Nghiên cứu chuyển diện tích thanh long kém hiệu quả sang cây trồng khác

Nhiều hướng chuyển đổi từ thực tế sản xuất

Ngày 22/4, tại xã Hàm Liêm (Lâm Đồng), Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng phối hợp với UBND xã Hàm Liêm tổ chức tọa đàm tư vấn kỹ thuật về giải pháp chuyển đổi đất trồng thanh long kém hiệu quả sang các cây trồng khác. Dự tọa đàm có đại diện cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trên địa bàn.

Thanh long nhiều năm qua là cây trồng chủ lực của khu vực Bình Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng, diện tích hiện khoảng 26.126ha, sản lượng hơn 577.000 tấn, giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu cây ăn quả của địa phương. Tuy nhiên, thực tế sản xuất cho thấy hiệu quả của cây trồng này đang có dấu hiệu giảm.

Ông Nguyễn Đức Thiên, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng cho biết tình trạng phát triển diện tích thanh long còn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ, dẫn đến cung vượt cầu trong một số thời điểm, gây áp lực lớn lên thị trường, có thời điểm giá giảm sâu, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người sản xuất.

Bên cạnh đó, đầu ra của thanh long còn phụ thuộc vào một số thị trường xuất khẩu truyền thống, khâu bảo quản, chế biến sau thu hoạch còn hạn chế, việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn, truy xuất nguồn gốc chưa đồng bộ. Một bộ phận diện tích cũng đã bộc lộ hiệu quả kinh tế thấp do điều kiện đất đai không còn phù hợp, chi phí đầu tư cao, sâu bệnh gia tăng, năng suất giảm, trong khi giá bán không ổn định.

“Từ thực tế đó, việc nghiên cứu, định hướng và triển khai chuyển đổi thanh long sang các cây trồng phù hợp hơn là yêu cầu cấp thiết”, ông Nguyễn Đức Thiên nhấn mạnh.

Trước thực trạng trên, nhiều hướng chuyển đổi cây trồng được đặt ra tại tọa đàm trên cơ sở điều kiện canh tác và nhu cầu thị trường. Chanh leo, dứa, táo, ca cao… được nhắc đến cho những hướng chuyển đổi cùng với các giải pháp về chuyển giao kỹ thuật, công nghệ tưới và liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.

Ca cao – lựa chọn tốt

Trong các cây trồng được gợi ý thay thế cây thanh long, ca cao là một trong những hướng được doanh nghiệp giới thiệu từ thực tiễn triển khai tại địa phương.

Theo bà Đoàn Thị Kim Xuyến, Giám đốc Công ty TNHH Cacao Land, trong bối cảnh ngành nông nghiệp Việt Nam đang chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu, việc tìm kiếm những cây trồng mới thay thế các diện tích kém hiệu quả là yêu cầu cấp thiết.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ca cao đang là ngành hàng có giá trị cao gắn với thị trường toàn cầu và tiêu chuẩn phát triển bền vững (ESG).

Những năm qua, Cacao Land đã từng bước tham gia vào quá trình phát triển ngành ca cao tại Việt Nam thông qua hỗ trợ cây giống cho nông dân, chuyển giao kỹ thuật trồng, chăm sóc và lên men, đồng thời xây dựng mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, nông dân và thị trường. Nếu chỉ trồng cây ca cao thì chưa đủ, cần phải tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, có doanh nghiệp đồng hành thì nông dân mới yên tâm gắn bó lâu dài.

Từ năm 2024, Cacao Land đã khảo sát các vùng trồng cao cao tại khu vực Bình Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng, đồng thời triển khai mô hình thực nghiệm trồng ca cao tại xã Sông Bình, nay là xã Lương Sơn với sự phối hợp của Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bình Thuận. Theo đó, đây là khu vực có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, lượng mưa thấp, đất đai cằn cỗi, kết cấu địa chất phức tạp. Sau thời gian triển khai, cây ca cao tại mô hình sinh trưởng tốt và đã bắt đầu cho trái bói.

Từ kết quả bước đầu này, mô hình “Trạm ca cao” được giới thiệu tại địa phương như một điểm trình diễn thực tế cho nông dân – nơi chuyển giao kỹ thuật, thu mua, sơ chế ban đầu và là nền tảng để nhân rộng vùng nguyên liệu theo chuỗi giá trị.

Cùng với mô hình trên, các định hướng được Cacao Land nêu ra gồm: nhân rộng “Trạm ca cao” tại các địa phương phù hợp, phát triển vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến các sản phẩm từ ca cao, xây dựng chuỗi liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nông dân, đầu tư chế biến sâu và logistics ngành ca cao, từng bước xây dựng thương hiệu ca cao vùng Lâm Đồng.

Kết luận tọa đàm, ông Nguyễn Đức Thiên, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh việc chuyển đổi từ cây thanh long kém hiệu quả sang các cây trồng khác phù hợp hơn không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn là hướng đi lâu dài nhằm nâng cao giá trị sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu và nhu cầu thị trường.

Để việc chuyển đổi đạt hiệu quả bền vững, rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, doanh nghiệp và bà con nông dân trong việc áp dụng khoa học kỹ thuật, quy hoạch sản xuất và phát triển thị trường tiêu thụ.