Bộ Quốc phòng kiểm tra chống khai thác IUU tại TP.HCM

Đoàn công tác do Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến (Bộ Quốc phòng), làm Trưởng đoàn. Tiếp và làm việc với đoàn có ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, cùng lãnh đạo các sở, ngành và cảng cá Cát Lở (phường Phước Thắng).

Quản lý chặt nhưng phải sát thực tế

Phát biểu tại buổi làm việc, Đại tá Bùi Yên Tĩnh cho biết sau đợt thanh tra lần thứ 5 của Ủy ban châu Âu (EC) tại Việt Nam từ ngày 10 – 19/5/2026, EC đưa ra 5 nhóm khuyến nghị cần tiếp tục khắc phục, gồm: cơ sở pháp lý, quản lý đội tàu, giám sát đội tàu, truy xuất nguồn gốc thủy sản và xử lý vi phạm IUU.

Theo lộ trình, Việt Nam phải hoàn thiện báo cáo tổng thể vào cuối tháng 9 để đầu tháng 10 gửi EC. Kết quả khắc phục các khuyến nghị sẽ là cơ sở để EC xem xét các bước tiếp theo trong quá trình đánh giá việc gỡ “thẻ vàng” đối với nghề cá Việt Nam.

Tại TP.HCM, đoàn công tác tập trung đánh giá việc tổ chức thực hiện, nhất là công tác quản lý đội tàu, giám sát hoạt động khai thác, truy xuất nguồn gốc và cập nhật dữ liệu.

Ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM khẳng định, thành phố xác định chống khai thác IUU là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên, liên tục, không phải chỉ thực hiện trong các đợt cao điểm.

Theo ông Thạnh, lãnh đạo thành phố đặc biệt quan tâm công tác này, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân và triển khai nhiều giải pháp để khắc phục những tồn tại được chỉ ra qua các đợt kiểm tra.

“Một trong những hướng thành phố đang đẩy mạnh là ứng dụng công nghệ để tăng khả năng giám sát. TP.HCM đã triển khai GPS đối với nhóm tàu không đủ điều kiện hoạt động, qua đó giúp lực lượng chức năng nhận biết khi tàu có dấu hiệu dịch chuyển và chủ động kiểm soát”, ông Thạnh thông tin.

Tuy nhiên, với TP.HCM, bài toán chống khai thác IUU không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở cách tổ chức quản lý phù hợp với thực tế hoạt động của ngư dân.

Đây cũng là lý do thành phố đang tính toán mô hình các điểm lên cá, cảng cá vệ tinh tại những khu vực chưa có điều kiện xây dựng cảng cá hoặc hạ tầng cảng hiện hữu chưa phù hợp với tàu nhỏ.

Theo bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, thực tế có những địa bàn nhiều xã nhưng không có cảng cá. Trong khi đó, việc đầu tư một cảng cá mới cần rất nhiều thời gian. Vì vậy, trước mắt cần chấp nhận mô hình cảng cá vệ tinh, tức các điểm lên cá, nhưng phải được tổ chức và quản lý chặt chẽ.

“Trong thời điểm hiện nay, chúng ta phải chấp nhận mô hình cảng cá vệ tinh, tức là các điểm lên cá”, bà Na nói.

TP.HCM đang rà soát, lựa chọn những vị trí phù hợp, ưu tiên nơi gần khu vực người dân sinh sống, gần cảng cá hiện hữu hoặc những cảng dự kiến được đầu tư. Một số khu vực đang được tính toán gồm Cần Giờ, Thạnh An, Bình Khánh và Long Sơn.

Theo bà Na, giải pháp này xuất phát từ chính điều kiện thực tế của tàu cá nhỏ. Nhiều cảng cá được thiết kế chủ yếu cho tàu lớn, trong khi tàu nhỏ có mớn nước thấp, kích thước nhỏ, việc cập cầu cảng, lên xuống và bốc dỡ thủy sản có thể gặp khó khăn.

Do đó, tùy từng địa điểm, TP.HCM sẽ tính toán giải pháp phù hợp. TP.HCM đang tính toán cơ chế quản lý cụ thể, xác định rõ tàu nào phải cập cảng, trường hợp nào được phép cập điểm vệ tinh và trách nhiệm của địa phương, lực lượng chức năng trong việc kiểm soát, cập nhật dữ liệu.

“Nếu tổ chức tốt các điểm lên cá, đây không chỉ là giải pháp tạo thuận lợi cho ngư dân mà còn giúp đưa hoạt động khai thác vào hệ thống quản lý, thay vì để người dân phải di chuyển quá xa hoặc phát sinh các điểm lên xuống khó kiểm soát”, bà Na nhấn mạnh.

Gỡ điểm nghẽn trong quản lý đội tàu

Cùng với hạ tầng, quản lý đội tàu và dữ liệu tàu cá là một vấn đề được TP.HCM đặc biệt quan tâm.

Theo bà Phạm Thị Na, vướng mắc lớn hiện nay là việc mua bán, chuyển quyền sở hữu tàu lưới kéo giữa các địa phương chưa có cơ chế thống nhất, khiến công tác tiếp nhận, chuyển giao hồ sơ và quản lý tàu gặp khó khăn.

“TP.HCM kiến nghị Chính phủ xem xét, chỉ đạo các địa phương nghiên cứu tháo gỡ vướng mắc, thống nhất cơ chế cho phép mua bán tàu lưới kéo, đồng thời bảo đảm việc chuyển giao hồ sơ, quản lý tàu chặt chẽ sau khi thay đổi chủ sở hữu”, bà Na nói.

Việc hoàn thiện hệ thống giám sát và truy xuất nguồn gốc cũng được quan tâm. Công nghệ cần tiếp tục được nâng cấp để tăng khả năng cảnh báo, bảo đảm dữ liệu được kết nối thông suốt và hỗ trợ lực lượng chức năng kiểm soát tàu cá kịp thời.

Đối với truy xuất nguồn gốc, yêu cầu là vừa bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch, vừa phù hợp với điều kiện thực tế của ngư dân. Việc ghi nhật ký khai thác trên biển, xác định tên loài thủy sản và cập nhật dữ liệu cần được hướng dẫn thống nhất, dễ thực hiện hơn.

Theo Đại tá Bùi Yên Tĩnh, những vấn đề phát sinh từ thực tế địa phương cần được tổng hợp để có cơ sở báo cáo Ban Chỉ đạo quốc gia, đồng thời nghiên cứu giải pháp tháo gỡ phù hợp.

Trong đó, cách xử lý linh hoạt đối với hạ tầng phục vụ tàu cá nhỏ, tăng ứng dụng công nghệ và hoàn thiện cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các địa phương được xem là những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu để nâng hiệu quả quản lý nghề cá, vừa đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU, vừa bảo đảm điều kiện sản xuất cho ngư dân.

Đại tá Bùi Yên Tĩnh cũng đặc biệt lưu ý việc cập nhật dữ liệu tàu cá lên hệ thống eCDT. Theo ông, hiện lực lượng chức năng vẫn kiểm soát tàu cá hằng ngày, nhưng một số dữ liệu chưa được cập nhật đầy đủ lên hệ thống, khiến việc quản lý chưa thật sự đồng bộ.

“Nếu làm sớm sẽ giúp giải quyết được bài toán quản lý trên hệ thống. Có eCDT thì mới quản lý được. Nếu không, chúng ta luôn phải đối mặt với một lượng rất lớn tàu cá không thể nhập dữ liệu vào eCDT nhưng vẫn qua Bộ đội Biên phòng và được kiểm soát hằng ngày”, Đại tá Bùi Yên Tĩnh nói.