Lúa hè thu ngã rạp, nông dân cấp tập thu hoạch

Lúa nảy mầm trên ruộng

Tại nhiều cánh đồng ở xã An Phú, Quảng Ngãi, những ngày này, hình ảnh cây lúa nằm rạp trên mặt ruộng trở nên phổ biến. Có diện tích còn xanh, chưa đến kỳ thu hoạch nhưng đã ngã đổ sau các trận mưa lớn. Những bông lúa nằm sát mặt đất, thậm chí ngập trong nước khiến việc thu hoạch bằng máy gặp nhiều trở ngại.

Ở thôn Phú Mỹ, sau trận mưa lớn chiều tối 3/9, gần 3ha lúa bị ngã đổ. Theo ông Nguyễn Hữu Kế, Trưởng thôn Phú Mỹ, phần lớn diện tích lúa vẫn còn xanh nhưng cây bị ngã xoay quằng, nằm sát mặt ruộng nên máy gặt không thể thu hoạch, buộc bà con phải gặt bằng tay.

Không chỉ khó thu hoạch, việc lúa bị đổ trong nhiều ngày còn làm tăng nguy cơ hạt bị dập, giảm chất lượng, thậm chí nảy mầm ngay trên ruộng nếu thời tiết tiếp tục bất lợi.

Vụ hè thu này, gia đình bà Đỗ Thị Quyên ở thôn Phú Mỹ gieo giống lúa ĐV108 trên diện tích khoảng 1,5 sào (750m²). Theo dự kiến, khoảng 10 ngày nữa mới đến kỳ thu hoạch nhưng mưa lớn đã khiến phần lớn diện tích bị đổ.

Theo bà Quyên, nền ruộng đã lún, cây lúa lại ngã đổ sát mặt ruộng khiến máy gặt khó hoạt động. Gia đình phải tự dựng lúa, bó thành từng cụm để chờ lúa già thêm rồi tìm cách thu hoạch. Trong điều kiện thời tiết bất lợi, những diện tích lúa thu hoạch muộn đang đứng trước nhiều rủi ro. Chỉ cần thêm vài ngày mưa kéo dài, thiệt hại có thể tiếp tục gia tăng.

Máy không xuống được ruộng, nông dân tăng chi phí

Khó khăn lớn nhất hiện nay tại nhiều vùng sản xuất là điều kiện đồng ruộng không bảo đảm cho cơ giới hóa thu hoạch. Sau mưa, mặt ruộng lún sâu, nhiều khu vực ngập nước, trong khi lúa ngã rạp khiến máy gặt đập liên hợp càng khó tiếp cận.

Tại thôn Phú Mỹ, bà Đặng Thị Kim Cúc đang thu hoạch 4 sào lúa của gia đình bằng phương pháp thủ công. Những năm trước, máy gặt có thể thu hoạch trong thời gian ngắn. Năm nay do ruộng lún, máy không thể xuống đồng. Không thể tiếp tục chờ thời tiết và máy gặt, gia đình bà Cúc phải tự cắt lúa, sau đó đưa lên đường để tuốt. Công việc vốn được cơ giới hóa từ lâu nay lại trở thành giải pháp bất đắc dĩ.

“Chúng tôi phải cắt đem về trải dọc đường cho xe chạy qua chạy lại hoặc ra bờ ruộng dùng chân giẫm, giũ từng chút để hạt lúa rơi ra”, bà Cúc than.

Gặt thủ công khiến thời gian thu hoạch kéo dài, phát sinh thêm chi phí thuê nhân công, trong khi lượng lúa thu hồi cũng khó đạt như khi sử dụng máy. Với nông dân, đây là khoản chi phát sinh ngay trước thời điểm kết thúc vụ sản xuất, trong khi chi phí phân bón, giống, nhân công và các vật tư đầu vào khác cũng tăng.

Tại thôn Nghĩa Hà, xã An Phú, đáng lo hơn khi lúa đã bắt đầu nảy mầm. Gia đình bà Đặng Thị Lành có hơn 3 sào lúa đến kỳ thu hoạch, đang chờ máy gặt thì mưa kéo dài khiến toàn bộ diện tích bị ngã rạp.

