Bữa cơm bên bờ ruộng dùng chế phẩm vi sinh, tưới ngập

Đại điền tiên phong

Anh Nguyễn Văn Công – chủ nhà, đồng thời là một đại điền cấy tới 55ha lúa ở thôn Trấn Bắc, xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Hải Phòng vẫn tiếp khách bằng phong thái quen thuộc quanh năm quần đùi, áo cộc của mình.

Anh rổn rảng kể: “Ông hàng xóm vừa rồi nói với tôi rằng gia đình cấy 4 sào lúa, thu hoạch vụ này tính ra lãi được 1 sào (360m2). Tôi mới hỏi, thế ông không tính công của mình đi cắt cỏ bờ, đi bón phân, đi phun thuốc… à? Ông ấy giật mình, bảo ừ nhỉ, thế thì chẳng có lãi tí nào. Như tôi làm ruộng, diện tích rộng, cơ giới hóa đồng bộ từ khâu làm đất, gieo cấy, máy bay bỏ phân, phun thuốc đến gặt đập liên hợp mà chi phí cũng phải 850 – 900.000đ/sào rồi. Bởi chi phí phân, thuốc mỗi lúc một lớn nên vừa rồi tôi mới thử nghiệm chế phẩm vi sinh Emuniv…”.

Vụ mùa năm 2025, Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng phối hợp với Trung tâm Nông nghiệp sinh thái và Đào tạo nghề thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã chọn 2 đại điền ở TP Hải Phòng để thử nghiệm chế phẩm vi sinh Emuniv trong canh tác lúa, trong đó đại điền Nguyễn Văn Công thực hiện trên diện tích 2,2 ha.

Vụ trước vợ chồng anh ký hợp đồng sản xuất lúa giống cho một công ty. Trước khi cấy 7 ngày, họ đem chế phẩm vi sinh ra ngâm, lọc lấy nước đổ vào drone rồi bay phun đều xuống ruộng với liều lượng 2,5kg/ha, ít bã còn lại cũng rải nốt ra ruộng. Sau đó họ làm đất, bón 5kg NPK/sào như các thửa ruộng kế bên.

20 ngày sau vợ chồng anh Công đã thấy sự khác biệt dần hiện rõ. Cây lúa ở ruộng có phun chế phẩm vi sinh cao hơn, lá to hơn, bộ rễ to và dài hơn. Bởi thế khi bón thúc họ rút lượng phân NPK đi, thay vì 12kg/sào như thông thường, chỉ còn 8kg NPK.

“Trước đây không biết nên nông dân hễ gặt xong cứ đốt rơm rạ, tưởng như thế là diệt được sâu bọ và có tí tro bón ruộng nhưng ai ngờ chỉ khiến đất thêm cằn, chai cứng. 3 năm nay vợ chồng tôi không đốt rơm rạ nữa mà dùng men vi sinh để phân hủy chúng rồi cày vùi xuống, đất tốt lắm”. Chị Đặng Thị Liễu, vợ anh Công kể.

Cả vụ họ chỉ phải xử lý một lần thuốc BVTV để phòng 4 loại bệnh gồm đạo ôn, sâu cuốn lá, sâu đục thân và rầy. Thế mà người của công ty giống khi đến thăm đồng đã phải nắc nỏm khen: “Lần đầu tiên vợ chồng anh sản xuất lúa giống nhưng lúa lại đẹp hơn cả những hộ khác đã sản xuất nhiều vụ”.

Không chỉ có sự thay đổi trên bề mặt cánh đồng mà ở tận sâu dưới đất, dưới nước cũng có khác biệt. Đất “hẩu” hơn, xốp hơn, nước có nhiều tôm, cá hơn. Bởi thế vụ xuân này họ tiếp tục thử nghiệm chế phẩm vi sinh trên diện tích hơn 4ha với giống nếp Cô Tiên, cách thức cũng tương tự, ngâm chế phẩm vi sinh rồi phun trước khi cấy 1 tuần.

Thạc sĩ Bùi Thị Hồng Hà, Phòng Nông nghiệp hữu cơ thuộc Trung tâm Nông nghiệp sinh thái và Đào tạo nghề giải thích: Lúc đầu nông dân cũng băn khoăn chuyện thời gian xử lý vi sinh kéo dài, phải 10 – 15 ngày gốc rạ mới phân hủy nhưng đó là công nghệ cũ rồi, giờ công nghệ mới vi sinh tích hợp của chế phẩm Emuniv đã rút ngắn thời gian phân hủy chất hữu cơ xuống, chỉ sau 1 ngày là có thể làm đất, cấy mà lúa không hề bị ngộ độc hữu cơ.

