được mệnh danh là “làng bí đao khổng lồ” với giống bí đao cho quả tới 70kg. Giống bí đao này được nông dân Chánh Trạch gìn giữ qua nhiều thế hệ. Theo người dân Chánh Trạch, vùng đất này nhờ có bàu nước lớn cùng phù sa được tạo nên từ quá trình phong hóa và xói mòn các lớp đất đá trên núi Ô Phi bồi đắp, tạo nên điều kiện thổ nhưỡng đặc biệt, giúp giống bí đao cho quả to quá khổ so với giống bình thường.

Nghe thông tin làng Chánh Trạch có giống bí đao cho quả có trọng lượng bình quân 40 – 60kg/quả, cá biệt có quả nặng gần 70kg, nhiều người ở tận miền Bắc tìm đến xin giống về trồng. Người dân Chánh Trạch cũng rất hiếu khách, lựa những quả bí đao to nhất trên giàn, để thật già, lấy hạt phơi thật khô mới biếu khách mang về trồng.

Thế nhưng khi thay đổi thổ nhưỡng, giống bí đao Chánh Trạch cho trọng lượng cũng như những giống bí đao khác, không vượt trội như khi được trồng tại làng Chánh Trạch. Rất ít người di thực giống bí đao khổng lồ trồng về đất khác cho quả có trọng lượng 30kg.

Điều khiến nhiều người không khỏi ngạc nhiên là giống bí đao khổng lồ từ làng Chánh Trạch “rời quê” ra đến Cù Lao Xanh (xã đảo Nhơn Châu, Gia Lai) vẫn sinh trưởng, phát triển ổn định trên đất nghèo dinh dưỡng, khan hiếm nước tưới, giữa bốn bề sóng gió vẫn cho quả có trọng lượng 25 – 30kg, một bất ngờ đối với người dân xứ đảo.

Cù Lao Xanh – vùng đất đảo đầy nắng gió là xã đảo duy nhất thuộc tỉnh Gia Lai, nằm cách phố biển Quy Nhơn khoảng 24km về phía đông. Cù Lao Xanh không có điều kiện sản xuất nông nghiệp, thu nhập chính của người dân ở đây dựa vào nghề đánh bắt thủy sản. Đảo Cù Lao Xanh hiện vẫn giữ được vẻ hoang sơ, mộc mạc, hiện nay đang thu hút du khách tìm đến trải nghiệm cuộc sống giữa biển trời.

Thổ nhưỡng ở Cù Lao Xanh phần lớn là đồi núi đá, diện tích đất sản xuất đã ít lại là đất cát nghèo dinh dưỡng. Trên đảo cũng không có sông, suối tự nhiên, nước phục vụ sản xuất chủ yếu phụ thuộc vào nước trời và các công trình trữ nước. Cùng với đó là gió mạnh, hơi mặn từ biển thốc vào, thời tiết rất khắc nghiệt. Những điều kiện này khiến việc sản xuất trồng trọt trên đảo vô cùng khó khăn.

Đất đảo có thêm giống cây nông nghiệp

Tháng 4/2026, những người lính đóng trên đảo Cù Lao Xanh đưa giống bí đao từ làng Chánh Trạch (xã Phù Mỹ Đông) ra đảo trồng thử nghiệm trên khoảng 100m² đất từng là ruộng lúa nhưng bị bồi lấp theo thời gian, nay được cải tạo lại.

Sáu gốc bí đao đầu tiên được xuống giống, kết quả ban đầu khiến những người thực hiện mô hình khá bất ngờ. Theo Đại úy Nguyễn Văn Khứ, Phó Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự xã Nhơn Châu, lứa bí đầu tiên cho thu hoạch khoảng 15 quả, trọng lượng trung bình 25 – 30kg/quả. “Hiện chúng tôi tiếp tục chăm sóc để theo dõi khả năng sinh trưởng và thích nghi của giống bí đao khổng lồ trong điều kiện bất thuận trên đất đảo”, Đại úy Khứ cho biết.

Theo ông Dương Hiệp Hưng, Chủ tịch UBND xã Nhơn Châu, dù sinh trưởng trong điều kiện đặc thù của xã đảo, cây bí đao Chánh Trạch vẫn phát triển và cho quả, quả dù không to bằng trồng ở làng Chánh Trạch nhưng vẫn là “hàng khủng” so với người dân địa phương.

Ông Hưng cho rằng việc giống bí đao khổng lồ ở Chánh Trạch thích nghi, sinh trưởng và cho quả trong điều kiện đất đai, khí hậu đặc thù của xã đảo là tín hiệu đáng mừng. Địa phương này đang tiếp tục theo dõi quá trình sinh trưởng của cây, năng suất và chất lượng quả.

“Nếu mô hình cho kết quả ổn định, xã Nhơn Châu sẽ nghiên cứu nhân rộng, hỗ trợ giống để người dân mở rộng diện tích. Với một xã đảo có diện tích đất sản xuất hạn chế, việc có thêm một loại cây trồng thích nghi tốt không chỉ mang ý nghĩa về sản xuất nông nghiệ. Những quả bí nặng hàng chục ký sẽ là sản phẩm đặc trưng của địa phương và có thể trở thành điểm nhấn trong câu chuyện du lịch của xã đảo Nhơn Châu”, ông Dương Hiệp Hưng kỳ vọng.