Cà Mau triển khai 5.000ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp

Ngày 29/3/2026, UBND tỉnh Cà Mau phê duyệt kế hoạch thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh.

Theo kế hoạch, Cà Mau triển khai 5.000ha tại 20 xã, phường trong vụ hè thu năm 2026. Đây được xem là bước cụ thể hóa mục tiêu chuyển đổi phương thức sản xuất lúa theo hướng giảm chi phí đầu vào, tiết kiệm nước, giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao giá trị sản phẩm.

Giảm chi phí, tăng hiệu quả

Những năm qua, các cơ quan chuyên môn thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau đã phối hợp với chính quyền địa phương triển khai một số mô hình thí điểm, từng bước giúp nông dân tiếp cận quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Nông dân được hướng dẫn áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật như sử dụng giống cấp xác nhận, giảm lượng giống gieo sạ, bón phân cân đối, quản lý dịch hại theo hướng giảm thuốc BVTV hóa học, tưới ngập – khô xen kẽ và xử lý rơm rạ sau thu hoạch.

Cùng với chuyển giao khoa học kỹ thuật, ngành nông nghiệp khuyến khích nông dân tham gia HTX, tổ hợp tác. Đây là nền tảng quan trọng để tổ chức lại sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu và thuận lợi hơn trong liên kết với doanh nghiệp.

Tại xã Vĩnh Mỹ, ông Trần Văn Ngỗ, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Thanh Sơn cho rằng hiệu quả dễ nhận thấy nhất từ quy trình này là giảm chi phí đầu vào trong khi năng suất vẫn được duy trì.

“Giống giảm là phân giảm, thuốc giảm. Áp dụng tưới ngập – khô xen kẽ giảm được số lần bơm nước. Cái gì cũng giảm nên chi phí sản xuất thấp hơn, trong khi năng suất không thua nông dân làm lúa truyền thống, hạt gạo lại đảm bảo chất lượng, không có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật nên thuận lợi hơn trong xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường”, ông Ngỗ nhận xét.

Ông Châu Chí Nguyện ở ấp Thanh Sơn, xã Vĩnh Mỹ cho biết mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả nên mong ngành chức năng tiếp tục hỗ trợ, hướng dẫn kỹ thuật và nhân rộng diện tích để nông dân giảm áp lực chi phí vật tư đầu vào.

Theo ngành chức năng, để tham gia Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao hiệu quả, nông dân cần chuẩn bị tốt từ đầu vụ, chủ động nguồn nước, lựa chọn giống phù hợp và sử dụng giống cấp xác nhận.

Cải tạo đất và làm phẳng mặt ruộng cũng là những khâu quan trọng. Mặt ruộng bằng phẳng giúp quản lý nước thuận lợi, tạo điều kiện giảm lượng giống gieo sạ và kiểm soát dinh dưỡng, dịch hại trong quá trình canh tác. Trong sử dụng phân bón, ngành chuyên môn khuyến cáo nông dân bón cân đối giữa đạm, lân và kali, chú trọng giảm lượng phân đạm, tăng cường bổ sung phân hữu cơ để cải thiện sức khỏe đất.

Đối với quản lý dịch hại, cần tăng cường các biện pháp phòng trừ tổng hợp, ưu tiên thuốc BVTV sinh học, giảm thuốc hóa học và tuân thủ nguyên tắc “4 đúng”, bảo đảm thời gian cách ly để tạo ra sản phẩm an toàn.

Bà Lê Kiều Hiếu, Phó Trưởng phòng Trồng trọt và BVTV – Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Cà Mau khuyến cáo nông dân bón cân đối giữa đạm, lân, kali, chú trọng giảm phân đạm, tăng cường phân hữu cơ để nâng cao sức khỏe đất. Trong quản lý dịch hại, cần tăng cường sử dụng thuốc BVTV sinh học, giảm thuốc hóa học, đồng thời tuân thủ thời gian cách ly và nguyên tắc “4 đúng” để tạo ra sản phẩm an toàn.

Một trong những giải pháp trọng tâm của Đề án là tưới ngập – khô xen kẽ. Phương pháp này vừa giúp tiết kiệm nước, giảm số lần bơm, vừa góp phần hạn chế phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa.

Bên cạnh đó, nông dân được khuyến cáo không đốt rơm rạ. Trong điều kiện phù hợp, rơm rạ có thể cày vùi kết hợp sử dụng chế phẩm vi sinh để phân hủy, những nơi có điều kiện có thể thu gom, tái sử dụng hoặc bán.

Các giải pháp trên không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn từng bước hình thành phương thức canh tác phù hợp với yêu cầu của nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu.

Minh bạch để nâng giá trị

Một yêu cầu ngày càng quan trọng trong sản xuất lúa hàng hóa là ghi chép nhật ký và truy xuất nguồn gốc. Theo ngành chuyên môn, nông dân cần hình thành thói quen ghi chép đầy đủ quá trình sản xuất.

Với những hộ được tập huấn và có điều kiện, việc ghi chép có thể thực hiện thông qua các ứng dụng trên điện thoại, từng bước hình thành nhật ký điện tử.

Việc ghi chép nhật ký giúp minh bạch quá trình sản xuất, phục vụ truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Đây cũng là cơ sở để ngành nông nghiệp hướng đến việc từng bước đưa nông dân tham gia thị trường tín chỉ carbon.

Việc ghi chép nhật ký không chỉ phục vụ truy xuất nguồn gốc mà còn tạo cơ sở quản lý vùng nguyên liệu, kiểm soát quy trình sản xuất và đánh giá hiệu quả giảm phát thải. Khi dữ liệu sản xuất được chuẩn hóa, nông dân có thêm cơ sở để từng bước tiếp cận các yêu cầu của thị trường đối với sản phẩm lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp.

Từ giảm giống, phân bón, thuốc BVTV đến tiết kiệm nước, hạn chế đốt rơm rạ và minh bạch nguồn gốc, từng khâu trong quy trình đang góp phần thay đổi phương thức sản xuất lúa. Đây là nền tảng để hạt gạo Cà Mau nâng cao sức cạnh tranh, hướng tới ngành hàng lúa gạo xanh, bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu.

Với 5.000ha triển khai trong năm 2026, Cà Mau đang tạo bước chuyển từ những mô hình thí điểm sang mở rộng vùng sản xuất lúa chất lượng cao và giảm phát thải. Tuy nhiên, hiệu quả của Đề án 1 triệu ha lúa không chỉ được đo bằng diện tích mà còn ở khả năng giảm chi phí, nâng chất lượng và tạo thêm giá trị cho hạt gạo.

Để đạt mục tiêu này, HTX, tổ hợp tác và doanh nghiệp cần tiếp tục giữ vai trò kết nối, giúp nông dân tổ chức sản xuất đồng bộ, hình thành vùng nguyên liệu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.