Công nghệ thay đổi nghề nuôi tôm ven biển Vĩnh Long

Diện tích nuôi công nghệ cao tăng nhanh

Những năm gần đây, nhiều vùng nuôi tôm ven biển ở tỉnh Vĩnh Long đã thay đổi rõ nét. Trên các ao nuôi từng phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm thủ công, ngày càng xuất hiện hệ thống quạt nước tự động, ao lót bạt, thiết bị đo oxy hòa tan, quan trắc độ mặn và camera giám sát môi trường vận hành liên tục.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng toàn tỉnh tăng từ 19.640ha năm 2020 lên khoảng 21.500ha năm 2025. Trong đó, diện tích nuôi công nghệ cao tăng nhanh từ 2.382ha lên khoảng 7.000ha. Sản lượng nuôi cũng tăng mạnh từ hơn 121.000 tấn lên khoảng 293.000 tấn.

Riêng 4 tháng đầu năm 2026, diện tích thả nuôi tôm thẻ chân trắng toàn tỉnh đạt hơn 11.125ha, tăng hơn 5% so với cùng kỳ, sản lượng thu hoạch đạt hơn 53.000 tấn. Trong đó, nuôi công nghệ cao đạt khoảng 3.625ha, sản lượng hơn 31.000 tấn.

Không chỉ mở rộng diện tích, điều đáng chú ý là cách nuôi đang thay đổi theo hướng quản trị bằng công nghệ và dữ liệu thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm truyền thống.

Tại nhiều vùng nuôi ven biển như Mỹ Long, Long Vĩnh, Long Hòa hay phường Duyên Hải, mô hình nuôi tôm nhiều giai đoạn và nuôi tuần hoàn ngày càng phổ biến. Người nuôi chuyển từ hình thức quảng canh, bán thâm canh sang thâm canh và siêu thâm canh có kiểm soát môi trường chặt chẽ hơn.

Tại xã Long Hòa, ông Phạm Đắc Tâm, Chủ tịch UBND xã cho biết, địa phương hiện có 2.592 hộ nuôi thủy sản với diện tích hơn 2.634ha, đạt hơn 90% kế hoạch năm. Trong đó, nuôi công nghiệp có 264 hộ với diện tích 322ha, còn lại là nuôi quảng canh kết hợp.

Tổng sản lượng thủy sản thu hoạch đến nay đạt hơn 5.476 tấn, bằng gần 52% kế hoạch năm, riêng nuôi trồng thủy sản đạt khoảng 2.898 tấn. Theo ông Tâm, thời gian qua địa phương ghi nhận 17 hộ nuôi tôm thẻ công nghiệp bị thiệt hại với diện tích hơn 5,5ha, nguyên nhân nghi liên quan bệnh đốm trắng và hoại tử gan tụy.

“Điều này cho thấy nghề nuôi tôm hiện không còn phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm mà đòi hỏi phải tăng cường quan trắc môi trường, kiểm soát an toàn sinh học và ứng dụng công nghệ trong quản lý ao nuôi”, ông Phạm Đắc Tâm nói.

Theo ngành chuyên môn, mô hình nuôi nhiều giai đoạn giúp tôm thích nghi dần với môi trường, giảm tỷ lệ hao hụt, hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Trong khi đó, hệ thống ao lót bạt kết hợp xử lý tuần hoàn giúp kiểm soát chất lượng nước, giảm ô nhiễm hữu cơ và tiết kiệm tài nguyên nước trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Cùng với đó, các thiết bị quan trắc tự động đang hỗ trợ người nuôi theo dõi liên tục các chỉ số như pH, oxy hòa tan, độ kiềm, độ mặn. Nhiều hệ thống có thể cảnh báo trực tiếp qua điện thoại khi môi trường ao nuôi biến động bất thường, giúp người nuôi xử lý sớm thay vì chờ tôm phát bệnh như trước.

Tiếp cận nuôi tôm giảm phát thải

Không chỉ dừng ở tự động hóa ao nuôi, nhiều doanh nghiệp công nghệ đang bắt đầu tiếp cận nghề nuôi tôm theo hướng giảm phát thải carbon. Trong bối cảnh các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ hay Nhật Bản ngày càng siết chặt tiêu chuẩn low-carbon, net-zero và truy xuất phát thải, ngành tôm Việt Nam đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi sang mô hình nuôi tiết kiệm năng lượng và kiểm soát môi trường bằng dữ liệu.

