Hàng loạt tàu cá Hải Phòng nằm bờ, ngư dân nợ chồng nợ

Chi phí tăng cao, nợ chồng nợ

Dù giá dầu những ngày gần đây có dấu hiệu hạ nhiệt, song tại khu vực neo đậu tàu thuyền đánh bắt xa bờ ở Lập Lễ, phường Nam Triệu, TP Hải Phòng, đa số chủ tàu vẫn chưa dám vươn khơi vì thu không đủ bù chi. Những “ông chủ” tàu dày dạn sương gió giờ đây thường ngồi trên bờ, nhìn phương tiện mưu sinh nằm xếp hàng dài, im lìm để nước mặn ăn mòn, rỉ sét từng ngày.

Anh Vũ Văn Huy, một chủ tàu cá tại phường Nam Triệu, ngồi nhìn con tàu trị giá 5 tỷ đồng nằm bờ hơn 20 ngày chia sẻ, trước đây mỗi chuyến biển kéo dài hơn 20 ngày, tiêu tốn khoảng 17.000 – 18.000 lít dầu, với giá dầu cũ, chi phí nhiên liệu khoảng 400-500 triệu đồng. Tuy nhiên, khi giá dầu có thời điểm chạm ngưỡng trên 40.000 đồng/lít, chi phí vọt lên gần một tỷ đồng.

“Nói chung là khó khăn chưa từng thấy nhưng người nhà nghề thì phải theo, phải đi thôi. Không đi thì tàu nát, mà anh em công nhân cũng mất việc. Chúng tôi vừa đi vừa hy vọng giá dầu ổn định lại, nguồn cá dồi dào hơn để gỡ gạc chút ít”, anh Vũ Văn Huy bày tỏ.

“Chi phí nhiên liệu hiện chiếm khoảng 70-80% tổng chi phí chuyến biển. Với mức đầu tư này thì đánh được bao nhiêu cá cho vừa. Nếu tính cả tiền đá, tiền lương thực và lương bạn thuyền, mỗi chuyến đi bây giờ là một canh bạc mà phần thua cầm chắc”, anh Huy nói.

Cùng hoàn cảnh như anh Huy, hàng loạt ngư dân khác ở phường Nam Triệu cũng như các địa phương khác ở Hải Phòng đang trong tình trạng “đi thì dở mà nằm bờ không xong”. Nỗi lo không chỉ dừng lại ở chi phí đầu vào mà nguồn lợi thủy sản suy giảm mạnh. Có những chuyến biển kéo dài gần một tháng, ngư dân đánh cả đêm chỉ được vài tạ cá, gặp may lắm mới được một tấn, không đủ bù tiền dầu chứ chưa nói đến tiền trả công cho người lao động.

Bên cạnh giá dầu, nợ ngân hàng là “cơn đau đầu” thứ hai của ngư dân tại phường Nam Triệu. Nhiều tàu được đóng mới theo các chương trình vay vốn với giá trị lớn. Khi tàu nằm bờ, nguồn thu không có nhưng lãi vay vẫn phát sinh đều đặn hàng tháng, có trường hợp riêng tiền lãi ngân hàng đã mất cả trăm triệu đồng, khiến nhiều chủ tàu phải vay mượn khắp nơi để trả nợ.

Những tàu cố gắng ra khơi chủ yếu là tàu lớn, có tiềm lực kinh tế mạnh hoặc cố đi để có tiền trả lãi ngân hàng, nhưng đa số đều báo thua lỗ. Với các tàu cá còn lại, dù nằm bờ để “cắt lỗ” nhưng chủ tàu vẫn phải đối mặt với nhiều khoản chi khác do tàu dừng hoạt động lâu ngày trong môi trường nước mặn khiến máy móc, củ điện và thân vỏ xuống cấp rất nhanh. Để duy trì con tàu không bị hư hỏng, mỗi lần tái khởi động, chủ tàu phải chi thêm hàng trăm triệu đồng để bảo dưỡng.