Sau khoảng 25 – 30 ngày trong điều kiện đất đủ ẩm, thông thoáng và có vi sinh vật phù hợp, phần lớn rơm rạ sẽ được phân giải, chuyển dần thành chất hữu cơ giúp cây trồng dễ hấp thu.

Cách sử dụng chế phẩm này đơn giản, linh hoạt, vụ đầu tiên có thể dùng trước khi cấy 7 ngày nhưng vụ tiếp có thể dùng sau cấy 7 ngày hiệu quả vẫn thế, có thể dùng ở cả vùng đất ngập nước lẫn đất khô, có thể dùng quy mô nông hộ nhỏ lẫn quy mô đại điền được. Như vợ chồng anh Công phun chế phẩm vi sinh Emuniv trước 1 tuần gốc rạ sẽ phân hủy nhanh, đồng thời kích thích hạt cỏ trong đất bật mầm, khi làm đất, lồng bừa sẽ đỡ cỏ, lúa lộn hay lúa ma…

Lúa – vịt và lúa – tép

Khi dùng chế phẩm vi sinh, tôm cá trên đồng sinh sôi nhưng ốc bươu vàng cũng phát triển nhiều hơn. Bởi thế năm nay vợ chồng anh Công đã áp dụng mô hình lúa – vịt. Vụ đầu họ thả 1.500 con vịt, cho chúng sục xuống ruộng để bắt ốc bươu vàng, sâu bọ, nhờ đó tiết kiệm được một phần chi phí mua thức ăn công nghiệp.

Sau 50 ngày họ xuất bán đàn vịt được 130 triệu đồng, trừ chi phí lãi khoảng 20 triệu đồng. Con vịt mổ đãi chúng tôi bữa trưa là phần bớt lại của lứa đầu ấy. Lứa sau họ nuôi gối cũng 1.500 con vịt, hiện mới 30 ngày tuổi, đang mọc lông cánh và lớn nhanh như thổi. Lứa vịt ấy sau khi gặt lúa sẽ thả tràn ra đồng để nhặt thóc rụng, thóc rơi, thịt mới thực sự đạt đến mức ngon tuyệt.

Cũng tại cánh đồng hôm ấy tôi gặp chị Nguyễn Thị Mùa – chuyên viên Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công của xã Nguyễn Bỉnh Khiêm (TP Hải Phòng), người được giao nhiệm vụ chỉ đạo mô hình công nghệ tưới ngập – khô xen kẽ trong canh tác lúa để giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ước tính canh tác lúa nước đang chiếm 34 – 43% tổng lượng nước tưới trong nông nghiệp, phát sinh khoảng 48% tổng lượng khí nhà kính, 75% lượng khí CH4 phát thải trong nông nghiệp. Khí CH4 hình thành trong điều kiện yếm khí do vi sinh vật kỵ khí phân giải các chất hữu cơ.

Bởi thế, phương pháp tưới ngập – khô xen kẽ được được Viện Nghiên cứu lúa Quốc tế phát triển và bắt đầu triển khai tại Việt Nam từ năm 2003. Theo đó, giữ nước ngập ở giai đoạn đầu sau cấy để lúa bén rễ, hồi xanh nhằm hạn chế cỏ dại mọc. Khi lúa đẻ nhánh mạnh, để nước khô tự nhiên đến -15cm (đo bằng ống đo), sau đó tưới trở lại. 7 – 10 ngày trước khi lúa trỗ tưới nước và giữ ngập cho đến khi trỗ hoàn toàn. Trước gặt 10 – 15 ngày rút nước khô. Việc ngập – khô xen kẽ không chỉ giúp giảm khí phát thải mà còn tiết kiệm nước, cây lúa khỏe, hạn chế sâu bệnh, tăng năng suất, góp phần xây dựng thương hiệu gạo giảm phát thải.

Trên cánh đồng bao la đi bộ cả giờ quanh bờ mới hết, họ còn khoanh ra một vùng rộng 7ha, đắp bờ to hơn, đào rãnh tứ phía, không phun thuốc BVTV để thực hiện mô hình lúa – tép (một loại tôm đồng kích cỡ nhỏ). Chẳng phải thả giống gì cả, trứng tép cứ theo con nước từ sông vào rồi sinh sôi nảy nở trong ruộng. Phân vịt làm cho tép “hóa” nhanh hơn. Năm ngoái vợ chồng anh Công chỉ thu được 3 – 4kg tép/buổi nhưng kể từ khi trồng lúa kết hợp với nuôi vịt đã thu được 7 – 8kg/buổi. Trung bình mỗi tháng họ thu 20 buổi như thế.