Cần nới hạn mức tín dụng để doanh nghiệp thu mua lúa tạm trữ

“Té nước theo mưa”?

Vụ lúa đông xuân tại ĐBSCL nhiều năm qua thường xảy ra biến động giá khi bước vào cao điểm thu hoạch. Riêng vụ đông xuân 2025 – 2026 rơi vào thời điểm tình hình chính trị thế giới có nhiều biến động, kéo theo giá xăng dầu tăng mạnh, chi phí logistics leo thang, trong khi doanh nghiệp ngành gạo gặp khó khăn về vốn thu mua lúa cho nông dân.

Với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành lúa gạo, ông Phạm Thái Bình – Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An đã trao đổi với Báo Nông nghiệp và Môi trường về những tác động của thị trường hiện nay cũng như kiến nghị các giải pháp cần thiết để ổn định chuỗi giá trị lúa gạo.

Thưa ông, giá nhiên liệu tăng và những biến động gần đây của thị trường đã tác động như thế nào đến hoạt động xuất khẩu gạo của doanh nghiệp?

Giá nhiên liệu tăng, nguồn cung khan hiếm chắc chắn tác động đến nền kinh tế nói chung và ngành hàng lúa gạo nói riêng. Tuy nhiên, với diễn biến tăng nhanh và lan rộng như hiện nay, theo tôi cũng có tình trạng dự đoán biến động để “té nước theo mưa”.

Trước đây, chi phí vận chuyển một container gạo từ Việt Nam sang cảng Hamburg (Đức) khoảng 1.500 USD, nay tăng lên 2.800 USD. Một số đơn vị vận tải trong nước cũng nhanh chóng điều chỉnh, thu phụ phí theo biến động giá nhiên liệu.

Không chỉ vậy, tiến độ vận chuyển cũng bị kéo dài đáng kể. Trước đây một lô hàng xuất khẩu mất khoảng 40 ngày, nay có thể hơn 2 tháng mới đến nơi, ảnh hưởng lớn đến tiến độ giao hàng của doanh nghiệp. Việc đặt container cũng không ổn định, trước đây doanh nghiệp đăng ký bao nhiêu được xuất đi bấy nhiêu, nhưng bây giờ “rớt lên rớt xuống”. Có khi đăng ký 20 container nhưng chỉ xuất được 2 container. Tuy nhiên, tôi cho rằng logistics chưa phải vấn đề lớn nhất của ngành lúa gạo lúc này.

Vậy theo ông đâu mới là khó khăn lớn nhất của ngành lúa gạo ĐBSCL trong giai đoạn hiện nay?

Điều đáng lo nhất hiện nay là đầu ra tiêu thụ lúa gạo đang rất khó khăn, hàng xáo không thu mua, đầu ra gạo rất ít.

Các hợp đồng xuất khẩu mới khá ít. Giá gạo xuất khẩu trung bình đã giảm xuống dưới 400 USD/tấn, chủ yếu xuất sang Philippines và một số thị trường ngách.

Những dòng gạo chất lượng cao như Japonica (khoảng 700 USD/tấn) hay Đài Thơm 8 cao cấp (khoảng 560 USD/tấn) vẫn xuất khẩu được sang các thị trường như Châu Âu, Trung Đông hay Malaysia, tuy nhiên sản lượng không lớn.

Trong bối cảnh đó, nông dân là đối tượng chịu áp lực đầu tiên. Hiện Công ty Trung An đang liên kết thu mua khoảng 9.000ha lúa, sản lượng khoảng 81.000 tấn. Để thu mua toàn bộ sản lượng này, chúng tôi cần khoảng 500 tỷ đồng.

Nhờ thực hiện liên kết, giá thu mua lúa cho bà con cũng ổn định hơn. Hiện chúng tôi mua lúa Đài Thơm 8 khoảng 6.000 đồng/kg, nếu đạt tiêu chuẩn có thể 6.100 – 6.200 đồng/kg. Trong khi đó, ngoài thị trường giá chỉ còn 5.700 – 5.800 đồng/kg, thậm chí nhiều nơi nông dân còn lo không bán được.