Theo các chuyên gia thủy sản, phát thải trong nuôi tôm hiện chủ yếu đến từ tiêu thụ điện cho quạt nước, hệ thống oxy và thất thoát thức ăn hữu cơ trong ao nuôi. Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ IoT, AI và tự động hóa đang trở thành hướng đi quan trọng nhằm tối ưu vận hành và giảm tiêu hao tài nguyên.

Theo TS Nguyễn Thanh Mỹ, đại diện RYNAN Technologies, mô thức nuôi TOMGOXY® đang ứng dụng hệ thống giám sát môi trường ao nuôi theo thời gian thực, kết hợp điều khiển tự động quạt nước và oxy nhằm giảm tiêu thụ điện năng, hạn chế phát sinh khí CO₂ và CH₄ trong quá trình nuôi.

Mô hình còn tích hợp nhiều thiết bị công nghệ như hệ thống tạo oxy hiệu suất cao, máy cho tôm ăn tự động, thiết bị hạn chế rong tảo và xua đuổi chim cò quanh ao nuôi. Nhờ tối ưu vận hành và kiểm soát môi trường bằng dữ liệu, TOMGOXY® giúp giảm mức tiêu hao điện từ khoảng 5.000 kWh xuống còn khoảng 2.000 kWh cho mỗi tấn tôm thương phẩm, đồng thời giảm thất thoát thức ăn, nâng hiệu quả quản lý ao nuôi.

Theo giới chuyên môn, xu hướng giảm phát thải carbon trong nuôi trồng thủy sản không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà đang trở thành điều kiện quan trọng để duy trì khả năng cạnh tranh của tôm Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Một thay đổi đáng chú ý khác là xu hướng giảm dần phụ thuộc vào kháng sinh. Các chế phẩm sinh học, quy trình nuôi an toàn sinh học và tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, ASC đang được mở rộng nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu.

Theo các doanh nghiệp chế biến thủy sản, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát dư lượng hiện trở thành “giấy thông hành” bắt buộc nếu muốn duy trì xuất khẩu vào các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ hay Nhật Bản. Điều này buộc nghề nuôi tôm phải chuyển dần sang mô hình sản xuất minh bạch, số hóa và kiểm soát chặt quy trình nuôi.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi công nghệ cũng đặt ra không ít thách thức. Nuôi công nghệ cao đòi hỏi chi phí đầu tư lớn cho hệ thống điện, ao nuôi, xử lý nước, thiết bị giám sát và con giống chất lượng cao. Áp lực môi trường tại các vùng nuôi tập trung cũng ngày càng lớn nếu phát triển thiếu kiểm soát.

Theo ông Phạm Minh Truyền, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, địa phương sẽ tiếp tục phát triển nuôi tôm theo hướng công nghiệp, công nghệ cao và bền vững, ưu tiên các mô hình nuôi tuần hoàn, nuôi hai giai đoạn, ứng dụng công nghệ xử lý nước thải và quản lý an toàn sinh học.

Cùng với quy hoạch vùng nuôi tập trung, tỉnh cũng định hướng tăng cường chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, giám sát môi trường và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người nuôi nhằm hình thành chuỗi giá trị bền vững.

Định hướng đến năm 2030, diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng toàn tỉnh dự kiến đạt khoảng 26.200ha, trong đó khoảng 10.000ha ứng dụng công nghệ cao.

Năm 2025, diện tích nuôi tôm toàn tỉnh Vĩnh Long đạt khoảng 69.800ha, trong đó có 7.500ha nuôi công nghệ cao. Sản lượng tôm thẻ chân trắng đạt khoảng 293.000 tấn, tôm sú hơn 18.820 tấn. Tại các vùng nuôi trọng điểm, mô hình nuôi công nghệ cao cho năng suất 50 – 70 tấn/ha, lợi nhuận đạt 500 – 700 triệu đồng/ha/vụ. Đặc biệt, nhãn hiệu chứng nhận “Tôm Trà Vinh” đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bảo hộ từ năm 2023 cho nhiều nhóm sản phẩm tôm thương phẩm và tôm giống.