Cá rô phi sang Brazil chiếm 49% kim ngạch, đối mặt nhiều rào cản

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong 8 tháng đầu năm 2026, Brazil đã vươn lên trở thành thị trường tiêu thụ cá rô phi lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu đạt 44 triệu USD. Con số này ghi nhận mức tăng trưởng đột biến lên tới 22.142% so với cùng kỳ năm 2025, giúp Brazil chiếm trọn 49% tổng giá trị xuất khẩu cá rô phi của cả nước. Riêng trong tháng 8/2026, giá trị xuất khẩu sang thị trường này đã thu về 4 triệu USD.

Số liệu từ Trung tâm Thông tin và Thị trường Nuôi trồng thủy sản thuộc Embrapa Pesca e Aquicultura cho thấy, khối lượng phi lê cá rô phi nhập khẩu từ Việt Nam vào Brazil trong 8 tháng qua đã tăng gấp 3,5 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Về cơ cấu mặt hàng, các sản phẩm phi lê đông lạnh thuộc nhóm mã HS 0304 đóng góp gần như toàn bộ tổng kim ngạch xuất khẩu sang khu vực này.

Áp lực từ quy mô sản xuất và chiến lược nội địa của quốc gia nhập khẩu

Tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của nguồn cung Việt Nam diễn ra trong bối cảnh nội tại ngành nuôi cá rô phi của Brazil cũng đang phát triển vô cùng mạnh mẽ. Trong năm 2025, tổng sản lượng cá rô phi nội địa của Brazil đạt khoảng 707.495 tấn, tăng 6,8% so với năm trước đó. Đáng chú ý, mặt hàng này chiếm tới 92% tổng khối lượng thủy sản nuôi mà Brazil xuất khẩu ra thị trường quốc tế trong năm 2025.

Thực tế này tạo ra một thế cân bằng đặc thù: dù nhu cầu tiêu dùng nội địa vẫn đòi hỏi Brazil phải nhập khẩu bổ sung nguồn cung, song quốc gia này đồng thời cũng theo đuổi chiến lược mở rộng quy mô sản xuất và đẩy mạnh xuất khẩu. Do đó, việc gia tăng sản lượng nhập khẩu trong ngắn hạn hoàn toàn không đi kèm với cam kết nới lỏng các quy định kiểm soát nguồn cung từ bên ngoài.

Gia tăng sức ép từ đề xuất hạn ngạch và rào cản kỹ thuật địa phương

Sự hiện diện ngày càng lớn của sản phẩm Việt Nam đã kích hoạt các phản ứng bảo vệ từ các hiệp hội ngành hàng cá rô phi tại Brazil. Các tổ chức này đã chính thức kiến nghị chính quyền áp đặt mức hạn ngạch nhập khẩu đối với phi lê cá rô phi Việt Nam ở mức tương đương 5% tổng sản lượng phi lê sản xuất trong nước.

Bên cạnh đề xuất hạn ngạch (hiện vẫn đang trong quá trình xem xét và chưa chính thức có hiệu lực), các đơn vị sản xuất nội địa còn yêu cầu siết chặt kiểm tra về thuế, tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm, chất lượng sản phẩm, tỷ lệ mạ băng (glazing) cũng như các quy định bảo vệ môi trường.

Tình hình càng trở nên phức tạp hơn khi tại cấp bang, các địa phương của Brazil liên tục đưa ra các biện pháp kiểm soát riêng liên quan đến rủi ro dịch bệnh như virus TiLV, điều chỉnh thuế ICMS và quy trình kiểm định, từ đó đẩy chi phí vận chuyển cũng như mức độ rủi ro pháp lý cho các doanh nghiệp xuất khẩu lên cao.

Chuyển đổi chiến lược thích ứng để giữ vững thị phần

Sự phụ thuộc lớn vào một thị trường đang có tốc độ biến động chính sách nhanh như Brazil đặt ra bài toán cấp thiết về quản trị rủi ro cho các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước. Việc chính quyền Brazil vừa muốn bảo đảm nguồn cung thực phẩm, vừa nỗ lực bảo hộ ngành sản xuất trong nước đồng nghĩa với việc các rào cản thương mại và kỹ thuật sẽ tiếp tục được duy trì nghiêm ngặt trong thời gian tới.

Theo VASEP, nhằm duy trì đà tăng trưởng bền vững, các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động theo dõi sát sao các thay đổi quy định ở cả cấp liên bang lẫn chính quyền từng bang của Brazil, đặc biệt là các thông số về hạn ngạch, thuế ICMS, kiểm dịch TiLV, tỷ lệ mạ băng và khả năng truy xuất nguồn gốc. Ngành hàng cần chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức cạnh tranh đơn thuần bằng giá và khối lượng sang việc nâng cao năng lực tuân thủ, minh bạch hóa hồ sơ kỹ thuật và tăng độ linh hoạt trước những điều chỉnh chính sách bất ngờ.