Theo ghi nhận của phóng viên, tại cảng cá Mắt Rồng, không hiếm những ngư dân đang gánh khoản nợ 3-4 tỷ đồng sau khi vay mượn để đầu tư thiết bị, sửa đổi cabin hay thay dàn lưới mới với hy vọng cải thiện sản lượng, nhưng với những khó khăn này, rất khó để người dân gỡ gạc, trả nợ.

Gần 85% đội tàu nằm bờ

Bên cạnh gánh nặng tài chính, giá nhiên liệu tăng, vấn đề nhân lực đang trở thành bài toán nan giải đối với ngư dân Hải Phòng. Nghề biển vốn nặng nhọc, nguy hiểm và đòi hỏi sức bền, nhưng thu nhập hiện tại đã mất đi sức hấp dẫn để giữ chân lao động. Một chuyến đi biển dài ngày, mỗi bạn tàu chỉ thu nhập khoảng 15 triệu đồng, mức lương quá thấp so với cường độ lao động 18-20 tiếng mỗi ngày giữa sóng gió khơi xa.

Hệ quả là lao động trẻ địa phương đồng loạt rời bỏ con tàu, tìm đến các khu công nghiệp, nhà máy để có thu nhập ổn định và an toàn hơn. Tình trạng thiếu người làm trầm trọng đến mức nhiều chủ tàu phải lặn lội vào tận Thanh Hóa, Nghệ An để thuê người. Do đó, tình trạng tàu “đắp chiếu” khá phổ biến, nhiều khi có đủ dầu, đủ thực phẩm rồi mà vẫn không thể nhổ neo vì thiếu lao động. Có tàu cần 5 người mà “tìm mỏi mắt không ra”, do trong thời gian tàu nằm bờ, những người làm cũ đã tìm được công việc mới.

Anh Đinh Văn Thanh, người trực tiếp quản lý một khu vực neo đậu tại cảng Mắt Rồng, tỷ lệ tàu ở phường Nam Triệu nằm bờ đã tăng đáng kể, nằm rải rác ở nhiều tỉnh, thành khác nhau, trong đó nhiều nhất là neo đậu tại Nam Định cũ. Một phần do giá nhiên liệu tăng, một số do thời tiết, một số do đã cạn vốn, thiếu lao động.

“Chỗ này bình thường có khoảng 10 chiếc tàu lớn, nhưng hiện tại chỉ có khoảng 7 chiếc là còn hoạt động cầm chừng, còn lại là nằm bờ hết. Có những tàu nằm từ tháng 7 năm ngoái đến tháng Giêng năm nay mới dám đi lại. Tàu nằm lâu không hoạt động, nước mặn ăn mòn làm máy móc hỏng hóc, vỏ sắt rỉ sét xuống cấp nhanh lắm. Mỗi lần tu bổ, sửa chữa lại tốn thêm hàng trăm triệu đồng”, anh Thanh chia sẻ thêm.

Trao đổi với Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Phạm Văn Khải – Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Nam Triệu cho biết, hiện nay trên địa bàn phường còn 364 tàu hoạt động đánh bắt xa bờ nhưng thời gian qua chỉ có khoảng 60 tàu đang hoạt động, số tàu nằm bờ chiếm gần 85%.

Phường Nam Triệu đã nhận được các văn bản hướng dẫn của Sở Nông nghiệp và Môi trường về việc thông báo giá dầu, khuyến cáo bà con sử dụng các biện pháp khai thác tiết kiệm nhiên liệu để duy trì sản xuất. Bên cạnh việc cập nhật thông tin cho ngư dân, UBND phường vẫn thường xuyên làm việc, hỗ trợ bà con hoàn thiện hồ sơ thủ tục và kiến nghị có giải pháp phù hợp để ngư dân tiếp tục sinh nhai, yên tâm vươn khơi bám biển.

“Giá nhiên liệu tăng cao, bà con đang gặp khó khăn chưa từng thấy. Hiện tại, đa số tàu cá đang phải dạt đi đỗ ở các địa phương khác hoặc nằm bờ chờ thời điểm thích hợp mới vươn khơi. Nếu tình trạng khó khăn cứ kéo dài thì sinh kế lâu nay của bà con sẽ bị ảnh hưởng”, ông Phạm Văn Khải – Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Nam Triệu chia sẻ thêm.