‘Dạy đất ăn’ trước khi trồng cây

“Dạy đất ăn”

Anh Nguyễn Thanh Liêm (sinh năm 1988, thôn Đông Sơn, xã Liên Bão, Bắc Ninh – Giám đốc HTX Nông nghiệp hữu cơ công nghệ cao Liêm Anh) tốt nghiệp ngành nông nghiệp năm 2012, ở lại Hà Nội làm rau sạch theo thầy rồi chạy xe ship hàng kiếm thêm. Năm 2015 anh về quê. Mảnh đất ở thôn Đông Sơn trước đó bỏ hoang nhiều năm anh múc lên xem thấy lớp dưới cứng như xỉ than.

Ba năm đầu, Liêm không vội trồng bất cứ loại cây gì, chỉ cải tạo đất. Anh dùng chế phẩm sinh học, vùi rơm, bổ sung trấu hun, mùn hữu cơ để kéo vi sinh vật về, chờ cho tầng đất dưới tơi dần ra.

Sau đó anh trồng rau ăn lá, dưa lưới, cà chua trong nhà màng. Được 3 năm anh nhận ra rau sạch bán ở quê rất chậm, khách chưa hiểu, tiêu thụ không ổn định. Tìm khách hàng lúc đầu không dễ. 

Năm 2020, anh chuyển sang trồng nho, bắt đầu với 1 nhà màng. Anh đi từng bước, chậm mà chắc. Dần dần diện tích vùng trồng của anh đã lên đến 2.500m².

Kho phân bón của anh không có một bao phân vô cơ nào. Anh chỉ sử dụng phân bón hữu cơ cho 2 vườn nho của mình.

Anh không mua phân hữu cơ đóng bao ngoài cửa hàng mà tự làm. “Tự làm phân hữu cơ thì vất vả nhưng được cái giảm giá thành sản phẩm. Nếu đi mua phân hữu cơ ngoài thị trường sẽ đội giá sản phẩm lên và khó bán”, anh nói.

Có những thời điểm anh trồng nấm rơm rồi lấy bã rơm bón cho vườn nho. Mùa đông, khi cây nho ngủ, anh trồng nấm Akamatsutake lên các rãnh của vườn nho, vừa lấp khoảng trống mùa vụ, vừa tạo lớp mùn tự nhiên cho cây nho.

Anh ước tính tự làm phân hữu cơ sẽ tiết kiệm được khoảng 10 đến 15% chi phí so với đi mua. Nghe có vẻ ít nhưng với mô hình gần 2 hecta, đó là khoản tiền không nhỏ mỗi năm. Quan trọng hơn, khi giá phân vô cơ leo thang, mô hình của anh Liêm gần như không bị ảnh hưởng.

Bón phân như bắt mạch người bệnh

Theo anh Liêm, bón phân hữu cơ sai cách còn hại hơn cả phân vô cơ. “Phân gà hàm lượng đạm cao, tính nóng, nếu bón nhiều vào giai đoạn cây chuẩn bị ra hoa sẽ khiến cây không phân hóa được mầm hoa. Mùa mưa mà bón hai cân mỗi gốc, chiều hôm sau trời mưa, sáng nắng lên là cây phát bệnh hàng loạt”, anh chia sẻ kinh nghiệm.

Anh giải thích: rễ nho dạng chùm, đầu rễ mảnh như tơ, gặp phân hữu cơ quá nóng hay quá mặn sẽ co lại, lâu dần thối hết đầu rễ, cây suy từ từ mà không biết do đâu. Bón phân hữu cơ không chỉ phải đúng loại mà còn phải bón đúng chỗ vì nếu rễ đã ăn ra ngoài mà bón trong gốc thì cây không hút được.

Giai đoạn nuôi quả anh Liêm ủ quả chuối bị loại bỏ với chế phẩm sinh học để lấy kali vì trong chuối hàm lượng kali rất cao, nuôi quả và làm quả ngọt.

Những quả chuối hỏng, dập nát được anh mua lại với giá rẻ về ngâm ủ hai đến ba tháng, pha loãng rồi phun qua lá khi cây nhi cần. Đạm cá, bã đậu tương anh ủ riêng để dùng gối nhau, hết phi này đã có phi kia ngâm sẵn.