Đến chiều 5/9, một số bông lúa nằm sát mặt nước đã bắt đầu nảy mầm. “Năm nay giá phân bón, nhân công đều cao. Gia đình tôi đã đầu tư vào 3 sào ruộng hơn 4 triệu đồng. Vậy mà giờ đến lúc thu hoạch lại phải đứng nhìn lúa mọc mầm ngay trên ruộng, xót lắm!”, bà Lành buồn bã.

Thôn Nghĩa Hà gieo sạ khoảng 10ha lúa hè thu, đến nay đã thu hoạch khoảng 70%. Tuy nhiên vẫn còn nhiều diện tích cần thêm 5 – 7 ngày nữa mới đến thời gian thu hoạch. Đây cũng là khoảng thời gian tiềm ẩn nhiều rủi ro khi mưa lớn xuất hiện liên tiếp.

Ông Lê Tấn Hùng, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân thôn Nghĩa Hà cho rằng thời điểm thu hoạch không đồng đều một phần do người dân sử dụng nhiều giống lúa có thời gian sinh trưởng khác nhau.

Theo ông Hùng, Nghĩa Hà là vùng chủ động nước tưới. Vì vậy ngành nông nghiệp cần nghiên cứu lịch thời vụ phù hợp với từng vùng sản xuất. Những khu vực chủ động nước có thể bố trí gieo sạ sớm hơn để rút ngắn thời gian lúa đứng ngoài đồng vào cuối vụ, qua đó giảm nguy cơ gặp mưa lớn khi bước vào kỳ thu hoạch.

Gấp rút thu hoạch, hạn chế thiệt hại

Áp lực thu hoạch cũng đang diễn ra tại xã Tư Nghĩa. Tại thôn Điện An và Điện An 1, gần 70ha lúa hè thu chưa được thu hoạch. Nhiều diện tích bị ngã đổ, một số ruộng ngập nước, nền đất lún khiến máy gặt chưa thể xuống đồng.

Trước tình hình này, Hợp tác xã nông nghiệp Điện An tập trung huy động máy gặt, ưu tiên những diện tích lúa ngã đổ nặng.

Ông Nguyễn Đức Thắng, Phó Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Điện An cho biết đơn vị sẽ điều máy gặt đến những ruộng cần thu hoạch gấp. Tuy nhiên, những chân ruộng còn ngập hoặc quá lún vẫn phải chờ điều kiện phù hợp mới có thể đưa máy vào.

Mưa lớn diễn ra cùng thời điểm lúa vào vụ thu hoạch rộ cũng làm nhu cầu thuê máy gặt tăng cao. Nếu không có sự điều phối, giá dịch vụ thu hoạch có thể tăng, tiếp tục đẩy chi phí sản xuất của nông dân lên.

Tại thôn Điện An, chính quyền địa phương đã phối hợp với hợp tác xã làm việc với các chủ máy gặt nhằm thống nhất giá dịch vụ. Theo ông Trần Văn Tân, Trưởng thôn Điện An, giá gặt lúa thông thường khoảng 220.000 đồng/sào. Với diện tích lúa bị ngã đổ, chủ ruộng và chủ máy tự thỏa thuận nhưng không vượt quá 260.000 đồng/sào.

Ở thôn Phú Mỹ, những diện tích lúa ngã đổ nặng được huy động nhân công, đổi công để thu hoạch bằng tay, các khu vực cao ráo hơn người dân chờ nước rút để máy gặt có thể xuống đồng. Địa phương cũng kiến nghị cấp trên xem xét hỗ trợ một phần kinh phí thu hoạch cho những hộ bị ảnh hưởng.

Trước mắt, giải pháp đặt ra là tranh thủ từng khoảng thời tiết thuận lợi, ưu tiên thu hoạch những diện tích lúa hè thu đã chín, bị ngã đổ nặng hoặc có nguy cơ nảy mầm. Tuy nhiên về lâu dài, những diễn biến bất thường của thời tiết cuối vụ cho thấy việc bố trí mùa vụ cần được tính toán sát hơn với điều kiện từng vùng sản xuất.

Tại những khu vực chủ động nguồn nước, việc điều chỉnh thời điểm xuống giống, lựa chọn giống có thời gian sinh trưởng phù hợp có thể giúp rút ngắn thời gian lúa chờ thu hoạch ngoài đồng. Cùng với đó là phương án huy động máy gặt, nhân công và tổ chức thu hoạch theo thứ tự ưu tiên khi thời tiết bất lợi xảy ra.