Đồng ruộng khô khát bên công trình thủy lợi Uar

Gần 30 năm chưa một lần nạo vét

Đập dâng Uar đứng chân trên địa bàn xã Uar, tỉnh Gia Lai được xây dựng từ năm 1998. Công trình có sức chứa 250 nghìn m3 nước, phục vụ tưới cho 300ha đất canh tác của bà con trong vùng.

Từ ngày hoàn thành công trình và đưa vào sử dụng (năm 1998), đập dâng Uar được đánh giá là công trình trọng điểm của xã Uar, góp phần thay đổi diện mạo của xã, nâng cao thu nhập cho người dân khi có nước để canh tác nông nghiệp, cung cấp nước sinh hoạt và cải thiện cảnh quan môi trường… Từ ngày có công trình thủy lợi này, người dân nơi đây đã có cuộc sống khấm khá hơn rất nhiều khi những cánh đồng lúa, thuốc lá đã có nước tưới, cây trồng cho năng suất cao hơn, đồng ruộng không ngừng được mở rộng…

Tuy nhiên gần 30 năm từ ngày đưa vào vận hành, công trình này chưa một lần được nạo vét khiến lòng hồ bồi lắng, cống xả nước bị bùn đất che lấp. Theo đó, năng lực tưới của công trình này bị suy giảm đáng kể, trong khi đến thời điểm hiện tại, diện tích sản xuất quanh công trình đã tăng lên gần gấp đôi so với năng lực thiết kế ban đầu với khoảng 590ha cây trồng các loại.

Gia Đình anh Rơ Mah Thiêm ở buôn Ngôl (xã Uar) cho biết, từ ngày có công trình thủy lợi Uar, bà con trong buôn không còn lo cái đói như trước đó vì đồng ruộng được mở mang, lúa nước canh tác 2 vụ, thuốc lá và các cây trồng khác cũng có nước tưới nên xanh tốt, cho năng suất cao. “Tuy nhiên cách đây 3 năm, nước từ đập dâng Uar gần như không đến được 2ha lúa nước của gia đình. Những ruộng lúa, ruộng thuốc lá của bà con trong buôn cũng không có nước tưới”, anh Rơ Mah Thiêm nói.

Để có nước phục vụ sản xuất, anh Thiêm phải bỏ ra 45 triệu đồng khoan giếng sâu gần 100m ngay tại góc ruộng. Đang là cao điểm mùa khô nên cứ 15 ngày anh phải bơm nước tưới ruộng một lần. Riêng tiền điện phục vụ máy bơm mỗi tháng tốn gần 1 triệu đồng.

Mọi năm, khi nước từ đập dâng Uar về dồi dào, gia đình anh Thiêm trồng 2 vụ lúa nước mỗi năm, thời gian còn lại chuyển đổi sang cây trồng khác nên thu nhập cao. “Do thiếu nước nên mấy năm gần đây gia đình chỉ cố gắng làm 2 vụ lúa nước mỗi năm, không dám chuyển đổi sang cây trồng khác. Trừ chi phí đầu tư, lợi nhuận còn lại không đáng bao nhiêu”, anh Thiêm nói.

Cũng ở buôn Ngôl, 5 sào thuốc lá sợi vàng của gia đình anh Rơ Châm Tiếu luôn quay quắt mỗi khi đến mùa khô. Không thể nhìn ruộng thuốc lá chết khô, anh thuê người đào ao giữa ruộng để lấy nước tưới. “Nhưng nắng nóng như thế này, nước trong ao cũng cạn dần, ruộng thuốc lá héo úa vì không đủ nước tưới”, anh Tiếu cho biết.

Ông K’sor Mrok, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn buôn Ngôl cho biết: “Mấy năm nay, nước từ đập dâng Uar không đến được ruộng vườn của bà con trong buôn. Đồng ruộng ngay bên cạnh công trình thủy lợi mà lại không có nước để tưới, nhiều nơi đồng ruộng nứt nẻ, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng”.

Mong sớm được đầu tư nâng cấp

Buôn Ngôl có khoảng 100ha đất sản xuất thuộc vùng tưới của đập dâng Uar. Mấy năm nay, nước gần như không về đến cánh đồng, do vậy bà con phải khoan giếng hoặc đào ao để chứa nước. Chi phí đầu tư cao, trong khi giá nông sản bấp bênh nên lợi nhuận không được là bao.

Theo Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn buôn Ngôl, thu nhập chính của người dân nơi đây chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Bà con mong chính quyền sớm quan tâm đầu tư, nâng cấp đập dâng Uar giúp bà con yên tâm phát triển sản xuất. “Khi có nguồn nước ổn định, người dân mới mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, mang lại hiệu quả kinh tế cao, đồng thời áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao giá trị trên cùng diện tích canh tác”, ông Mrok nói.

Không chỉ do lòng hồ đập dâng Uar bồi lắng, bít cửa ra, hệ thống kênh mương nội đồng lâu ngày không được duy tu bảo dưỡng cũng là nguyên nhân gây thiếu nước trên những cánh đồng ngay chân công trình thủy lợi. Tại thôn Thanh Bình có 500m kênh bị thủng đáy, sạt lở, gây thất thoát nước, cản trở dòng chảy đến cánh đồng. Chỉ riêng hai trận lũ lớn cuối năm 2025 đã gây hư hỏng nặng khoảng 1,5km kênh mương trên địa bàn xã Uar.

Ông Nguyễn Thanh Vân, Phó Chủ tịch UBND xã Uar cho biết, xã đã có tờ trình, kiến nghị đơn vị quản lý đập dâng Uar là Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Gia Lai nạo vét lòng hồ, nâng cao thân đập lên thêm khoảng 1m để tăng dung tích chứa. Đồng thời bố trí kinh phí sửa chữa, nâng cấp hệ thống kênh mương, đảm bảo nước về đến ruộng không bị thất thoát, đảm bảo đủ nước tưới cho toàn bộ diện tích sản xuất nông nghiệp của xã.

“Để đưa nước vào đồng ruộng, bà con khắc phục tạm thời bằng cách đắp mương đất thay thế. Tuy nhiên về lâu dài, người dân mong tỉnh quan tâm, sớm bố trí kinh phí sửa chữa hệ thống kênh mương nhằm giảm thất thoát nước để bà con yên tâm ổn định sản xuất”, ông Vân nói.

“Thời gian qua, tỉnh đã hỗ trợ 200 triệu đồng để sửa chữa khoảng 200m kênh mương bị sạt lở. Phần còn lại xã cũng đã vận động người dân đắp tạm mương đất thay thế để có nước tưới trước mắt. Tuy nhiên, nước bị thất thoát trên đường dẫn khiến phía hạ nguồn vẫn không có nước vào ruộng”, ông Nguyễn Thanh Vân, Phó Chủ tịch UBND xã Uar cho hay.