Anh Liêm đặc biệt chú trọng kiểm soát pH đất. Phân hữu cơ thường có pH thấp chỉ 4 – 5, trong khi cây muốn phát triển tốt cần pH đất ở mức 6 – 6,5. Bón hữu cơ nhiều mà không theo dõi dễ khiến đất chua dần, rễ không hút được dinh dưỡng. Khi đó phải bón vôi để kéo pH lên. “Nhiều người cứ bón vôi theo thói quen nhưng chưa hiểu tại sao phải bón. Đất chua thì vôi kéo pH lên, đất kiềm quá thì phân chuồng kéo xuống chứ không phải cứ bón là được”, anh lưu ý.

Một điều nữa mà anh hay nhắc là bón phân hóa học thì chỉ vài ngày là cây xanh lên ngay, còn phân hữu cơ phải chờ hàng tuần bởi cần vi sinh vật trong đất phân hủy để chuyển từ dạng hữu cơ sang vô cơ giúp rễ hấp thu được. Nhiều người không hiểu cơ chế đó, thấy bón mãi không thấy cây xanh lên thì bỏ cuộc hoặc trộn thêm phân hóa học vào.

Bán niềm tin cho khách hàng

Anh Liêm tồn tại được trong một thị trường mà nho nhập từ Hàn Quốc bán với giá 700 – 800.000 đồng/kg, còn nho anh bán 200 – 300.000 đồng/kg.

Anh không cạnh tranh bằng giá. Anh cạnh tranh bằng thứ nho ngoài chợ không có được, khách hái tận tay trên cây, ăn tại vườn, nhìn quy trình từ gốc đến quả.

“Cảm giác giác ăn tại vườn khác với lấy trong tủ lạnh ra. Nho nhập từ Hàn Quốc giá 700.000 đến 800.000 đồng/kg, người dân bình thường không với tới được. Còn nho của mình 200 – 300.000 đồng/kg là đã tối ưu chi phí rồi, mình có lãi và người mua vẫn thấy xứng đáng”, anh phân tích.

Mô hình trải nghiệm tại vườn không phải ý tưởng anh nghĩ ra từ đầu. Nó đến từ một bài học đau của thời trồng dưa lưới. Dưa chín đồng loạt, phải thu hoạch trong vài ngày, thương lái ép giá hoặc hẹn rồi không đến, hàng chín quá lên men hỏng ngay trên trên cuống.

Từ đó anh thay đổi tư duy, không để thương lái quyết định số phận mùa vụ của mình. Ban đầu anh đăng tải các nội dung về nho lên mạng xã hội, những khách trải nghiệm đầu tiên xuất hiện. Dần dần thành thói quen, cứ đến mùa là khách tự tìm đến. Vào chính vụ, mỗi tháng anh đón từ 1.000 đến 2.000 lượt khách, phần lớn là gia đình trong tỉnh đưa con nhỏ ra vườn hái nho, chụp ảnh.

Anh Liêm không giấu mức thu nhập bình quân khoảng 20 triệu đồng/tháng, không giàu nhưng bền vững.

Để vận hành được mô hình và không bị đội chi phí nhân công, anh nuôi 20 con ngỗng trong vườn. Ngỗng đi đến đâu cỏ sạch đến đó. “Thuê mỗi nhân công làm cỏ một ngày mất 250.000 đến 300.000 đồng mà không được bao nhiêu. Nuôi ngỗng vừa có trứng ăn, vừa bán được, lại cỏ sạch, lợi hơn nhiều”, anh tính.

Ngoài ra, anh cũng nuôi thêm gà, gà cho phân bón cây, cá tạp và chuối thành phân hữu cơ, ngỗng làm cỏ thay nhân công, sản phẩm của vật nuôi quay lại nuôi đất. Hiệu quả của mô hình là thứ có thể nhìn thấy bằng mắt thường. “Hữu xạ tự nhiên hương”, anh đã nhiều lần được mời vào miền Nam để giới thiệu, hướng dẫn về mô hình.

Năm gặp bão, hệ thống nhà màng đổ sập, anh vay tiền dựng lại. Không phải vì không biết sợ mà vì biết mình đang đi đúng hướng.