Đây là một trong những giải pháp tiềm năng với nhiều loại cây trồng, góp phần giảm chi phí đầu vào, hướng đến canh tác an toàn, bền vững.
Thực tế đang đặt ra nhiều yêu cầu nâng cao chất lượng nông sản, giảm tác động đến môi trường và đáp ứng yêu cầu thị trường, chuyển sang sản xuất nông nghiệp sinh thái, hữu cơ. Một trong những vấn đề đặt ra là làm thế nào để quản lý dinh dưỡng, kiểm soát sâu bệnh hiệu quả, đồng thời giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật.
Trong bối cảnh đó, vi sinh vật bản địa (IMO) được xem là hướng tiếp cận đáng chú ý. Đây là các nhóm vi sinh vật tồn tại tự nhiên trong đất, nước, không khí và trên cây trồng. Nhiều nhóm có khả năng phân giải hữu cơ, chuyển hóa dinh dưỡng thành dạng cây dễ hấp thu, một số còn tham gia cố định đạm, hòa tan lân hoặc ức chế tác nhân gây bệnh.
Mô hình trồng bưởi của ông Phạm Văn Quốc ở Phú Lý, Đồng Nai áp dụng quy trình canh tác thân thiện với môi trường, lấy chế phẩm IMO làm chủ lực. Ảnh: Hồng Thủy.
Nếu được tuyển chọn, nhân nuôi và sử dụng đúng kỹ thuật, vi sinh vật có ích có thể góp phần cải thiện chất lượng đất, hỗ trợ bộ rễ phát triển, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và giảm một phần chi phí vật tư. Những lợi ích này có ý nghĩa đối với nhiều nhóm cây trồng ở Đông Nam Bộ, từ cây công nghiệp, cây ăn trái đến rau màu và các loại cây trồng trong mô hình nông nghiệp công nghệ cao.
Đất là nền tảng của sản xuất nông nghiệp. Việc sử dụng phân bón chưa cân đối, lạm dụng vật tư hóa học hoặc quản lý phụ phẩm không phù hợp có thể ảnh hưởng đến chất lượng đất và hiệu quả canh tác. Trong khi đó, các nhóm vi sinh vật có ích tham gia phân hủy hữu cơ, chuyển hóa một số chất dinh dưỡng và góp phần tạo môi trường thuận lợi cho rễ cây phát triển.
Đối với cây công nghiệp như cà phê, hồ tiêu, cây ăn trái như sầu riêng, bưởi và các loại rau màu, việc duy trì đất khỏe, bộ rễ phát triển và nguồn dinh dưỡng cân đối có ý nghĩa quan trọng đối với sinh trưởng, năng suất và chất lượng nông sản.
Bên cạnh quản lý dinh dưỡng, một số vi sinh vật còn có khả năng hỗ trợ kiểm soát dịch hại. Nấm Trichoderma có thể đối kháng một số loại nấm gây bệnh trong đất, các chủng vi khuẩn thuộc chi Bacillus có khả năng tạo ra hợp chất ức chế mầm bệnh và hỗ trợ sinh trưởng cây trồng. Với côn trùng gây hại, một số loại nấm như Metarhizium anisopliae và Beauveria bassiana được sử dụng trong các chế phẩm sinh học để kiểm soát những đối tượng phù hợp.
Phong trào ứng dụng IMo tại Đồng Nai thời gian qua phát triển mạnh. Trong ảnh là một hộ dân ở xã Lộc Tấn giới thiệu hiệu quả của chế phẩm IMO. Ảnh: Hồng Thủy.
Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào chủng vi sinh, điều kiện môi trường, loại cây trồng và tác nhân gây hại. Vì vậy, cần lựa chọn chế phẩm phù hợp, sử dụng đúng hướng dẫn và kết hợp các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp thay vì xem vi sinh vật là giải pháp có thể thay thế hoàn toàn mọi loại phân bón hoặc thuốc bảo vệ thực vật.
Một lợi thế của mô hình ứng dụng vi sinh vật bản địa là có thể tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương để sản xuất chế phẩm và xử lý phụ phẩm hữu cơ. Quy trình thường gồm thu nhận nguồn vi sinh vật ban đầu, nhân nuôi và sử dụng trong các công đoạn như ủ phân, xử lý xác bã thực vật hoặc hỗ trợ chăm sóc cây trồng.
Các nguyên liệu như lá cây, cỏ, trấu, cám gạo, mật rỉ đường và phụ phẩm nông nghiệp có thể được sử dụng tùy theo quy trình. Chế phẩm vi sinh sau khi được tạo ra có thể phối trộn với phân chuồng đã xử lý, vỏ cà phê và xác bã thực vật để hỗ trợ quá trình phân hủy, tạo nguồn phân hữu cơ phục vụ sản xuất.
Cách làm này giúp tận dụng nguồn tài nguyên tại chỗ, hạn chế lãng phí phụ phẩm và góp phần giảm chi phí mua một số vật tư đầu vào. Với những vùng chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn trái hoặc rau màu, việc tái sử dụng phụ phẩm đúng cách còn giúp giảm lượng chất thải phát sinh, cải thiện vệ sinh môi trường tại khu vực sản xuất.
Chế phẩm IMO Phù hợp với tất cả các loại cây trồng. Ảnh: Hồng Thủy.
Dù vậy, quá trình thu nhận và nhân nuôi vi sinh vật cần được hướng dẫn cụ thể để bảo đảm chất lượng chế phẩm. Không phải mọi vi sinh vật thu được từ môi trường tự nhiên đều có lợi. Việc sử dụng nguồn giống vi sinh vật không được kiểm soát có thể dẫn đến hiệu quả không ổn định. Do đó, cần chú trọng quy trình kỹ thuật, điều kiện bảo quản và kiểm soát chất lượng chế phẩm vi sinh trước khi đưa vào sử dụng trên diện rộng.
Tại các xã Lộc Tấn, Lộc Quang (TP Đồng Nai), từ 4 – 5 năm trước đã có nhiều mô hình cây trồng sử dụng chế phẩm IMO và cho thấy đất tơi xốp hơn, cây sinh trưởng ổn định và tình hình một số loại dịch hại được cải thiện. Báo cáo đánh giá các mô hình cho thấy hàm lượng chất hữu cơ trong đất tăng từ 1,5% lên 3%, tỷ lệ mắc một số bệnh nấm rễ và nấm hồng giảm xuống dưới 5%, trong khi rệp sáp được kiểm soát tốt hơn.
Đặc biệt, ứng dụng vi sinh vật hoặc sử dụng chế phẩm sinh học không đồng nghĩa với việc nông sản mặc nhiên đạt chứng nhận hữu cơ. Sản xuất hữu cơ đòi hỏi tuân thủ các tiêu chuẩn tương ứng về vật tư đầu vào, quy trình canh tác, quản lý đất và nước, kiểm soát dịch hại cũng như truy xuất nguồn gốc.
Trong bối cảnh nông nghiệp Đông Nam Bộ nói riêng và nông nghiệp Việt Nam nói chung đang hướng đến sản xuất hữu cơ, nâng cao giá trị sản phẩm và sử dụng tài nguyên hiệu quả, ứng dụng vi sinh vật bản địa là giải pháp có tiềm năng đối với nhiều nhóm cây trồng.
Để phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật, kiểm soát chất lượng chế phẩm và đánh giá kết quả tại từng vùng sản xuất. Qua đó giúp nông dân có thêm lựa chọn trong quản lý dinh dưỡng, kiểm soát dịch hại và từng bước chuyển đổi sang phương thức canh tác thân thiện với môi trường.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