Cần lực đỡ tín dụng

Trong bối cảnh thị trường đang khó khăn, theo ông cần có giải pháp gì để ổn định ngành hàng lúa gạo, giảm thiệt hại cho nông dân?

Nếu muốn mở rộng thu mua tạm trữ, bắt buộc các ngân hàng phải nới hạn mức tín dụng cho doanh nghiệp lúa gạo. Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam bố trí nguồn vốn với lãi suất hợp lý để hỗ trợ doanh nghiệp thu mua lúa hoặc có cơ chế tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp có năng lực thu mua lớn, tăng cường thu mua tạm trữ cho nông dân. Theo tôi, vấn đề này cần phải triển khai nhanh.

Trước mắt có thể lập danh sách các doanh nghiệp kinh doanh, xuất khẩu gạo có nhu cầu mua lúa tạm trữ. Dựa vào đó, ngân hàng sẽ cho vay, có thể là ngắn hạn (6 tháng đến 1 năm) để tiêu thụ được lúa cho nông dân.

Mỗi năm Việt Nam xuất khẩu khoảng 8 triệu tấn gạo, vì vậy đừng để nông dân chịu thiệt thòi lúc khó khăn này. Nếu doanh nghiệp có vốn để tạm trữ lúa, chúng ta có thể giãn tiến độ bán ra trong cả năm, tránh tình trạng bán tháo khi chính vụ.

Để ngành lúa gạo phát triển bền vững và tránh tình trạng lặp đi lặp lại khó khăn tiêu thụ trong vụ đông xuân những năm qua, theo ông cần giải pháp căn cơ nào?

Ngành hàng lúa gạo mấy chục năm nay vẫn thế, nông dân cứ sản xuất, còn doanh nghiệp có tiền thì mua, không thì thôi.

Nhìn lại bài học từ mô hình cánh đồng mẫu lớn, nông dân và doanh nghiệp mê lắm, nhưng cuối cùng do doanh nghiệp không tiếp cận được tín dụng để xây dựng chuỗi liên kết nên không thành công.

Vì vậy theo tôi, hiện nay ĐBSCL phải thực hiện cho được Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Đề án là bản nâng cấp của mô hình cánh đồng mẫu lớn và sắp xếp lại ngành hàng lúa gạo một cách chuẩn mực hơn, giúp nâng cao chất lượng và giá trị của ngành.

Trong Đề án, giữa nông dân và doanh nghiệp sẽ có sự liên kết chặt chẽ với nhau. Nông dân trồng lúa theo yêu cầu của doanh nghiệp và doanh nghiệp có đủ nguồn lực để bao tiêu toàn bộ sản phẩm.

Khi doanh nghiệp chủ động được nguồn vốn thu mua, sẽ chủ động hơn trong tiêu thụ, không phải bán vội bán vàng. Về phía nông dân, khi được ứng trước chi phí vật tư và có nơi tiêu thụ, đảm bảo giá tốt, sẽ vừa giảm được chi phí sản xuất, vừa tăng thu nhập, có thể ít nhất khoảng 30%.

Hiện nay, quy trình sản xuất của Đề án đã được nông dân và HTX thực hiện khá tốt, nhuần nhuyễn. Tuy nhiên, việc triển khai liên kết trên cánh đồng vẫn chưa có. Từ đây đến năm 2030 qua rất nhanh, vì vậy tôi mong muốn cơ quan quản lý Nhà nước quyết liệt hơn để triển khai Đề án, tránh tình trạng đề ra chủ trương rồi để đó.

“Công ty Trung An đã tiên phong lập dự án tham gia liên kết 20.000ha ở tỉnh An Giang và 15.000ha ở TP Cần Thơ trong khuôn khổ Đề án 1 triệu ha lúa. Tuy nhiên, đến nay chính quyền các địa phương vẫn chưa phê duyệt dự án của doanh nghiệp, khiến ngân hàng dù đã chuẩn bị sẵn sàng nguồn vốn nhưng vẫn chưa thể giải ngân”.

(Ông Phạm Thái Bình).

Xin cảm ơn ông!