Doanh nghiệp định hình tiêu chuẩn

Thị trường lớn nhưng tiêu chuẩn khắt khe

Trong chuỗi giá trị sầu riêng, doanh nghiệp xuất khẩu không chỉ là khâu tiêu thụ mà còn là lực lượng định hình tiêu chuẩn sản xuất. Thực tế cho thấy, mọi yêu cầu từ thị trường quốc tế đều được “truyền ngược” về vùng trồng thông qua doanh nghiệp.

Theo Công ty cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu, năm 2025, Công ty đã thu mua gần 32.000 tấn sầu riêng trên cả nước, trong đó khu vực Tây Nguyên, đặc biệt là Đắk Lắk chiếm tỷ trọng đáng kể. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của địa phương trong chuỗi cung ứng.

Tập đoàn Chánh Thu cho biết thời gian qua, hoạt động thu mua và xuất khẩu sầu riêng có nhiều thuận lợi. Trước hết, nhu cầu tiêu thụ sầu riêng tại các thị trường quốc tế, đặc biệt là thị trường Trung Quốc tiếp tục duy trì ở mức cao. Bên cạnh đó, chất lượng sầu riêng của Việt Nam ngày càng được cải thiện nhờ sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp với các vùng trồng, hợp tác xã và nông hộ. Việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất, truy xuất nguồn gốc và mã số vùng trồng ngày càng được chú trọng.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng gặp không ít khó khăn. Một số vùng trồng vẫn chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát dư lượng hóa chất theo quy định của thị trường nhập khẩu. Ngoài ra, hoạt động logistics, chi phí vận chuyển cũng như những thay đổi trong chính sách kiểm soát chất lượng của thị trường nhập khẩu đôi khi gây áp lực cho doanh nghiệp trong quá trình thu mua, sơ chế và xuất khẩu.

Một vấn đề đáng lưu ý đó là rủi ro mang tính hệ thống. Chỉ cần một lô hàng vi phạm quy định, không chỉ doanh nghiệp mà cả vùng trồng liên quan có thể bị ảnh hưởng. Điều này đặt ra yêu cầu kiểm soát chất lượng ở mức cao và đồng bộ trong toàn chuỗi.

Thực tế này cho thấy, thị trường xuất khẩu không còn “dễ tính”. Nếu không nhanh chóng nâng cao chất lượng và chuẩn hóa sản xuất, ngành hàng sầu riêng có thể đánh mất lợi thế.

Về công tác thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện cho ngành hàng sầu riêng, tháng 2/2026, Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đã ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược với Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp Việt Nam (SYS Việt Nam) và Trung tâm Phát triển Thương mại điện tử và Công nghệ số (eComDX – Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương).

Theo ông Lê Anh Trung – Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, năng lực số và năng lực truyền thông chính là chìa khóa để ngành hàng sầu riêng địa phương phát triển bền vững, không chỉ dừng lại ở năng suất mà còn mạnh về vị thế thương hiệu.

Vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp

Từ thực tiễn hoạt động, Tập đoàn Chánh Thu cho rằng yếu tố then chốt để phát triển bền vững là xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn. Doanh nghiệp này kiến nghị, trước hết cần tiếp tục quy hoạch và quản lý chặt chẽ các vùng trồng sầu riêng theo hướng tập trung, đảm bảo đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm theo yêu cầu của các thị trường nhập khẩu.

Ở góc độ chuỗi giá trị, vùng nguyên liệu chính là nền tảng quyết định chất lượng sản phẩm. Nếu khâu này không được kiểm soát chặt chẽ, mọi nỗ lực ở khâu sau đều khó đạt hiệu quả. Do đó, doanh nghiệp cần tham gia sâu vào quá trình sản xuất, không chỉ dừng ở thu mua. Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã liên kết với hợp tác xã, hướng dẫn kỹ thuật, giám sát quy trình canh tác và kiểm soát đầu vào. Cách làm này giúp tạo ra sản phẩm đồng nhất, đáp ứng yêu cầu thị trường. Đồng thời, doanh nghiệp có thể chủ động kế hoạch thu mua và xuất khẩu, giảm rủi ro.

Tuy nhiên, để mở rộng mô hình này, cần có sự hỗ trợ từ phía Nhà nước. Doanh nghiệp kiến nghị cần quy hoạch vùng trồng bài bản hơn, tăng cường hướng dẫn kỹ thuật và tạo điều kiện thuận lợi trong kiểm dịch, thông quan. Ngoài ra, việc mở rộng thị trường xuất khẩu cũng rất quan trọng. Khi có thêm thị trường, áp lực phụ thuộc vào một thị trường sẽ giảm, giúp ngành hàng ổn định hơn.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng cần nâng cao trách nhiệm trong liên kết chuỗi. Việc ký kết hợp đồng bao tiêu, hỗ trợ kỹ thuật, thậm chí hỗ trợ tài chính cho nông dân không chỉ là nghĩa vụ mà còn là chiến lược phát triển lâu dài. Nhiều nông dân cho biết họ mong muốn được doanh nghiệp đồng hành sâu hơn, không chỉ thu mua mà còn hỗ trợ giống, kỹ thuật và vốn.

“Tập đoàn Chánh Thu cam kết tiếp tục đồng hành cùng nông dân, hợp tác xã và các địa phương trong việc xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, nâng cao chất lượng sản phẩm, qua đó góp phần gia tăng giá trị cho ngành hàng sầu riêng và thúc đẩy xuất khẩu nông sản Việt Nam”, đại diện Tập đoàn Chánh Thu cho biết.

Có thể thấy, trong chuỗi giá trị sầu riêng, doanh nghiệp giữ vai trò “đầu tàu”, kết nối sản xuất với thị trường. Khi doanh nghiệp đủ mạnh và liên kết chặt chẽ với nông dân, chuỗi giá trị sẽ vận hành hiệu quả và bền vững hơn. Đặc biệt, trong bối cảnh yêu cầu giảm phát thải ngày càng rõ nét, doanh nghiệp có thể đóng vai trò dẫn dắt thông qua việc áp dụng tiêu chuẩn sản xuất xanh, kiểm soát đầu vào và tối ưu vận chuyển.

Ông Nguyễn Minh Huấn – Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk cho biết, tỉnh cam kết luôn đồng hành cùng doanh nghiệp, hợp tác xã và bà con nông dân. Cùng với đó, sẽ kịp thời tháo gỡ khó khăn, tạo môi trường sản xuất – kinh doanh thuận lợi, tạo điều kiện phát triển ngành hàng sầu riêng hiện đại, chất lượng cao, bền vững và có trách nhiệm với thị trường quốc tế.