Liên kết trồng dưa hấu, giải bài toán được mùa mất giá

Niềm vui chưa trọn

Những ngày này, trên các cánh đồng dưa hấu ở xã Chiên Đàn và Tây Hồ, TP Đà Nẵng, không khí thu hoạch diễn ra nhộn nhịp. Từng xe tải nối nhau vào tận ruộng thu mua dưa, nông dân tất bật cắt trái, phân loại rồi vận chuyển lên xe. Sau nhiều tháng chăm sóc, vụ dưa năm nay được đánh giá khá thuận lợi khi thời tiết ổn định, ít sâu bệnh, năng suất cao hơn nhiều năm trước.

Tuy nhiên, niềm vui được mùa của người dân chưa thực sự trọn vẹn khi giá dưa tại ruộng hiện chỉ dao động từ 3.000 – 4.000 đồng/kg. Mức giá này thấp hơn nhiều so với những vụ trúng đậm trước đây, khi dưa có thời điểm đạt 8.000 – 10.000 đồng/kg. 

Trên cánh đồng dưa ở xã Tây Hồ, ông Nguyễn Lâm đang cùng người thân thu hoạch những luống dưa cuối vụ. Những quả dưa căng tròn, vỏ xanh bóng được thương lái thu mua ngay tại ruộng.

Ông Lâm cho biết năm nay gia đình trồng 5 sào dưa hấu. Nhờ thời tiết thuận lợi nên cây phát triển tốt, ít sâu bệnh, năng suất đạt hơn 2 tấn mỗi sào.

“Thương lái vào tận ruộng thu mua nên bà con đỡ được nhiều chi phí vận chuyển, thuê nhân công bốc xếp. Với mức giá hiện tại, sau khi trừ chi phí phân bón, giống và công chăm sóc, gia đình vẫn còn chút lãi”, ông Lâm nói.

Không riêng gia đình ông Lâm, nhiều hộ dân tại địa phương cũng đánh giá vụ dưa năm nay thuận lợi trong canh tác. Theo ông Trương Lực, nông dân xã Tây Hồ, dưa năm nay dễ trồng hơn do thời tiết ổn định, trái đều và đẹp. Tuy nhiên, chi phí đầu tư sản xuất ngày càng tăng khiến lợi nhuận của nông dân bị thu hẹp.

“Giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng cao trong khi giá dưa lại thấp nên bà con không lãi nhiều. Cũng may thương lái thu mua tận ruộng, bà con vơi được nỗi lo đầu ra”, ông Lực chia sẻ.

Khuyến khích liên kết sản xuất

Tại thôn Thành Mỹ (xã Tây Hồ), mô hình liên kết sản xuất dưa hấu của Hợp tác xã Nông, lâm nghiệp Tây Hồ đang bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Ông Lê Văn Khánh là một trong những hộ tham gia mô hình liên kết trồng dưa hấu với diện tích khoảng 5 sào.

Theo ông Khánh, khi tham gia mô hình, các hộ dân được hướng dẫn quy trình sản xuất sạch, được tập huấn kỹ thuật canh tác an toàn và kiểm soát chất lượng sản phẩm ngay từ đầu vụ. Quan trọng hơn, toàn bộ sản lượng dưa sau thu hoạch đều được doanh nghiệp bao tiêu với giá cam kết ổn định 6.000 đồng/kg.

“So với bán ra thị trường tự do, mức giá này có thể không phải lúc nào cũng cao nhất, nhưng bù lại người dân yên tâm vì không lo bị ép giá hay ùn ứ đầu ra. Làm theo chuỗi liên kết đầu ra ổn định hơn nhiều”, ông Khánh cho biết.

Theo nhiều nông dân, điểm tích cực lớn nhất của mô hình liên kết không chỉ nằm ở giá thu mua mà còn ở sự ổn định. Trong bối cảnh giá nông sản thường xuyên biến động, việc có doanh nghiệp đứng ra bao tiêu giúp bà con giảm đáng kể rủi ro thị trường, chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất.

Ông Trần Quốc Danh, Chủ tịch UBND xã Tây Hồ cho biết, hiện toàn xã có hơn 270ha trồng dưa hấu. Trong đó phần lớn vẫn là các giống dưa truyền thống do người dân tự sản xuất và tiêu thụ qua thương lái. Hiện có một số doanh nghiệp liên kết với người dân sản xuất theo hướng nông nghiệp hữu cơ đối với giống dưa truyền thống. Ngoài ra, Hợp tác xã Nông, lâm nghiệp Tây Hồ cũng đang liên kết với doanh nghiệp triển khai mô hình trồng loại dưa tròn, có sọc theo hình thức bao tiêu sản phẩm.

Theo ông Danh, dưa sọc là giống dưa mới, không phải giống truyền thống tại địa phương. Hiện diện tích liên kết mới khoảng gần 5ha, còn khá nhỏ so với tổng diện tích hơn 270ha dưa của toàn vùng. Tuy nhiên, bước đầu mô hình cho thấy nhiều tín hiệu tích cực khi doanh nghiệp duy trì thu mua ổn định. Địa phương đang khuyến khích người dân tham gia mô hình liên kết sản xuất, tuy nhiên việc nhân rộng vẫn gặp khó do nhiều hộ còn tâm lý chờ giá thị trường.

“Dưa truyền thống có thời điểm đạt tới 10.000 đồng/kg nên bà con vẫn còn cân nhắc giữa bán tự do và tham gia bao tiêu cố định. Tuy nhiên, giá thị trường thường biến động mạnh, có vụ xuống rất thấp, khó tiêu thụ, vì vậy sản xuất theo chuỗi liên kết vẫn được xem là hướng đi bền vững hơn”, ông Danh cho hay.

Theo ông Danh, hiện địa phương đang chờ HĐND Thành phố thông qua nghị quyết về các chính sách hỗ trợ nông dân thay thế các Nghị quyết số 17/2019/NQ-HĐND và Nghị quyết số 35/2021/NQ-HĐND của tỉnh Quảng Nam trước đây để để tiếp tục hỗ trợ bà con tham gia liên kết sản xuất.

Việc hình thành các vùng trồng dưa chuyên canh theo hướng liên kết không chỉ giúp ổn định đầu ra mà còn tạo điều kiện đầu tư hạ tầng, chủ động nguồn nước tưới, ứng dụng kỹ thuật và từng bước nâng cao giá trị nông sản.

Trong bối cảnh nông sản ngày càng cạnh tranh và phụ thuộc nhiều vào thị trường, việc chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi đang trở thành hướng đi tất yếu. Khi có doanh nghiệp đồng hành từ khâu sản xuất đến tiêu thụ, nông dân không chỉ ổn định đầu ra mà còn từng bước thay đổi tư duy canh tác, hướng tới nền nông nghiệp an toàn, bền vững, giá trị cao hơn.